SOFIA – Bulgarije weigert nieuwe militaire en directe financiële steun aan Oekraïne en sluit zich niet aan bij de internationale Coalition of the Willing. Premier Rumen Radev vindt dat de oorlog met Rusland uitsluitend via diplomatie kan worden beëindigd en verzet zich tegen nieuwe militaire verplichtingen. Zijn regering heeft inmiddels de rechtstreekse levering van wapens uit de Bulgaarse legerreserves stopgezet en weigert deel te nemen aan een aanvullend Europees steunpakket van 70 miljard euro. Tegelijkertijd blijkt dat Sofia binnen de Europese Unie bereid was het 21e sanctiepakket tegen Rusland tegen te houden om drie personen van de sanctielijst te laten verwijderen.
De koers van de Bulgaarse regering betekent een duidelijke verandering ten opzichte van de eerdere militaire steun aan Oekraïne. Sinds de Russische invasie in februari 2022 leverde Bulgarije verschillende pakketten met militair materieel, waaronder wapens en munitie uit bestaande legerreserves.
In juni maakte Radev bekend dat aan deze rechtstreekse leveringen een einde kwam. Volgens de premier had Bulgarije na dertien steunpakketten de grens bereikt van wat het land kon missen zonder de eigen defensiecapaciteit in gevaar te brengen.
Ook de financiële situatie van Bulgarije speelt volgens de regering een belangrijke rol. Het land kampt met begrotingsproblemen en staat onder Europees toezicht vanwege een buitensporig tekort.
Geen Bulgaarse militairen naar Oekraïne
Radev bevestigde vrijdag 13 november tijdens een bijeenkomst in Dublin opnieuw dat Bulgarije niet zal deelnemen aan de Coalition of the Willing. Dit samenwerkingsverband van Europese en andere landen onderzoekt hoe Oekraïne na een eventueel vredesakkoord veiligheidsgaranties kan krijgen.
De Bulgaarse premier verzet zich vooral tegen plannen om internationale militaire eenheden op Oekraïens grondgebied te stationeren. Volgens hem heeft het Bulgaarse parlement duidelijk bepaald dat Bulgaarse militairen niet aan dergelijke missies zullen deelnemen.
Radev verklaarde eerder al persoonlijk door de Franse president Emmanuel Macron te zijn uitgenodigd om zich bij de coalitie aan te sluiten. Hij wees die uitnodiging af.
Volgens de premier moeten beslissingen over de collectieve veiligheid van Europese landen worden genomen binnen de bestaande structuren van de NAVO en de Europese Unie. Aanvullende samenwerkingsverbanden kunnen volgens hem de onderlinge eenheid juist verzwakken.
Radev stelt dat meer militaire steun de oorlog dreigt te verlengen en dat een intensieve diplomatieke aanpak noodzakelijk is om de gevechten te beëindigen.
Ook geen bijdrage aan nieuw steunpakket van 70 miljard euro
De Bulgaarse regering wil evenmin deelnemen aan een nieuw financieel steunpakket voor Oekraïne. Op 10 november maakte Radev na overleg met voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie duidelijk dat Sofia geen bijdrage wil leveren aan de voorgestelde aanvullende financiering van 70 miljard euro.
Tijdens zijn bezoek aan Dublin herhaalde hij dat Bulgarije vanwege de eigen begrotingsproblemen geen ruimte ziet voor nieuwe financiële verplichtingen.
Dat betekent overigens niet dat Bulgarije alle banden met Oekraïne verbreekt of iedere vorm van ondersteuning beëindigt.
Het land blijft volgens Radev betrokken bij de levering van elektriciteit, het herstel van energie- en spoorweginfrastructuur en de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Ook de Bulgaarse defensie-industrie kan onder bestaande commerciële voorwaarden wapens blijven produceren en verkopen.
De regering maakt daarmee onderscheid tussen rechtstreekse militaire en financiële steun vanuit de Bulgaarse staat en andere vormen van samenwerking.
