WASHINGTON – De Amerikaanse president Donald Trump wil dat Israël en verschillende Arabische bondgenoten de volledige Amerikaanse rekening van de oorlog tegen Iran gaan betalen. De militaire operatie heeft de Verenigde Staten inmiddels minstens 47,1 miljard dollar gekost, maar volgens Trump moeten landen die door Amerikaanse strijdkrachten zijn beschermd uiteindelijk voor die uitgaven opdraaien. De president maakte zijn eis bekend in een interview met CBS News, dat zondag 8 november werd uitgezonden. Dinsdag kreeg zijn verklaring internationaal opnieuw veel aandacht. Trump beweert dat hij de betrokken regeringen al heeft geïnformeerd en dat zij zullen betalen. Concrete afspraken, bedragen per land of een betalingsregeling zijn echter niet bekendgemaakt.

De opmerkelijke eis komt enkele dagen na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen, waarbij Trumps Republikeinse Partij zware verliezen leed. De acht maanden durende oorlog tegen Iran, de sterk gestegen militaire uitgaven en de economische gevolgen van het conflict speelden een belangrijke rol in de verkiezingscampagne. Nu de kritiek op de oorlog toeneemt, wil Trump een aanzienlijk deel van de financiële lasten bij buitenlandse partners neerleggen.

Tijdens het interview met journalist Ross Douthat van het programma 60 Minutes werd de president gevraagd naar de Amerikaanse militaire aanwezigheid rond de Straat van Hormuz. Amerikaanse oorlogsschepen begeleiden daar koopvaardijschepen om de scheepvaart door deze strategisch belangrijke vaarroute mogelijk te houden.

Trump benadrukte dat de inzet van de Amerikaanse marine volgens hem relatief weinig kost. Vervolgens verklaarde hij dat de landen die van de militaire bescherming profiteren de Verenigde Staten moeten compenseren voor de oorlogskosten. Volgens de president krijgen de Amerikanen uiteindelijk al het uitgegeven geld terug.

Ook Israël moet volgens Trump betalen

Opvallend is dat Trump ditmaal nadrukkelijk Israël noemt. Tot nu toe richtte hij zijn oproepen om financieel bij te dragen vooral op rijke Arabische landen rond de Perzische Golf. Israël was echter vanaf het begin rechtstreeks betrokken bij de militaire aanvallen op Iran, die op 28 februari 2026 begonnen.

Trump stelt dat Israël zonder Amerikaanse militaire steun niet meer zou bestaan. Hij verwijst daarbij onder meer naar eerdere Amerikaanse bombardementen op Iraanse nucleaire installaties en de bescherming die de Verenigde Staten sinds het uitbreken van de oorlog hebben geboden.

De president presenteert de Amerikaanse inzet als een dienst waarvoor bondgenoten moeten betalen. Daarmee verandert de toon in de relatie met Israël, dat traditioneel een van de belangrijkste ontvangers van Amerikaanse militaire steun is.

Washington verstrekt Israël al jarenlang omvangrijke militaire hulp. Trump heeft inmiddels aangekondigd dat de jaarlijkse Amerikaanse steun van ongeveer 3,8 miljard dollar na dit jaar wordt beëindigd. De nieuwe eis om ook de kosten van de Iran-oorlog te vergoeden, zou de financiële verhouding tussen beide landen verder kunnen veranderen.

Of Israël bereid is daadwerkelijk een deel van de oorlogskosten te betalen, is niet bekend. Er ligt voor zover openbaar gemaakt geen overeenkomst waarin Israël zich verplicht de Verenigde Staten voor de militaire operatie te compenseren.

Golfstaten betrokken bij oorlog die zij niet begonnen

Naast Israël kijkt Trump nadrukkelijk naar Saoedi-Arabië, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein en Koeweit. Deze landen beschikken over grote olie- en gasreserves en onderhouden nauwe militaire en economische banden met de Verenigde Staten.

Volgens Trump hebben zij geprofiteerd van de Amerikaanse militaire bescherming tegen Iraanse aanvallen. Vooral de inzet van de Amerikaanse marine in de Straat van Hormuz noemt hij als voorbeeld van een kostbare veiligheidsoperatie waarvan ook andere landen profiteren.

De situatie ligt voor de Golfstaten echter ingewikkelder. Verschillende regeringen in de regio hebben aangegeven dat zij vooraf niet waren geïnformeerd over de Amerikaanse en Israëlische plannen om Iran aan te vallen. Na het uitbreken van de oorlog werden zij zelf getroffen door Iraanse raketten en drones.

Militaire installaties, energievoorzieningen en andere infrastructuur liepen daarbij schade op. Daarnaast werd de handel in olie en gas verstoord doordat de veiligheid van de scheepvaart door de Straat van Hormuz onder druk kwam te staan.

De Golfstaten hebben herhaaldelijk aangedrongen op een diplomatieke beëindiging van het conflict. Hun uitgangspunt verschilt daarmee van de Amerikaanse redenering dat zij zouden moeten betalen voor een oorlog die door Washington en Israël werd begonnen.

Bovendien leveren verschillende Golfstaten al financiële bijdragen aan de Amerikaanse militaire aanwezigheid in de regio. Zij stellen grond beschikbaar voor militaire bases, betalen mee aan voorzieningen en kopen voor miljarden dollars Amerikaanse wapensystemen.

Oorlogsrekening inmiddels boven 47 miljard dollar

De financiële omvang van het conflict is aanzienlijk. Volgens gegevens van het Pentagon bedroegen de directe Amerikaanse militaire uitgaven tot 16 oktober ongeveer 47,1 miljard dollar. Het gaat daarbij onder meer om de inzet van militair personeel, schepen en vliegtuigen, de vervanging van verschoten munitie en verloren militair materieel.

