KYIV/MOSKOU – Rusland probeert Oekraïne langs de rivier de Dnjepr feitelijk in tweeën te delen door bruggen, spoorverbindingen en energievoorzieningen systematisch aan te vallen. De militaire strategie moet het Oekraïense leger belemmeren bij de bevoorrading van het front en tegelijkertijd het dagelijks leven van miljoenen burgers ontwrichten. Maar terwijl Moskou de Oekraïense infrastructuur onder vuur neemt, krijgt Rusland zelf steeds zwaardere klappen te verwerken. Oekraïense drones treffen de ene na de andere Russische olieraffinaderij, met grote branden, stilgelegde productie en toenemende brandstoftekorten tot gevolg. Volgens persbureau Reuters is inmiddels ongeveer dertig procent van de Russische raffinagecapaciteit getroffen door de jongste aanvallen. De gevolgen worden ook voor de Russische bevolking steeds zichtbaarder.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky waarschuwde op 6 november dat Rusland een nieuwe grootschalige aanval voorbereidde op bruggen over de Dnjepr, energiecentrales en andere vitale infrastructuur. Drie dagen later verklaarde hij na overleg met de militaire leiding dat de aanvallen onderdeel zijn van een bredere operatie om Oekraïne langs de rivier te verdelen.
De Dnjepr loopt van het noorden naar het zuiden door Oekraïne en vormt een van de belangrijkste geografische barrières van het land. Bruggen over de rivier zijn onmisbaar voor de verplaatsing van burgers, vrachtverkeer en militair materieel.
Wanneer deze verbindingen worden uitgeschakeld, moeten transporten worden omgeleid. Dat kost tijd, verhoogt de druk op overgebleven routes en bemoeilijkt de aanvoer van voedsel, brandstof, medische goederen en militaire voorraden.
Bruggen tussen Kyiv en Zaporizja onder vuur
De Russische aanvallen richten zich onder meer op de bruggen in Kyiv en Zaporizja. In de Oekraïense hoofdstad werden begin oktober verschillende bruggen over de Dnjepr door drones geraakt. De Zuidelijke Brug liep schade op aan het wegdek, waardoor het autoverkeer en de metro tijdelijk werden gehinderd. Ook de Noordelijke Brug werd getroffen.
Volgens het onafhankelijke conflictobservatorium ACLED raakten bij de aanvallen op de Noordelijke Brug vier burgers gewond. Bij aanvallen op bruggen in Zaporizja liepen eveneens vijf mensen verwondingen op, onder wie twee hulpverleners.
Op 7 november meldde Zelensky dat opnieuw een zware aanval op de Noordelijke Brug in Kyiv was uitgevoerd. Volgens de president werden zes ballistische raketten op de brug afgevuurd, waarvan vier het doel raakten.
De precieze omvang van de schade is niet in alle gevallen onafhankelijk vastgesteld. De eerste aanvallen leidden vooral tot beschadigingen en tijdelijke verkeersafsluitingen, niet tot de volledige vernietiging van de bruggen.
Toch kan de strategie grote gevolgen hebben wanneer de aanvallen aanhouden. Bruggen zijn ingewikkelde constructies die bij herhaalde treffers langdurig buiten gebruik kunnen raken. Bovendien worden burgers afhankelijk van steeds minder oversteekmogelijkheden.
Militaire analisten van het Institute for the Study of War zien in de aanvallen een poging om de Oekraïense economie, de burgerbevolking en vooral de militaire logistiek te verzwakken.
Het Russische doel zou zijn de verbindingen tussen het oosten en westen zodanig te ontregelen dat Oekraïne steeds meer moeite krijgt om zijn troepen aan het front te ondersteunen.
Oekraïne richt zijn pijlen op de Russische olie-industrie
Aan de andere kant van de grens voert Oekraïne ondertussen een intensieve campagne tegen de Russische olie-industrie. Met langeafstandsdrones worden raffinaderijen, brandstofopslagplaatsen en andere onderdelen van de energie-infrastructuur aangevallen.
Het doel is niet alleen economische schade veroorzaken, maar ook de productie en distributie van benzine, diesel en vliegtuigbrandstof verstoren.
