Restauranthouder krijgt twee jaar cel voor uitbuiting Indiase koks: werkdagen van twaalf uur voor 1.000 euro per maand

DEN BOSCH – Een restauranthouder die samen met zijn partner vier Indiase koks onder slechte omstandigheden liet werken in restaurants in Tegelen en Arnhem, is donderdag 12 november door de rechtbank in Den Bosch veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf, waarvan één jaar voorwaardelijk. De rechtbank acht bewezen dat de ondernemer zich schuldig heeft gemaakt aan mensenhandel, mensensmokkel en het illegaal tewerkstellen van de vier mannen. Daarnaast mag hij drie jaar lang geen horecagelegenheid exploiteren of beroepsmatig bij de exploitatie betrokken zijn. De slachtoffers krijgen samen ruim 89.500 euro schadevergoeding.

De uitbuiting vond plaats tussen maart 2021 en april 2022. De vier koks waren vanuit India naar Nederland gehaald met de belofte van een baan in de horeca. Zij hoopten hier voldoende geld te verdienen om hun families in India te kunnen onderhouden. In plaats daarvan kwamen zij volgens de rechtbank terecht in een situatie waarin zij vrijwel volledig afhankelijk waren van hun werkgevers en nauwelijks mogelijkheden hadden om zich aan de slechte omstandigheden te onttrekken.

De mannen werkten gemiddeld zes dagen per week en moesten op een doorsnee werkdag ongeveer twaalf uur beschikbaar zijn. Hun werkzaamheden begonnen doorgaans rond het middaguur en eindigden vaak pas rond of na middernacht. Behalve koken moesten zij ook schoonmaken, afwassen, tafels dekken en andere werkzaamheden verrichten. Daarnaast werden zij ingezet voor huishoudelijke klusjes voor hun werkgevers.

Daarvoor ontvingen de koks maandelijks slechts 1.000 euro netto, ruim 900 euro minder dan waarop zij volgens hun oorspronkelijke arbeidsovereenkomsten recht hadden. Overuren werden niet uitbetaald en ook vakantiegeld en loonstroken ontbraken.

Slapen met vijf mensen in één kamer

De woonomstandigheden waren volgens de rechtbank eveneens slecht. De koks verbleven afwisselend op de zolder van de woning van de vrouwelijke medeverdachte in Arnhem en in een kamer boven het restaurant in Tegelen. Beide verblijven boden nauwelijks privacy.

Nadat het restaurant in Arnhem begin februari 2022 was gesloten, sliepen vijf personen samen in één kamer boven het restaurant in Tegelen. Twee van de Indiase koks moesten zelfs een bed delen. De slaapkamer kon niet worden afgesloten en de bewoners beschikten niet over een zelfstandige mogelijkheid om voor zichzelf eten te bereiden.

Ook hadden de mannen geen zorgverzekering en konden zij niet zelfstandig een arts bezoeken wanneer zij ziek waren. Omdat zij geen Nederlands spraken en nauwelijks contacten buiten hun werkkring hadden, waren zij voor hun dagelijkse bestaan vrijwel volledig afhankelijk van de restauranthouder en zijn partner.

Die afhankelijkheid werd volgens de rechtbank bewust uitgebuit. De werkgevers wisten dat de mannen grote financiële offers hadden gebracht om naar Nederland te komen en dat zij hun familieleden in India wilden ondersteunen.

Dreiging met terugsturen naar India

Wanneer de koks niet naar tevredenheid werkten of kritiek uitten, kregen zij volgens hun verklaringen te horen dat zij naar India konden worden teruggestuurd. De rechtbank beschouwt deze uitlatingen als een vorm van psychische dwang, omdat de mannen daarmee hun inkomen en verblijfsperspectief dreigden te verliezen.

De slachtoffers waren bovendien getuige van een geweldsincident waarbij de restauranthouder een andere kok mishandelde. Daardoor werden zij nog angstiger en durfden zij onder meer niet meer naar hun loonstroken te vragen.

De verdediging betwistte dat sprake was van dwang of uitbuiting. Volgens de restauranthouder waren de verklaringen van de koks onbetrouwbaar, omdat zij mogelijk hoopten via een regeling voor slachtoffers van mensenhandel een verblijfsvergunning te verkrijgen.

De rechtbank onderzocht die mogelijkheid, maar vond de verklaringen betrouwbaar. De mannen verklaarden volgens de rechters op belangrijke onderdelen consistent en hun verhalen werden ondersteund door onder meer WhatsApp-berichten, bestelgegevens van Thuisbezorgd, videobeelden en verklaringen van betrokkenen.

