ABU DHABI – De tweedaagse vredesonderhandelingen tussen Rusland, Oekraïne en de Verenigde Staten in Abu Dhabi zijn woensdag 11 november afgesloten zonder een aangekondigd akkoord over een staakt-het-vuren. De Russische hoofdonderhandelaar Vladimir Medinski trok na afloop vooral de aandacht met een opmerkelijke vergelijking. Volgens de adviseur van president Vladimir Poetin is de oorlog in Oekraïne het gevolg van een falend Europees veiligheidssysteem. Om dat te illustreren, gebruikte hij een medische metafoor: "In Oekraïne is simpelweg een etterbuil opengebarsten. Je moet het hele systeem behandelen."
De uitspraak werd opgetekend door het Russische persbureau URA.RU. Medinski stelde dat de oorlog duidelijk heeft gemaakt dat de bestaande veiligheidsstructuur in Europa niet functioneert. Volgens hem moet daarom niet uitsluitend naar het conflict tussen Rusland en Oekraïne worden gekeken, maar moet het volledige Europese veiligheidssysteem worden hervormd.
"Het conflict in Oekraïne heeft aangetoond dat het veiligheidssysteem in Europa zeer slecht functioneert", verklaarde Medinski volgens het Russische medium. De vergelijking met een opengebarsten etterbuil volgde direct daarop.
De woordkeuze is opvallend voor iemand die namens Moskou onderhandelt over het beëindigen van een oorlog die inmiddels ruim vierënhalf jaar duurt. Medinski is historicus en was eerder minister van Cultuur in Rusland. Hij staat bekend om zijn nationalistische interpretatie van de Russische geschiedenis en zijn opvattingen over de historische verbondenheid tussen Rusland en Oekraïne.
De medische vergelijking past bij zijn bredere boodschap dat de oorlog volgens Moskou niet los kan worden gezien van de verhouding tussen Rusland, Europa en de NAVO. Daarmee legt hij de nadruk op de Europese veiligheidsorde, terwijl Oekraïne vooral garanties wil dat het na een eventueel vredesakkoord niet opnieuw door Rusland wordt aangevallen.
Onderhandelingen duren tweede dag nog geen twee uur
De delegaties van Rusland, Oekraïne en de Verenigde Staten kwamen dinsdag 10 november bijeen in de hoofdstad van de Verenigde Arabische Emiraten. Het was de eerste rechtstreekse onderhandelingsronde tussen Moskou en Kyiv sinds februari.
De eerste onderhandelingsdag duurde ruim vier uur. Woensdag volgde een tweede bijeenkomst, die volgens internationale persbureaus binnen twee uur werd afgerond.
De Russische delegatie stond onder leiding van Medinski. Oekraïne werd vertegenwoordigd door Rustem Oemerov, hoofd van de Oekraïense buitenlandse inlichtingendienst. Namens de Verenigde Staten namen onder anderen speciaal gezant Steve Witkoff en Jared Kushner, de schoonzoon van president Donald Trump, aan het overleg deel.
De gesprekken gingen onder meer over veiligheidsgaranties, mogelijke humanitaire maatregelen, uitwisseling van krijgsgevangenen en de voorwaarden waaronder de oorlog beëindigd zou kunnen worden.
Oekraïne sprak na de eerste dag van constructieve en inhoudelijke besprekingen. Ook de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio noemde het overleg productief, maar benadrukte dat nog aanzienlijk werk nodig is voordat een overeenkomst mogelijk wordt.
Medinski verklaarde na afloop dat de partijen hun standpunten hadden uitgewisseld en op sommige onderwerpen wederzijds begrip hadden bereikt. Volgens hem wordt de dialoog voortgezet. Welke concrete overeenstemming daarbij is bereikt, werd niet volledig openbaar gemaakt.
Rusland wil Europese veiligheidsorde veranderen
Een fundamenteel meningsverschil tussen Rusland en Oekraïne bleef tijdens de besprekingen bestaan. Moskou wil onderhandelen over een nieuwe Europese veiligheidsstructuur waarin ook Russische veiligheidseisen worden opgenomen. Daarbij speelt onder meer de toekomstige rol van de NAVO een belangrijke rol.
Oekraïne vindt juist dat eerst de vijandelijkheden moeten stoppen en betrouwbare veiligheidsgaranties moeten worden vastgelegd. Pas daarna kan volgens Kyiv worden gesproken over bredere afspraken over de Europese veiligheid.
Ook over grondgebied liggen de standpunten ver uiteen. Rusland verlangt dat Oekraïne zich terugtrekt uit gebieden in de Donbas die nog onder Oekraïense controle staan. President Zelensky heeft herhaaldelijk uitgesloten dat zijn land zonder meer grondgebied opgeeft dat door Oekraïense militairen wordt verdedigd.
De Verenigde Staten proberen de partijen dichter bij elkaar te brengen en onderzoeken mogelijkheden voor langdurige veiligheidsgaranties. Europese landen willen nadrukkelijk bij de besluitvorming betrokken blijven, omdat eventuele afspraken ook gevolgen kunnen hebben voor hun eigen veiligheid.
Tijdens de besprekingen waren vertegenwoordigers van verschillende Europese landen, de Europese Unie en de NAVO in Abu Dhabi aanwezig. Zij overlegden met de Amerikaanse en Oekraïense delegaties, maar namen niet rechtstreeks deel aan de gesprekken met Rusland.
Medinski ziet oorzaak buiten Oekraïne
Met zijn opmerking over de 'etterbuil' gaf Medinski vooral uitdrukking aan de Russische visie op het conflict. Volgens Moskou moet de oorlog worden beschouwd als een gevolg van een veel groter probleem in de Europese veiligheidsverhoudingen.
De Oekraïense regering verwerpt die voorstelling van zaken. Kyiv beschouwt de Russische invasie van februari 2022 als een schending van zijn soevereiniteit en territoriale integriteit. Ook Europese regeringen benadrukken dat een vredesregeling niet ten koste mag gaan van de onafhankelijkheid en veiligheid van Oekraïne.
De Russische hoofdonderhandelaar pleitte woensdag opnieuw voor een volledig nieuw veiligheidssysteem dat volgens hem rekening moet houden met de belangen van alle betrokken landen.
Zijn opmerkelijke woordkeuze leverde daarmee vooral een illustratie op van de afstand tussen beide delegaties. Waar Oekraïne het beëindigen van de gevechten en veiligheidsgaranties centraal stelt, presenteert Rusland het conflict als een symptoom van een bredere Europese crisis.
Van een aangekondigd vredesakkoord of een onmiddellijk staakt-het-vuren was na afloop van de tweedaagse besprekingen geen sprake. Wel hebben de partijen aangegeven hun diplomatieke contacten te willen voortzetten.
