DEN HAAG – BBB-Kamerlid Caroline van der Plas wil weten waarom Atlantische makreel uit Nederlandse supermarkten wordt geweerd, terwijl internationale wetenschappers hun vangstadvies voor 2027 meer dan hebben verdubbeld. In achttien schriftelijke vragen aan de staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur zet zij vraagtekens bij de rode beoordeling van makreel door duurzaamheidsorganisatie Good Fish. Ook vraagt zij om onderzoek naar mogelijke commerciële belangen bij de organisatie, die via de VISwijzer consumenten en supermarkten adviseert over duurzame vis. De vragen zijn dinsdag 10 november ingediend.

Aanleiding is een nieuw advies van de International Council for the Exploration of the Sea (ICES). Deze internationale wetenschappelijke organisatie adviseert voor 2027 een vangst van 352.938 ton Atlantische makreel. Dat is ruim 102 procent meer dan het vangstadvies voor 2026. Toch houdt Good Fish vast aan de rode beoordeling in de VISwijzer, waarmee consumenten en inkopers wordt afgeraden deze vissoort te kopen.

Van der Plas wil van de staatssecretaris weten hoe dat verschil kan worden verklaard. Zij vraagt welke nieuwe wetenschappelijke inzichten tot het hogere vangstadvies hebben geleid en wat die betekenen voor de toestand van het makreelbestand. Ook wil zij duidelijkheid over de criteria die Good Fish gebruikt bij de beoordeling van de vissoort.

Wetenschappelijk vangstadvies versus duurzaamheidsbeoordeling

De discussie draait om het verschil tussen een wetenschappelijk vangstadvies en een bredere beoordeling van duurzaamheid. ICES onderzoekt de toestand van visbestanden en adviseert hoeveel vis onder bepaalde voorwaarden kan worden gevangen. De VISwijzer betrekt bij zijn beoordelingen daarnaast andere aspecten van visserij en duurzaamheid.

Een hoger vangstadvies betekent daarom niet automatisch dat een visbestand weer volledig gezond is of dat alle vormen van visserij duurzaam zijn. Van der Plas vindt echter dat duidelijk moet worden welke onderdelen van de rode beoordeling rechtstreeks op wetenschappelijke gegevens zijn gebaseerd en welke voortkomen uit aanvullende keuzes binnen de beoordelingsmethode van Good Fish.

Het Kamerlid vraagt de staatssecretaris te laten onderzoeken of het weren van Atlantische makreel uit supermarkten in 2025 en 2026 nog voldoende onderbouwd is. Daarbij wil zij ook weten of Good Fish andere criteria en wegingen gebruikt dan ICES en hoe die wetenschappelijk worden verantwoord.

Een afzonderlijke vraag gaat over de formulering dat het makreelbestand 'vooralsnog niet onder de kritische grens' zou liggen. Van der Plas wil weten of deze kwalificatie voortkomt uit een concrete wetenschappelijke prognose of uit een interpretatie van Good Fish.

Vragen over banden tussen Good Fish en Fish Tales

Opvallend zijn de vragen over de relatie tussen Good Fish en visproducent Fish Tales. Good Fish vermeldt Fish Tales als samenwerkingspartner, terwijl het bedrijf onder meer Chileense horsmakreel verkoopt en promoot als alternatief voor Atlantische makreel.

Van der Plas wil weten welke financiële, organisatorische en personele banden tussen beide organisaties bestaan of hebben bestaan. Ook vraagt zij welke maatregelen Good Fish heeft genomen om te voorkomen dat commerciële partners invloed kunnen uitoefenen op duurzaamheidsbeoordelingen of aanbevelingen voor alternatieve visproducten.

Het Kamerlid vraagt nadrukkelijk aandacht voor mogelijke belangenconflicten. Volgens haar moet controleerbaar zijn of een organisatie die een bepaalde vissoort afraadt, onafhankelijk opereert wanneer een commerciële partner tegelijkertijd een alternatief product verkoopt.

De Kamervragen bevatten geen bewijs dat Good Fish zijn beoordelingen daadwerkelijk door commerciële belangen heeft laten beïnvloeden. Het gaat om vragen aan de staatssecretaris over de transparantie en onafhankelijkheid van de organisatie. Een inhoudelijke reactie van het kabinet is nog niet beschikbaar.

Van der Plas wil bovendien weten of Good Fish publieke financiering ontvangt of heeft ontvangen voor de VISwijzer en bijbehorende duurzaamheidsadviezen. Als dat het geval is, vraagt zij om inzicht in de bedragen, voorwaarden en eisen die aan onafhankelijkheid en wetenschappelijke kwaliteitsborging worden gesteld.

Gevolgen voor vissers en consumenten

De BBB-fractie zet ook vraagtekens bij de daadwerkelijke gevolgen van het verdwijnen van Atlantische makreel uit Nederlandse supermarkten. Van der Plas vraagt of is onderzocht of daardoor wereldwijd minder makreel wordt gevangen, of dat de vis simpelweg in andere landen wordt verkocht.

Voor Nederlandse vissers en leveranciers kan het beleid grote gevolgen hebben. Wanneer supermarkten een vissoort niet langer inkopen vanwege een negatieve duurzaamheidsbeoordeling, kan de toegang tot de Nederlandse consumentenmarkt sterk worden beperkt. Van der Plas wil daarom weten welke mogelijkheden de sector heeft om beoordelingen te controleren, feitelijke fouten te laten herstellen en een onafhankelijke herbeoordeling aan te vragen.

Daarnaast stelt zij vragen over de milieubelasting van geïmporteerde alternatieven. Daarbij noemt zij onder meer de gevolgen van vangst, verwerking, koeling en transport. Volgens de vragen moet duidelijk worden of dergelijke factoren voldoende worden meegewogen wanneer buitenlandse visproducten als duurzamer alternatief worden gepresenteerd.

Ook de beschikbaarheid van betaalbare vette vis speelt een rol. Atlantische makreel is een vissoort die veel gezonde vetzuren bevat en voor consumenten doorgaans relatief betaalbaar is. Het Kamerlid vraagt hoe het verdwijnen van deze vis uit supermarkten zich verhoudt tot het overheidsbeleid om gezonde voeding te stimuleren.

BBB wil overleg met supermarkten en visserijsector

Van der Plas dringt aan op overleg tussen de overheid, supermarkten, het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel, de visserijsector en onafhankelijke wetenschappers. Dat overleg moet volgens haar leiden tot een actuele, transparante en controleerbare beoordeling van Atlantische makreel.

Daarbij wil zij onderzoeken of verantwoord gevangen makreel beschikbaar kan blijven of opnieuw in Nederlandse supermarkten kan worden aangeboden. De rode beoordeling van de VISwijzer zou volgens de vragen niet zonder verdere toetsing bepalend moeten zijn voor de markttoegang van een legaal gevangen vissoort.

De staatssecretaris moet nog antwoorden op de achttien Kamervragen. Pas daarna wordt duidelijk of het kabinet aanleiding ziet om de beoordeling van Good Fish nader te laten onderzoeken of met supermarkten en de visserijsector in gesprek te gaan.

De discussie raakt aan een bredere vraag binnen de voedselketen: hoeveel invloed kunnen particuliere duurzaamheidsorganisaties uitoefenen op het assortiment van supermarkten, en hoe wordt gegarandeerd dat hun adviezen voldoende transparant, onafhankelijk en wetenschappelijk onderbouwd zijn?