Bulgarije dreigde EU-sancties tegen Rusland te blokkeren
Ook binnen de Europese Unie neemt Radev een afwijkende positie in. Bij de onderhandelingen over het 21e sanctiepakket tegen Rusland dreigde Bulgarije zijn goedkeuring te onthouden wanneer bepaalde personen op de Europese sanctielijst zouden blijven staan.
Het ging onder anderen om Kirill, de patriarch van de Russisch-Orthodoxe Kerk, en Vagit Alekperov, de voormalige topman en aandeelhouder van het Russische olieconcern Lukoil.
Radev verzette zich tegen sancties tegen Kirill omdat deze volgens hem nauwelijks economische gevolgen voor Rusland zouden hebben. Bovendien vreesde hij dat maatregelen tegen de Russische kerkleider de religieuze spanningen verder zouden aanwakkeren en door Moskou voor propagandadoeleinden zouden worden gebruikt.
Bij Alekperov speelden vooral economische belangen. Lukoil is van grote betekenis voor de Bulgaarse olie-industrie, onder meer door de raffinaderij in Burgas. De regering vreesde dat persoonlijke sancties tegen Alekperov negatieve gevolgen konden hebben voor de activiteiten van het bedrijf in Bulgarije.
Daarnaast verlangde Sofia een uitzondering voor de Russische zakenman Iskander Makhmudov. Hij werd in verband gebracht met een onderneming die onderdelen levert voor de metro van Sofia. Volgens de Bulgaarse regering zouden sancties de beschikbaarheid van die onderdelen en daarmee de veiligheid van het openbaar vervoer kunnen raken.
In september maakte Radev bekend dat de drie Bulgaarse bezwaren waren gehonoreerd. De betrokken personen werden volgens de premier buiten de betreffende sanctiemaatregelen gehouden.
Het volledige sanctiepakket werd uiteindelijk op 23 juli door de Europese Unie aangenomen. Daarin werden 48 personen en 170 organisaties aan nieuwe beperkende maatregelen onderworpen.
Bulgarije heeft het Europese sanctiebeleid tegen Rusland dus niet volledig afgewezen, maar wel uitzonderingen afgedwongen die volgens de regering noodzakelijk waren om de eigen nationale belangen te beschermen.
Koerswijziging zorgt voor politieke verdeeldheid
De terughoudende opstelling van Radev heeft in Bulgarije kritiek opgeleverd van oppositiepartijen die vinden dat Oekraïne juist meer steun nodig heeft om zich tegen Rusland te kunnen verdedigen.
Zij vrezen dat Bulgarije door zijn nieuwe koers afstand neemt van Europese bondgenoten die Oekraïne militair en financieel blijven ondersteunen.
De regering verwerpt die kritiek en stelt dat zij de belangen van Bulgarije moet beschermen. Radev benadrukt dat het land lid blijft van de NAVO en de Europese Unie en deelneemt aan gezamenlijke besluiten binnen deze organisaties.
Ook verklaarde hij dat Bulgarije andere Europese landen niet zal tegenhouden wanneer zij op eigen initiatief financiële of militaire steun aan Oekraïne willen blijven verstrekken.
Daarmee kiest Sofia voor een bijzondere positie binnen Europa. Het land blijft deelnemen aan het gezamenlijke Europese veiligheidsbeleid en heeft het nieuwe sanctiepakket tegen Rusland uiteindelijk gesteund, maar weigert nieuwe nationale verplichtingen voor militaire leveringen en aanvullende financiering van Oekraïne.
Voor Kyiv betekent dat het wegvallen van Bulgarije als leverancier van nieuwe militaire hulp uit de eigen legerreserves. Voor de Europese landen die verdere veiligheidsgaranties aan Oekraïne willen bieden, betekent het dat zij voorlopig niet op Bulgaarse militaire deelname hoeven te rekenen.
