MOSKOU – Russische automobilisten krijgen in steeds meer regio's te maken met beperkingen op de hoeveelheid benzine en diesel die zij mogen kopen. De maatregelen volgen op een nieuwe reeks Oekraïense droneaanvallen op de Russische olie-industrie, waarbij in twee weken tijd zeker acht grote raffinaderijen zijn getroffen. Maandagochtend brak brand uit bij de raffinaderij van Kirisji, ten zuidoosten van Sint-Petersburg, een van de grootste installaties van Rusland. De aanvallen komen op een gevoelig moment voor Moskou: dinsdag beginnen in Abu Dhabi nieuwe gesprekken tussen Rusland en Oekraïne onder Amerikaanse bemiddeling, terwijl de oorlog ook buiten het front steeds grotere economische gevolgen krijgt.
Volgens persbureau Reuters zijn in zeker zes Russische regio's opnieuw brandstoftekorten ontstaan. Andere media, waaronder Newsweek, melden verkoopbeperkingen in ten minste acht regio's. De beperkingen verschillen per gebied en per tankstation. In sommige regio's mogen automobilisten nog maximaal dertig liter benzine per aankoop tanken, terwijl de verkoop van brandstof in jerrycans helemaal is stilgelegd. De Russische autoriteiten zeggen met de maatregelen hamsteren te willen voorkomen en de beschikbare voorraden eerlijker te verdelen.
Grote raffinaderij bij Sint-Petersburg opnieuw getroffen
De jongste aanval vond plaats in de nacht van zondag 8 op maandag 9 november. Oekraïense drones bereikten het industriegebied van Kirisji, ongeveer 110 kilometer ten zuidoosten van Sint-Petersburg, waar de olieraffinaderij Kirishinefteorgsintez staat. De installatie, die ook bekendstaat als KINEF, behoort tot het Russische olieconcern Surgutneftegas en heeft een verwerkingscapaciteit van ongeveer twintig miljoen ton ruwe olie per jaar.
Gouverneur Aleksandr Drozdenko van de regio Leningrad bevestigde dat drones het industriegebied hadden getroffen en dat brand was uitgebroken bij de raffinaderij. Volgens hem werd het vuur later onder controle gebracht. De Russische luchtverdediging zou tijdens de aanval 113 drones hebben neergehaald. Dat aantal kon niet onafhankelijk worden bevestigd. Over de precieze schade aan de raffinaderij en de gevolgen voor de productie is nog geen volledig beeld beschikbaar.
De aanval had ook gevolgen buiten het industriecomplex. In Vsevolozjsk, eveneens in de regio Leningrad, kwam volgens de gouverneur een vrouw om het leven nadat brokstukken van een drone een woongebouw hadden geraakt. Ook in Kirisji werd schade aan woningen gemeld.
De raffinaderij is van groot belang voor de Russische brandstofvoorziening. Zij produceert onder meer benzine, diesel en vliegtuigbrandstof en verwerkt naar schatting meer dan zes procent van de ruwe olie die in Rusland wordt geraffineerd. Het complex is bovendien al vaker doelwit geweest van Oekraïense aanvallen. In mei van dit jaar moest een deel van de productie tijdelijk worden stilgelegd nadat meerdere installaties waren beschadigd.
Maximum aan tankbeurten en verbod op jerrycans
De gevolgen van de aanvallen worden inmiddels merkbaar aan Russische tankstations. In Karelië, een regio in het noordwesten van Rusland aan de grens met Finland, mogen klanten bij bepaalde tankstations langs snelwegen maximaal dertig liter benzine of vijftig liter diesel per keer kopen. Brandstof meenemen in jerrycans is voorlopig verboden.
Gouverneur Artoer Parfentsjikov erkende dat de beperkingen ongemak veroorzaken voor inwoners en bedrijven, maar noemde de maatregelen noodzakelijk om paniekaankopen te voorkomen. Volgens hem werken de autoriteiten eraan om de normale bevoorrading zo snel mogelijk te herstellen.
Ook elders grijpen tankstationbedrijven in. In de Siberische regio Krasnojarsk heeft staatsoliebedrijf Rosneft volgens Russische media maximumhoeveelheden ingesteld die afhankelijk zijn van de brandstofsoort. Voor benzine met octaangetal 95 geldt een limiet van dertig liter, voor benzine met octaangetal 92 vijftig liter en voor diesel honderd liter per klant. Ook daar mogen automobilisten geen extra brandstof in jerrycans meenemen.
Vergelijkbare beperkingen worden gemeld in Boerjatië, de regio Transbaikal en Novosibirsk. Daarnaast zijn problemen met de verkrijgbaarheid van brandstof gemeld in de regio's Nizjni Novgorod, Archangelsk en Penza. De precieze omvang van de tekorten is moeilijk vast te stellen, omdat niet alle beperkingen landelijk worden geregistreerd en verschillende tankstationketens eigen maatregelen nemen.
