MANILA – Rusland krijgt geen zeggenschap over de toekomstige veiligheidsorde in Europa en Canada zal onder geen enkele omstandigheid een NAVO-bondgenoot in de steek laten. Die duidelijke boodschap heeft de Canadese premier Mark Carney zaterdag 14 november afgegeven tijdens een persconferentie in de Filipijnse hoofdstad Manila. Zijn uitspraken volgen op berichten dat Moskou tijdens onderhandelingen over Oekraïne vergaande eisen stelt aan de militaire aanwezigheid van de NAVO in Europa. Volgens Carney is het uitgesloten dat Rusland kan bepalen welke landen militaire bescherming krijgen of welke NAVO-troepen aan de oostgrens van het bondgenootschap worden gestationeerd.
De Canadese regeringsleider reageerde op de groeiende bezorgdheid onder Europese regeringen over de vredesbesprekingen tussen Rusland en Oekraïne, waarbij de Verenigde Staten een bemiddelende rol spelen. Moskou probeert de onderhandelingen te verbreden naar de volledige Europese veiligheidsstructuur, die sinds het einde van de Koude Oorlog ingrijpend is veranderd.
Volgens berichtgeving van de Duitse krant Bild zou Rusland onder meer willen dat Finland de NAVO verlaat en dat de militaire aanwezigheid van het bondgenootschap in de Baltische staten wordt teruggedrongen. Het Kremlin heeft ontkend dat het een vertrek van Finland uit de NAVO heeft geëist.
Carney maakte duidelijk dat Canada dergelijke voorwaarden niet zal accepteren als uitgangspunt voor een toekomstige vredesregeling.
"De veiligheidsarchitectuur van een vrij Europa wordt bepaald door een vrij Europa en de NAVO, niet door Rusland en een herhaling van de Minsk-akkoorden", verklaarde de premier.
Daarmee verwees hij naar de afspraken die in 2014 en 2015 werden gemaakt om het gewapende conflict in Oost-Oekraïne te beëindigen. Die overeenkomsten bleken onvoldoende om een duurzame vrede tot stand te brengen. In februari 2022 begon Rusland zijn grootschalige invasie van Oekraïne.
Canada blijft militair aanwezig in Letland
De woorden van Carney worden ondersteund door de aanzienlijke Canadese militaire aanwezigheid in Oost-Europa. Canada heeft momenteel ongeveer 2.000 militairen in Letland gestationeerd en voert daar het bevel over een multinationale NAVO-brigade.
De Canadese militairen maken deel uit van operatie Reassurance, de grootste buitenlandse militaire missie van Canada. De brigade bestaat uit eenheden van verschillende NAVO-landen en moet bijdragen aan de verdediging van Letland en het afschrikken van mogelijke Russische agressie.
Tijdens de NAVO-top in Ankara in juli 2026 kondigde Carney aan dat Canada zijn militaire missie in Letland tot 2031 verlengt. Daarbij moet het aantal permanent aanwezige Canadese militairen uiteindelijk kunnen groeien tot maximaal 2.600.
Carney liet zaterdag geen twijfel bestaan over de betekenis van het NAVO-lidmaatschap.
"Er bestaat geen enkele mogelijkheid dat Canada als NAVO-lid ooit een andere NAVO-bondgenoot in de steek laat", verklaarde hij.
Die uitspraak raakt rechtstreeks aan artikel 5 van het NAVO-verdrag. Daarin is vastgelegd dat een gewapende aanval op één lidstaat wordt beschouwd als een aanval op alle lidstaten. De bondgenoten zijn verplicht de aangevallen staat bij te staan, waarbij zij zelf bepalen welke maatregelen noodzakelijk zijn.
Geen Russische bufferzone in Europa
Carney verzet zich eveneens tegen het idee dat Rusland via een vredesakkoord een bufferzone of invloedssfeer kan afdwingen waarin Europese landen worden beperkt in hun eigen veiligheidskeuzes.
"We gaan geen cordon sanitaire voor Rusland creëren", aldus de Canadese premier.
Daarmee benadrukt hij dat kleinere Europese landen niet mogen worden behandeld als onderhandelingsmateriaal tussen grotere mogendheden. Finland, Estland, Letland en Litouwen hebben volgens die benadering zelf het recht om hun militaire bondgenootschappen en veiligheidsbeleid te bepalen.
De uitspraak heeft bijzondere betekenis voor de Baltische staten, die vanwege hun geografische ligging en geschiedenis grote waarde hechten aan de aanwezigheid van buitenlandse NAVO-militairen.
Canada is sinds 2017 een van de belangrijkste landen binnen de NAVO-verdediging in Letland. De militaire aanwezigheid werd na de Russische invasie van Oekraïne verder uitgebreid en versterkt.
Europese leiders eisen eigen plaats aan onderhandelingstafel
De uitspraken van Carney sluiten aan bij het standpunt dat Europese leiders vrijdag 13 november innamen over de onderhandelingen met Rusland.
Tijdens diplomatiek overleg werd benadrukt dat beslissingen over de veiligheid van Europa niet zonder de betrokken Europese landen mogen worden genomen. Onder meer Duitsland en de Europese Unie verzetten zich tegen een regeling waarbij Moskou vergaande invloed krijgt op de toekomstige militaire verhoudingen.
Ook Canada blijft Oekraïne steunen. Carney benadrukte dat zijn regering vasthoudt aan de territoriale integriteit van Oekraïne, het internationale recht en de bescherming van democratische landen.
De Canadese premier maakte duidelijk dat zijn land bereid blijft bij te dragen aan diplomatieke inspanningen om de oorlog te beëindigen. Maar een vredesregeling waarbij Rusland feitelijk kan bepalen hoe de NAVO zich in Europa organiseert, is voor Ottawa onaanvaardbaar.
Daarmee trekt Canada een duidelijke grens in de onderhandelingen: over vrede kan worden gesproken, maar de veiligheid en soevereiniteit van NAVO-landen zijn volgens Carney geen concessies die aan Rusland kunnen worden aangeboden.