Die strategie begint steeds grotere gevolgen te krijgen.
Volgens een onderzoek van Reuters van 10 november hebben de jongste Oekraïense aanvallen raffinaderijen geraakt die samen ongeveer dertig procent van de Russische verwerkingscapaciteit vertegenwoordigen.
Bij negen van de 35 grote Russische raffinaderijen ontstonden binnen ongeveer een week operationele problemen of noodsituaties.
Bronnen uit de olie-industrie schatten dat de daadwerkelijke dagelijkse verwerking van ruwe olie daardoor met maximaal ongeveer 200.000 ton is afgenomen. Eind oktober verwerkten Russische raffinaderijen nog ongeveer 700.000 ton per dag.
De cijfers betekenen niet dat dertig procent van alle Russische raffinaderijen definitief is vernietigd. Sommige installaties liggen tijdelijk stil en andere kunnen gedeeltelijk blijven produceren. Maar de herhaalde aanvallen zorgen ervoor dat herstelwerkzaamheden en nieuwe productiestoringen elkaar steeds sneller opvolgen.
Een van de grootste raffinaderijen van Rusland in brand
Op 9 november werd de olieraffinaderij van Kirisji, ten zuidoosten van Sint-Petersburg, zwaar getroffen door een Oekraïense droneaanval.
De installatie behoort tot de grootste van Rusland en verwerkt jaarlijks ongeveer achttien miljoen ton ruwe olie. Dat vertegenwoordigt ongeveer zeven procent van de totale Russische raffinagecapaciteit.
Bij de aanval ontstonden grote branden en raakten volgens berichtgeving drie belangrijke verwerkingseenheden beschadigd. De fabriek produceert onder meer benzine, diesel en vliegtuigbrandstof.
De problemen beperkten zich niet tot Kirisji. Ook raffinaderijen in onder meer Rjazan, Jaroslavl en het Wolgagebied zijn de afgelopen weken getroffen.
Op 12 en 13 november verschenen opnieuw beelden van grote branden bij de olieraffinaderij van Volgograd. Volgens militaire analisten wijzen geolokaliseerde beelden op schade aan belangrijke onderdelen van de installatie. De volledige omvang van de productieverliezen is nog niet onafhankelijk vastgesteld.
De toenemende precisie van Oekraïense drones speelt daarbij een belangrijke rol. Waar aanvallen eerder vaak opslagplaatsen of relatief eenvoudig te herstellen installaties troffen, worden nu ook ingewikkelde raffinageonderdelen geraakt.
Het Internationaal Energieagentschap waarschuwde in september dat beschadigingen aan dergelijke installaties maandenlange reparaties kunnen vereisen. Sommige onderdelen zijn door internationale sancties moeilijker te vervangen.
Russische automobilisten merken de brandstofcrisis
De gevolgen blijven niet beperkt tot de oliebedrijven. In verschillende Russische regio's worden automobilisten inmiddels geconfronteerd met beperkingen bij het tanken.
In Karelië mogen automobilisten bij bepaalde tankstations nog slechts dertig liter benzine of vijftig liter diesel per aankoop afnemen. Ook in onder meer Boerjatië, Transbaikal, Archangelsk, Penza en Krasnojarsk zijn beperkingen gemeld.
De Russische autoriteiten zeggen hiermee hamsteren te willen voorkomen en de beschikbare brandstof eerlijker te verdelen.
De problemen zijn niet nieuw. Al eerder dit jaar ontstonden in grote delen van Rusland tekorten als gevolg van de aanhoudende aanvallen op raffinaderijen. De regering beperkte daarop de uitvoer van verschillende brandstoffen en begon benzine uit andere landen te importeren.
Volgens het Internationaal Energieagentschap was de Russische benzineproductie in september ongeveer twintig procent lager dan een jaar eerder. De dieselproductie was naar schatting zelfs bijna dertig procent teruggelopen.
Ook de prijzen zijn sterk gestegen. Eind augustus lag de gemiddelde benzineprijs in Rusland ruim negentien procent hoger dan aan het begin van het jaar. Diesel was ongeveer achttien procent duurder geworden.
