DEN HAAG – Nederland haalt inmiddels meer dan 70 procent van het verbruikte aardgas uit het buitenland. Het kabinet wil daarom de winning uit Nederlandse gasvelden op de Noordzee versnellen om de afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers te beperken. Tegelijkertijd moet de gaswinning op land geleidelijk worden afgebouwd. Dat schrijft minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei dinsdag 10 november in een voortgangsrapportage aan de Tweede Kamer. Volgens het kabinet blijft Nederland de komende decennia aardgas nodig hebben voor huishoudens, elektriciteitscentrales en de industrie, ook wanneer de energietransitie verder wordt doorgevoerd.

De afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers is volgens de minister een belangrijk risico voor de Nederlandse energievoorziening. In heel Europa wordt inmiddels ongeveer 88 procent van het gebruikte aardgas geïmporteerd. De oorlog in Oekraïne en recente ontwikkelingen in het Midden-Oosten hebben volgens het kabinet duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar landen worden wanneer zij voor hun energievoorziening sterk afhankelijk zijn van andere delen van de wereld. Nederland wil daarom voorkomen dat de binnenlandse gasproductie sneller afneemt dan het verbruik.

De afgelopen jaren is de Nederlandse gaswinning sterk teruggelopen. Bestaande gasvelden raken geleidelijk uitgeput en zonder nieuwe investeringen zal de productie verder afnemen. Volgens het kabinet dreigt daardoor vooral op de Noordzee een versnelde afbouw, terwijl de bestaande infrastructuur nog mogelijkheden biedt om aardgas te winnen. Het sectorakkoord tussen de overheid, Energie Beheer Nederland (EBN) en branchevereniging Element NL moet ervoor zorgen dat nieuwe investeringen aantrekkelijker worden en vergunningprocedures voorspelbaarder verlopen.

Meer gas uit de Noordzee

De nadruk ligt op uitbreiding en versnelling van de winning op zee. Voor vier regio's op de Noordzee zijn inmiddels de mogelijkheden voor nieuwe projecten onderzocht en concrete investeringsplannen uitgewerkt. De eerste resultaten wijzen volgens de minister op een stabilisatie van de aardgasproductie. Ook zijn de prognoses voor de winbare reserves licht gestegen en nam de activiteit rond het zoeken naar nieuwe gasvelden in 2025 toe.

Het kabinet wil deze ontwikkeling versterken door investeringen en vergunningverlening verder te stimuleren. Daarbij wordt onderzocht of EBN een grotere financiële rol kan krijgen bij de zoektocht naar nieuwe gasvoorraden. Een wetswijziging die dat mogelijk moet maken, wordt versneld voorbereid.

De tijd speelt daarbij een belangrijke rol. Wanneer bestaande platforms, pijpleidingen en andere installaties op de Noordzee buiten gebruik worden gesteld, kunnen nieuwe winningsprojecten economisch onaantrekkelijk worden. Het kabinet wil voorkomen dat bruikbare infrastructuur verdwijnt voordat duidelijk is hoeveel aardgas Nederland tijdens de energietransitie nog zelf kan produceren.

Volgens de minister heeft Nederlandse gaswinning bovendien een klimaatvoordeel ten opzichte van de import van vloeibaar aardgas (LNG). Voor LNG zijn extra processen nodig om het gas vloeibaar te maken, per schip te vervoeren en opnieuw geschikt te maken voor gebruik. Deze stappen veroorzaken aanvullende broeikasgasuitstoot. Door meer gas uit eigen velden te gebruiken, kan volgens het kabinet een deel van die uitstoot worden vermeden.

Gaswinning op land moet verantwoord afnemen

Voor de gaswinning op land kiest het kabinet een andere koers. Daar moet de productie geleidelijk afnemen, in ongeveer hetzelfde tempo als het Nederlandse gasverbruik. Nieuwe opsporingsvergunningen voor gasvelden op land worden niet verleend. Binnen bestaande vergunningen blijft het wel mogelijk om nieuwe winningsvergunningen aan te vragen of bestaande winningsplannen aan te passen.

Bij deze projecten wil de minister omwonenden nadrukkelijker betrekken. In het sectorakkoord zijn afspraken gemaakt over transparantie, betrokkenheid van de omgeving en het delen van financiële opbrengsten. Daarmee moet duidelijker worden welke gevolgen gaswinning heeft voor de directe omgeving en op welke manier inwoners kunnen meeprofiteren.

De verdere uitwerking van deze afspraken is nog gaande. EBN onderzoekt daarnaast hoeveel aardgas op land nog gewonnen kan worden. Dat onderzoek moet helpen bepalen hoe de productie de komende jaren verantwoord kan worden afgebouwd zonder dat de afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers onnodig snel toeneemt.

Staat ontvangt circa 70 procent van opbrengsten

De Nederlandse overheid heeft ook een aanzienlijk financieel belang bij de binnenlandse gasproductie. Volgens de minister vloeit via de deelname van EBN, vennootschapsbelasting en heffingen uit de Mijnbouwwet direct en indirect ongeveer 70 procent van de baten uit gaswinning naar de Staat.

Dat betekent echter niet dat de overheid de komende jaren automatisch op grote extra inkomsten kan rekenen. De afdrachten van EBN zullen naar verwachting beperkt blijven door hogere kosten voor het ontmantelen van oude gasinstallaties en door de financiële bijdrage aan schadevergoedingen in Groningen. Ook schommelingen van de gasprijs en nieuwe investeringen beïnvloeden de uiteindelijke opbrengsten.

Het kabinet heeft daarom besloten de inkomsten uit gaswinning op de Noordzee niet afzonderlijk te reserveren voor verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening. Een eerder verzoek vanuit de Tweede Kamer om te onderzoeken of deze opbrengsten daarvoor gebruikt kunnen worden, heeft volgens de minister niet tot een uitvoerbare begrotingsoplossing geleid.

Vergunningverlening blijft aandachtspunt

Hoewel het kabinet spreekt van positieve eerste resultaten, zijn verschillende onderdelen van het sectorakkoord nog niet afgerond. Vooral de duur van vergunningprocedures blijft een aandachtspunt. Het afgelopen jaar is gewerkt aan meer duidelijkheid en voorspelbaarheid, maar verdere verbeteringen zijn volgens de minister noodzakelijk.

Ook wordt onderzocht hoe ongebruikte opsporingsvergunningen op de Noordzee sneller kunnen worden overgedragen aan bedrijven die wel bereid zijn te investeren. Daarmee wil het kabinet voorkomen dat potentiële gasvelden onbenut blijven doordat vergunninghouders geen activiteiten ondernemen.

De Tweede Kamer krijgt in het tweede kwartaal van 2027 een nieuwe voortgangsrapportage. Daarin moet onder meer een uitgebreider overzicht komen van de doorlooptijden van vergunningprocedures, de oorzaken van vertraging en mogelijkheden om deze te verkorten.

Voorlopig houdt het kabinet vast aan een beleid waarbij Nederlandse aardgaswinning een tijdelijke maar belangrijke rol blijft spelen in de energietransitie. De productie op de Noordzee moet waar mogelijk worden gestimuleerd, terwijl gaswinning op land gecontroleerd wordt verminderd. Hoeveel extra aardgas de nieuwe investeringen daadwerkelijk gaan opleveren, moet de komende jaren blijken.