WASHINGTON – De Amerikaanse president Donald Trump heeft het ministerie van Justitie opdracht gegeven onderzoek te doen naar Democratische politici die volgens hem leden van zijn regering bedreigen met afzettingsprocedures en strafrechtelijke vervolging. Trump spreekt van chantage en crimineel gedrag, maar heeft geen bewijs geleverd voor zijn beschuldigingen. Opmerkelijk is dat juist een Republikeins congreslid, Thomas Massie, al eerder een afzettingsprocedure tegen defensieminister Pete Hegseth in gang heeft gezet en deze komende week opnieuw aan het Congres wil voorleggen.

Trump maakte zijn eis zaterdag 7 november bekend op zijn eigen socialemediaplatform Truth Social. Volgens de president proberen Democratische politici regeringsfunctionarissen, Republikeinse donoren en andere betrokkenen onder druk te zetten met dreigementen over afzetting, onderzoeken en mogelijke gevangenisstraffen.

De president richtte zijn beschuldigingen onder meer op de Amerikaanse minister van Justitie, Todd Blanche. Volgens Trump hebben de betrokken functionarissen niets gedaan wat een afzettingsprocedure zou rechtvaardigen. Hij omschreef de handelwijze van de Democraten als chantage op het hoogste niveau en stelde dat de verantwoordelijke politici daarvoor ter verantwoording moeten worden geroepen.

Het Witte Huis heeft echter geen concrete strafbare bedreigingen openbaar gemaakt. Ook is niet duidelijk of het ministerie van Justitie daadwerkelijk een formeel strafrechtelijk onderzoek is begonnen.

Republikein Thomas Massie wil Hegseth afzetten

De beschuldigingen van Trump staan tegenover een opvallende ontwikkeling binnen zijn eigen Republikeinse Partij. Congreslid Thomas Massie uit Kentucky heeft namelijk zelf het initiatief genomen om defensieminister Pete Hegseth via een afzettingsprocedure uit zijn functie te laten verwijderen.

Massie diende op 15 september al acht aanklachten tegen Hegseth in. Hij beschuldigt de minister onder meer van het schenden van de Amerikaanse grondwet, het negeren van de bevoegdheden van het Congres en het uitvoeren van militaire operaties zonder de vereiste parlementaire toestemming.

Een belangrijk onderdeel van de beschuldigingen betreft de Amerikaanse oorlog tegen Iran. Volgens Massie heeft Hegseth de War Powers Resolution uit 1973 overtreden door militaire operaties voort te zetten zonder de noodzakelijke toestemming van het Congres. Ook het Amerikaanse militaire optreden in Venezuela, Jemen, het Caribisch gebied en de oostelijke Stille Oceaan maakt deel uit van de aanklachten.

Daarnaast verwijt Massie de minister dat hij regels voor de bescherming van burgers tijdens militaire operaties heeft genegeerd en zijn positie heeft gebruikt om critici van de regering onder druk te zetten. Het gaat hierbij om beschuldigingen van het Republikeinse congreslid, niet om juridisch vastgestelde overtredingen.

Massie kondigde afgelopen week aan dat hij zijn afzettingsvoorstel op maandag 9 of dinsdag 10 november opnieuw wil indienen. De nieuwe versie zal grotendeels overeenkomen met de eerdere acht aanklachten, maar wordt op enkele onderdelen aangepast vanwege recente militaire operaties.

Daarmee komt een van de meest concrete initiatieven om een minister uit de regering-Trump af te zetten niet uit Democratische hoek, maar van een politicus uit Trumps eigen partij. Dat betekent overigens niet dat Democraten geen afzettingsprocedures overwegen. Verschillende Democratische congresleden hebben eveneens aangegeven dat zij het handelen van Hegseth en andere regeringsfunctionarissen willen onderzoeken.

Democraten krijgen na verkiezingen meer macht

De confrontatie volgt op de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van dinsdag 3 november. Daarbij leden de Republikeinen aanzienlijke verliezen en veroverden de Democraten de meerderheid in het Congres. Vanaf januari kunnen zij daardoor veel nadrukkelijker toezicht houden op het beleid van de regering-Trump.

Democratische leiders hebben al aangekondigd parlementaire onderzoeken te willen beginnen naar verschillende onderdelen van het regeringsbeleid. Daarbij gaat het onder meer om de militaire operaties van de Verenigde Staten, het optreden van immigratiedienst ICE, mogelijke belangenverstrengeling en de financiële activiteiten rond Trump en zijn familie.