Het is niet de eerste keer dat Rusland met brandstofproblemen kampt. Afgelopen zomer ontstonden eveneens tekorten nadat Oekraïense aanvallen op raffinaderijen samenvielen met een periode van hoge binnenlandse vraag. Moskou beperkte daarop de uitvoer van benzine en voerde ook maatregelen in om de export van diesel te verminderen. De nieuwe aanvallen vergroten de druk op een sector die nog bezig was zich van eerdere verstoringen te herstellen.
Oekraïne richt zich op inkomsten en brandstofvoorziening
Oekraïne voert al geruime tijd aanvallen uit op raffinaderijen, brandstofopslagplaatsen en andere onderdelen van de Russische olie-industrie. Met deze aanvallen probeert Kyiv de Russische oorlogvoering te bemoeilijken zonder uitsluitend afhankelijk te zijn van successen aan het front. Brandstof is onmisbaar voor tanks, pantservoertuigen, vrachtwagens en de logistieke aanvoer van het Russische leger. Tegelijkertijd vormt de uitvoer van olie en olieproducten een belangrijke inkomstenbron voor de Russische staat.
Sinds 30 oktober is het aantal aanvallen op Russische raffinaderijen opnieuw toegenomen. Volgens Reuters zijn in twee weken tijd minstens acht grote installaties getroffen. Daaronder bevinden zich raffinaderijen van Rosneft in onder meer Rjazan en Novokoejbysjevsk. Door de beschadiging van dergelijke complexen kan niet alleen de productie tijdelijk terugvallen, maar kan ook de distributie van benzine en diesel naar andere delen van Rusland onder druk komen te staan.
Dat is vooral een probleem in een land met enorme afstanden, waar veel regio's afhankelijk zijn van langdurige transportverbindingen voor hun brandstofvoorziening. Een storing bij een grote raffinaderij hoeft niet onmiddellijk een landelijk tekort te veroorzaken, maar kan in combinatie met schade aan andere installaties, transportproblemen en hogere vraag wel tot plaatselijke schaarste leiden.
De regering in Moskou probeert de gevolgen te beperken door de binnenlandse markt voorrang te geven boven bepaalde exportstromen. Daarmee ontstaat echter ook een financieel dilemma: de uitvoer van olieproducten levert Rusland inkomsten op, terwijl de binnenlandse markt voldoende brandstof nodig heeft om de economie en het leger draaiende te houden.
Aanvallen gaan door ondanks Amerikaanse vredespogingen
De nieuwe escalatie volgt op het mislukken van een door de Amerikaanse president Donald Trump aangekondigde tijdelijke beperking van aanvallen op energievoorzieningen. Die afspraak moest eind oktober ruimte scheppen voor diplomatiek overleg, maar kwam niet daadwerkelijk van de grond. Oekraïense functionarissen hebben verklaard dat Kyiv niet had ingestemd met de door Trump aangekondigde energiewapenstilstand.
Ook Rusland is doorgegaan met aanvallen op de Oekraïense energievoorziening. De afgelopen weken werden opnieuw elektriciteitsinstallaties getroffen, waardoor verschillende gebieden met stroomuitval en problemen met de watervoorziening te maken kregen. Maandag meldde Moskou bovendien aanvallen op Oekraïense elektriciteitsstations en een vrachtschip in de Zwarte Zee. De Russische autoriteiten beweerden dat het schip wapens vervoerde, maar die verklaring kon niet onafhankelijk worden bevestigd.
De voortdurende aanvallen maken duidelijk hoe moeilijk het is om zelfs over een beperkte bescherming van energie-installaties afspraken te maken. Beide landen beschouwen de energievoorziening van de tegenstander als een onderdeel van de oorlogseconomie. Voor Rusland staat daarbij de productie van brandstoffen en de uitvoer van olieproducten onder druk, terwijl Oekraïne vooral kwetsbaar blijft voor aanvallen op elektriciteitscentrales en het stroomnet.
Dinsdag 10 november worden in Abu Dhabi nieuwe gesprekken verwacht tussen Russische en Oekraïense vertegenwoordigers onder bemiddeling van de Verenigde Staten. Het zijn de eerste rechtstreekse vredesbesprekingen onder Amerikaanse leiding sinds februari. Washington probeert de partijen opnieuw dichter bij elkaar te brengen, maar over belangrijke kwesties als grondgebied, veiligheidsgaranties en de voorwaarden voor een wapenstilstand bestaan nog altijd grote meningsverschillen.
De brandstofbeperkingen laten ondertussen zien dat de Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen niet alleen schade veroorzaken aan afzonderlijke industriële installaties. Ook Russische burgers en bedrijven ondervinden inmiddels de gevolgen. Zolang onduidelijk blijft wanneer beschadigde raffinaderijen hun volledige productie kunnen hervatten, houden de autoriteiten rekening met verdere verstoringen van de brandstofvoorziening.