Voor Russische burgers betekenen de tekorten hogere kosten en soms lange wachttijden bij tankstations. Ook transportbedrijven, landbouwondernemingen en andere sectoren die afhankelijk zijn van brandstof kunnen daardoor in de problemen komen.
Kan ook het Russische leger zonder diesel komen te zitten?
Voor de Russische krijgsmacht is een betrouwbare brandstofvoorziening van levensbelang. Tanks, pantservoertuigen, militaire vrachtwagens en andere logistieke voertuigen verbruiken grote hoeveelheden diesel. Ook de luchtmacht is afhankelijk van een constante aanvoer van geschikte brandstoffen.
De aanvallen op raffinaderijen raken daarmee een sector die niet alleen de burgermaatschappij draaiende houdt, maar ook van strategisch belang is voor het voortzetten van de oorlog.
Toch betekent de brandstofcrisis niet automatisch dat Russische tanks binnenkort zonder diesel staan.
Het Russische leger kan voorrang krijgen bij de verdeling van beschikbare brandstof en beschikt over militaire voorraden en eigen logistieke systemen. Er zijn vooralsnog onvoldoende onafhankelijk verifieerbare gegevens om vast te stellen dat Russische gevechtseenheden op grote schaal moeten stoppen vanwege een tekort aan brandstof.
Maar een langdurige vermindering van de raffinageproductie kan ook de militaire bevoorrading onder druk zetten. Zeker wanneer naast de raffinaderijen ook depots, pijpleidingen en andere transportverbindingen worden getroffen.
Daar komt de economische schade bij. Rusland moet steeds meer middelen besteden aan de beveiliging van zijn olie-industrie, reparaties aan beschadigde installaties en maatregelen om tekorten op de binnenlandse markt op te vangen.
Twee landen proberen elkaars logistiek te ontregelen
De ontwikkelingen laten zien dat de oorlog zich steeds nadrukkelijker richt op de infrastructuur die nodig is om een land economisch en militair draaiende te houden.
Rusland probeert met aanvallen op bruggen, energiecentrales en elektriciteitsnetwerken de Oekraïense samenleving en strijdkrachten te verzwakken. Volgens Reuters werden in november meerdere Oekraïense elektriciteitscentrales zo zwaar getroffen dat zij tijdelijk moesten stoppen met produceren.
De gevolgen zijn groot. In verschillende regio's worden inwoners geconfronteerd met langdurige stroomonderbrekingen, beschadigde verwarmingssystemen en problemen met vervoer en watervoorziening.
Oekraïne probeert op zijn beurt de Russische economische en militaire slagkracht te verminderen door de olie-industrie te raken.
Daarbij beschikt Rusland over veel grotere energievoorraden en meer productiecapaciteit dan Oekraïne. Het land blijft een belangrijke olieproducent en kan ruwe olie uitvoeren, ook wanneer een deel van de raffinaderijen niet functioneert.
Maar ruwe olie is niet hetzelfde als direct bruikbare diesel, benzine of vliegtuigbrandstof. Daarvoor zijn raffinaderijen nodig, en juist die installaties staan steeds vaker in brand of worden tijdelijk stilgelegd.
Het is dan ook niet zo dat Rusland door deze aanvallen zonder brandstof is komen te zitten. Wel wordt de binnenlandse voorziening kwetsbaarder en nemen de economische kosten van de oorlog toe.
Terwijl Moskou probeert Oekraïne langs de Dnjepr fysiek te verdelen, moet de Russische regering ondertussen steeds meer moeite doen om haar eigen brandstofvoorziening op peil te houden.
Voor de bevolking aan beide kanten van de grens worden de gevolgen van deze infrastructuuroorlog dagelijks merkbaarder. Oekraïners kampen met beschadigde bruggen en uitvallende elektriciteit, terwijl Russen in steeds meer regio's worden geconfronteerd met brandstofbeperkingen en hogere kosten.
Of de Oekraïense aanvallen uiteindelijk ook een beslissend effect krijgen op de Russische militaire operaties, valt nog niet vast te stellen. Maar dat de Russische olie-industrie inmiddels een steeds kwetsbaarder onderdeel van de oorlogsvoering is geworden, staat wel vast.