Ook willen Democratische congresleden inzage krijgen in documenten over donaties van bedrijven aan de bouw van een nieuwe balzaal bij het Witte Huis. Trump beschouwt dergelijke verzoeken als onderdeel van een bredere campagne om zijn regering en politieke medestanders onder druk te zetten.

Het opvragen van documenten, organiseren van hoorzittingen en onderzoeken van mogelijk machtsmisbruik behoren echter tot de reguliere bevoegdheden van het Amerikaanse Congres. Een aankondiging dat een minister onderzocht of mogelijk afgezet zal worden, is op zichzelf geen strafbare bedreiging.

Trump richt pijlen ook op senator Elissa Slotkin

In zijn bericht noemde Trump ook de Democratische senator Elissa Slotkin. Zij stelde eerder dat mensen die hebben meegewerkt aan mogelijk onrechtmatig handelen van de regering rekening moeten houden met toekomstige onderzoeken en eventuele consequenties.

Volgens Slotkin kan het vooruitzicht van verantwoording een afschrikwekkende werking hebben op mensen die overwegen deel uit te maken van de regering-Trump. Republikeinen interpreteerden haar opmerkingen als dreigementen tegen ambtenaren en toekomstige regeringsmedewerkers.

Slotkin bestrijdt die uitleg. Volgens haar moeten functionarissen die de wet overtreden of belastinggeld misbruiken daarvoor verantwoording afleggen, terwijl mensen die niets verkeerd hebben gedaan geen reden hebben zich zorgen te maken.

De senator kwam eerder al in conflict met het ministerie van Justitie. Dat onderzocht haar en enkele andere Democratische parlementariërs nadat zij in een video militairen en medewerkers van inlichtingendiensten hadden opgeroepen onwettige bevelen te weigeren. Een federale grand jury besloot uiteindelijk geen aanklacht tegen hen in te dienen.

Afzettingsprocedure is een grondwettelijk recht

De controverse raakt aan een fundamentele bevoegdheid van het Amerikaanse Congres. De grondwet biedt het Huis van Afgevaardigden de mogelijkheid om een afzettingsprocedure, impeachment, te beginnen tegen de president, ministers en andere hoge federale functionarissen.

Voor een formele impeachment is een gewone meerderheid in het Huis van Afgevaardigden nodig. Daarna behandelt de Senaat de aanklachten. Voor een daadwerkelijke veroordeling en verwijdering uit het ambt is daar een tweederdemeerderheid vereist.

Een impeachment is daarmee niet hetzelfde als een strafrechtelijke veroordeling. Het gaat om een constitutionele procedure waarmee het parlement kan optreden tegen ernstige ambtsmisdrijven en machtsmisbruik.

Ook Republikeinen kunnen van deze bevoegdheid gebruikmaken, zoals het initiatief van Thomas Massie tegen Pete Hegseth laat zien. Zijn voorstel werd in september niet in stemming gebracht, maar Massie wil het nog voor het aantreden van het nieuwe Congres opnieuw aan de orde stellen.

Defensieminister Hegseth heeft de beschuldigingen afgewezen en verdedigt zijn optreden. Trump verklaarde donderdag 5 november bovendien dat hij van plan is Hegseth in functie te houden.

Politieke confrontatie tussen Witte Huis en Congres

Met zijn oproep tot een strafrechtelijk onderzoek zet Trump de confrontatie met de Democraten verder op scherp. De president presenteert aangekondigde onderzoeken en mogelijke afzettingsprocedures als ongeoorloofde politieke intimidatie, terwijl zijn tegenstanders stellen dat het Congres juist de taak heeft de uitvoerende macht te controleren.

De situatie wordt extra opmerkelijk doordat het concrete initiatief tegen Hegseth al weken geleden door een Republikein werd genomen. Massie heeft bovendien duidelijk gemaakt dat hij zijn voorstel ook zonder steun van Trump wil doorzetten.

Of de nieuwe poging van Massie daadwerkelijk tot een stemming over de afzetting van Hegseth leidt, moet de komende dagen blijken. Ook is nog onbekend of het door Trump geëiste onderzoek naar Democratische politici daadwerkelijk wordt geopend.

Vaststaat dat de nieuwe machtsverhoudingen in Washington de druk op het Witte Huis vergroten. Vanaf januari beschikken de Democraten over meer mogelijkheden om regeringsfunctionarissen onder ede te horen, documenten op te eisen en mogelijke misstanden te onderzoeken. De afzettingsprocedure tegen Hegseth laat intussen zien dat de kritiek op Trumps regering niet uitsluitend van politieke tegenstanders afkomstig is.