Ook het verweer dat de ondernemer vertrouwde op adviezen van boekhouders en andere deskundigen werd verworpen. Volgens de rechtbank waren de restauranthouder en zijn partner zelf verantwoordelijk voor de naleving van de arbeidsregels.

Verblijfsvergunningen verkregen met misleidende contracten

De vier koks waren naar Nederland gekomen op basis van gecombineerde vergunningen voor verblijf en arbeid. Die waren aanvankelijk door de Immigratie- en Naturalisatiedienst goedgekeurd, maar volgens de rechtbank waren de aanvragen gebaseerd op arbeidsovereenkomsten die de werkgevers nooit van plan waren na te leven.

De contracten gingen uit van een werkweek van 38 uur en een passend salaris voor gespecialiseerde koks. In werkelijkheid werkten de mannen veel langer, kregen zij aanzienlijk minder betaald en moesten zij werkzaamheden uitvoeren die niet bij de vergunningsvoorwaarden pasten.

Bovendien moesten zij zelf duizenden euro's betalen voor hun reis naar Nederland en de vergunningaanvragen, terwijl deze kosten volgens de geldende voorschriften voor rekening van hun werkgevers moesten komen.

De rechtbank concludeert dat de vergunningen onder deze omstandigheden geen rechtmatige grondslag vormden voor de komst en het verblijf van de vier mannen. Daarmee acht zij naast de arbeidsuitbuiting ook de ten laste gelegde mensensmokkel en illegale tewerkstelling bewezen.

Schadevergoeding van bijna 90.000 euro

De vier slachtoffers hadden schadevergoedingen geëist vanwege achterstallig loon, misgelopen vakantiegeld en de gevolgen van de uitbuiting. De rechtbank heeft hun vorderingen grotendeels toegewezen.

De mannen krijgen afzonderlijk 21.947,16 euro, 27.419,05 euro, 21.992,90 euro en 18.175,70 euro. Samen gaat het om 89.534,81 euro, exclusief wettelijke rente. In ieder bedrag is 2.500 euro opgenomen als vergoeding voor immateriële schade.

Volgens de rechtbank heeft de uitbuiting de persoonlijke vrijheid en levenskwaliteit van de mannen ernstig aangetast. Voor het toekennen van de immateriële schadevergoeding was het daarom niet noodzakelijk dat bij ieder slachtoffer een afzonderlijke psychiatrische aandoening werd vastgesteld.

De restauranthouder en zijn mededader zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de schade. Dat betekent dat zij verantwoordelijk zijn voor dezelfde betalingsverplichtingen, zonder dat de slachtoffers een bedrag dubbel kunnen ontvangen.

Lagere straf door vertraging rechtszaak

Het Openbaar Ministerie had drie jaar gevangenisstraf geëist, waarvan één jaar voorwaardelijk, en een beroepsverbod van vijf jaar. De rechtbank kwam tot een lagere straf, onder meer doordat de strafzaak te lang heeft geduurd.

De verdachte werd op 2 december 2022 aangehouden. Volgens de rechtbank is de redelijke termijn waarbinnen een strafzaak moet worden afgerond met bijna twee jaar overschreden. Zonder die vertraging zou een gevangenisstraf van 27 maanden, waarvan twaalf maanden voorwaardelijk, passend zijn geweest.

De rechters hielden ook rekening met een eerdere definitieve Belgische veroordeling voor onder meer mensenhandel. In die zaak kreeg de ondernemer twee jaar gevangenisstraf, waarvan één jaar voorwaardelijk.

Het beroepsverbod werd vastgesteld op drie jaar, mede omdat de man sinds mei 2023 al onder beperkingen voor zijn werkzaamheden in de horeca viel.

Aan het voorwaardelijke strafdeel is een proeftijd van twee jaar verbonden. Gedurende die periode mag de veroordeelde op geen enkele wijze contact opnemen met de vier slachtoffers, ook niet via anderen.

De rechtbank benadrukt dat de restauranthouder en zijn partner uitsluitend uit winstbejag handelden. Door de koks langdurig te laten werken zonder hun de juiste vergoeding te betalen, bespaarden zij aanzienlijke loonkosten. De belangen en de persoonlijke vrijheid van de werknemers werden daarbij ondergeschikt gemaakt aan het financiële voordeel van de ondernemers.