Ongeveer 29 miljard dollar heeft betrekking op het vervangen van gebruikte raketten, bommen en andere munitie. Daarnaast werd circa 11,9 miljard dollar uitgegeven aan operationele kosten en ongeveer 6 miljard dollar aan verloren materieel.

De werkelijke rekening ligt waarschijnlijk hoger. De schade aan Amerikaanse militaire bases in het Midden-Oosten is niet volledig in deze berekeningen opgenomen. Ook lopen de kosten door zolang Amerikaanse strijdkrachten in de regio actief blijven.

Het Amerikaanse Congressional Budget Office raamde eerder dat voortzetting van de militaire operaties iedere maand nog eens 2 tot 3 miljard dollar kan kosten.

Trump heeft niet uitgelegd welk deel van deze rekening bij welke bondgenoot terecht moet komen. Evenmin is duidelijk of hij uitsluitend de directe militaire uitgaven wil terugvorderen of ook toekomstige kosten, schade aan installaties en aanvullende veiligheidsoperaties.

Een bedrag van 47,1 miljard dollar is bovendien een raming van de Amerikaanse uitgaven, geen vastgestelde schuld van andere landen aan Washington.

Deskundigen twijfelen aan uitvoerbaarheid

Verschillende deskundigen op het gebied van internationale betrekkingen betwijfelen of de Amerikaanse president zijn financiële eisen daadwerkelijk kan afdwingen.

Neil Quilliam, Midden-Oostendeskundige bij de Britse denktank Chatham House, beschouwt de uitspraken vooral als een politiek signaal. Volgens hem is het onzeker of Washington daadwerkelijk formele betalingsverzoeken zal indienen.

Ook Bader al-Saif, verbonden aan Kuwait University en Chatham House, verwacht dat de Golfstaten de verklaringen niet onmiddellijk als een concrete financiële verplichting zullen behandelen. De landen hebben immers al aanzienlijke economische schade geleden en betalen bovendien mee aan de Amerikaanse veiligheidsinfrastructuur.

Een mogelijkheid is dat Trump bestaande of toekomstige investeringen van Golfstaten in de Verenigde Staten als compensatie gaat presenteren. Daarbij kan worden gedacht aan nieuwe wapenorders, investeringen in Amerikaanse bedrijven of uitbreiding van economische samenwerking.

Dat zou echter iets anders zijn dan het rechtstreeks terugbetalen van de oorlogskosten aan de Amerikaanse overheid. Een investering in een Amerikaans bedrijf betekent niet automatisch dat het Pentagon of de Amerikaanse schatkist diezelfde hoeveelheid geld ontvangt.

Vooralsnog is niet bevestigd dat een van de betrokken landen heeft ingestemd met een concrete terugbetalingsregeling.

Verkiezingsnederlaag vergroot politieke druk

De eis van Trump komt op een moment waarop de binnenlandse kritiek op de Iran-oorlog sterk is toegenomen. Bij de tussentijdse verkiezingen van 3 november verloren de Republikeinen hun meerderheid in het Amerikaanse Congres. De Democraten krijgen daardoor vanaf januari meer mogelijkheden om onderzoek te doen naar de militaire besluitvorming en de uitgaven van de regering.

De oorlog is voor veel Amerikaanse kiezers een belangrijk onderwerp geworden. Naast de directe militaire kosten spelen de gevolgen voor de energieprijzen en de bredere economie een rol. Vooral hogere brandstofprijzen drukken op de koopkracht van Amerikaanse huishoudens.

Tijdens het CBS-interview erkende Trump dat de oorlog een rol heeft gespeeld bij de verkiezingsnederlaag. Tegelijkertijd bleef hij zijn beslissing om Iran militair aan te vallen verdedigen. Volgens hem waren de operaties noodzakelijk om te voorkomen dat Iran een kernwapen zou ontwikkelen.

De president verklaarde bovendien dat de oorlog militair gezien grotendeels voorbij is. Niettemin blijven Amerikaanse strijdkrachten in het Midden-Oosten actief en is er nog geen definitieve regeling getroffen die alle vijandelijkheden beëindigt.

De regering moet daardoor rekening blijven houden met nieuwe militaire uitgaven, ook wanneer de omvang van de gevechtsoperaties verder afneemt.

Bondgenoten wachten op concrete plannen

De nieuwe financiële eis past binnen Trumps bredere beleid om Amerikaanse bondgenoten meer te laten betalen voor hun veiligheid. Ook binnen de NAVO heeft hij herhaaldelijk aangedrongen op hogere defensie-uitgaven van Europese landen.

De situatie rond Iran verschilt echter wezenlijk van de afspraken binnen het Atlantische bondgenootschap. De oorlog is begonnen met Amerikaanse en Israëlische aanvallen en er bestaat geen algemeen verdrag dat Golfstaten verplicht de kosten daarvan te dragen.

Bovendien moet onderscheid worden gemaakt tussen landen die rechtstreeks aan militaire operaties hebben deelgenomen en landen die vooral bescherming hebben ontvangen tegen de gevolgen van de oorlog.

Voorlopig blijft onduidelijk hoe Trump zijn eis wil omzetten in daadwerkelijke betalingen. Hij heeft geen formeel verdeelmodel gepresenteerd, geen concrete bedragen per land genoemd en geen afspraken openbaar gemaakt waaruit blijkt dat bondgenoten bereid zijn de rekening over te nemen.

De Amerikaanse president zegt ervan overtuigd te zijn dat de Verenigde Staten hun geld terugkrijgen. Zolang bindende afspraken ontbreken, blijft de miljardenrekening echter bij de Amerikaanse overheid liggen.