WASHINGTON – De Democraten willen hun historische verkiezingsoverwinning gebruiken om het beleid van president Donald Trump op verschillende belangrijke terreinen terug te draaien. Zodra het nieuwe Amerikaanse Congres op 3 januari 2027 aantreedt, moeten voorstellen worden behandeld om de oorlog met Iran te beëindigen, miljardenbezuinigingen op de gezondheidszorg ongedaan te maken en een deel van de Amerikaanse importheffingen af te schaffen. De Democratische leiders willen daarnaast maatregelen nemen om de kosten van levensonderhoud te verlagen. Daarmee dreigt een langdurige politieke confrontatie tussen het Witte Huis en het Congres.
De Democraten behaalden bij de tussentijdse verkiezingen van 3 november een ruime overwinning en veroverden de meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Alleen al in het Huis beschikken zij vanaf januari over meer dan 250 van de 435 zetels. Die meerderheid geeft de partij voldoende ruimte om eigen wetsvoorstellen aan te nemen en het beleid van de regering-Trump intensiever te controleren.
Hakeem Jeffries, de Democratische leider in het Huis van Afgevaardigden en de beoogde nieuwe voorzitter, wil direct na de installatie van het nieuwe Congres beginnen met de uitvoering van de verkiezingsbeloften. Volgens Jeffries hebben Amerikaanse kiezers duidelijk gemaakt dat zij maatregelen verwachten tegen de hoge kosten van gezondheidszorg, energie, boodschappen en huisvesting.
De eerste wetsvoorstellen zullen daarom vooral gericht zijn op onderwerpen die rechtstreeks gevolgen hebben voor de portemonnee van Amerikaanse huishoudens.
Miljardenbezuinigingen op Medicaid moeten van tafel
Een van de belangrijkste prioriteiten is het terugdraaien van de bezuinigingen op Medicaid, het Amerikaanse zorgprogramma voor mensen met lage inkomens en andere groepen die voor ondersteuning in aanmerking komen. Onder de Republikeinse meerderheid werd vorig jaar wetgeving aangenomen die de federale uitgaven aan Medicaid over een periode van tien jaar naar verwachting met meer dan 900 miljard dollar vermindert.
De bezuinigingen maakten onderdeel uit van het omvangrijke belasting- en begrotingspakket van Trump. Met de lagere zorguitgaven wilden de Republikeinen een deel van de kosten van hun belastingverlagingen compenseren.
De nieuwe regels stellen onder meer aanvullende administratieve eisen aan mensen die gebruikmaken van Medicaid. Ook zijn voorwaarden ingevoerd die deelname aan het programma afhankelijk maken van bepaalde werkzaamheden of activiteiten. Volgens critici kunnen vooral kwetsbare huishoudens hierdoor hun zorgverzekering verliezen.
Hoewel een deel van de maatregelen nog moet worden ingevoerd, is het aantal mensen dat via Medicaid verzekerd is al aanzienlijk gedaald. Volgens onderzoeksorganisatie KFF zijn sinds juli 2025 ongeveer vijf miljoen mensen uit het programma verdwenen. Dat komt overeen met een afname van ongeveer zeven procent.
Die daling kan niet zonder meer volledig aan de nieuwe wetgeving worden toegeschreven, omdat ook andere factoren invloed hebben op het aantal deelnemers. De Democraten beschouwen de ontwikkeling echter als een belangrijke reden om het zorgbeleid opnieuw te beoordelen.
Het terugdraaien van de bezuinigingen wordt politiek ingewikkeld. De Republikeinen zullen daarmee immers een belangrijk onderdeel van hun eigen belastingwetgeving moeten opgeven, terwijl Trump de mogelijkheid heeft nieuwe wetgeving met een veto tegen te houden.
Ook Obamacare moet opnieuw betaalbaarder worden
Naast Medicaid willen de Democraten de verhoogde belastingkortingen herstellen die Amerikanen helpen bij het betalen van hun zorgverzekering via de Affordable Care Act, beter bekend als Obamacare.
Deze financiële ondersteuning was bedoeld om de maandelijkse verzekeringspremies voor miljoenen Amerikanen betaalbaar te houden. Zonder de aanvullende subsidies moeten veel huishoudens een groter deel van hun inkomen aan hun zorgverzekering besteden.
Het onderwerp leidde de afgelopen periode al tot scherpe politieke conflicten in Washington. Een voorstel om de verhoogde subsidies te verlengen kreeg eerder steun van het Huis van Afgevaardigden, waaronder enkele Republikeinen, maar liep uiteindelijk vast in de Senaat.
De Democraten willen het voorstel opnieuw behandelen zodra zij de meerderheid hebben overgenomen. Daarbij hopen zij voldoende Republikeinse senatoren te overtuigen om de wetgeving alsnog mogelijk te maken.
Dat is noodzakelijk omdat voor veel wetsvoorstellen in de Senaat in de praktijk zestig stemmen nodig zijn om een procedurele blokkade te doorbreken. Een gewone meerderheid is daardoor niet altijd voldoende.
Democraten willen einde aan oorlog met Iran
Ook de Amerikaanse oorlog met Iran staat hoog op de politieke agenda. De Democraten willen zo snel mogelijk wetgeving behandelen die de militaire operaties moet beëindigen of de bevoegdheden van president Trump om de oorlog voort te zetten beperkt.
De oorlog, die eind februari begon, is uitgegroeid tot een van de meest omstreden onderdelen van het Amerikaanse buitenlandbeleid. Niet alleen de militaire en humanitaire gevolgen spelen daarbij een rol, maar ook de financiële lasten voor de Verenigde Staten.
Volgens een recente berekening van het Pentagon bedroegen de Amerikaanse oorlogskosten medio oktober al ongeveer 47,1 miljard dollar. Daarbij zijn niet alle indirecte kosten en de schade aan Amerikaanse militaire installaties inbegrepen.
De oorlog heeft daarnaast gevolgen gehad voor de wereldwijde energieprijzen. Verstoring van de oliehandel en onzekerheid over de veiligheid van belangrijke scheepvaartroutes hebben bijgedragen aan hogere prijzen voor brandstoffen en andere producten.
Voor de Democraten vormt dat een directe verbinding tussen de oorlog en de koopkrachtproblemen van Amerikaanse huishoudens.
In het huidige Congres zijn al verschillende pogingen gedaan om de militaire bevoegdheden van Trump te beperken. In de Senaat vonden veertien stemmingen plaats over maatregelen rond de oorlog met Iran, terwijl het Huis van Afgevaardigden zich zes keer over dergelijke voorstellen uitsprak.
Tot dusver leverden die initiatieven onvoldoende steun op om een einde aan de militaire operaties af te dwingen. Met de nieuwe Democratische meerderheden verandert de parlementaire uitgangspositie, maar de president behoudt belangrijke bevoegdheden.
Importheffingen van Trump opnieuw ter discussie
Een derde belangrijk onderdeel van de Democratische agenda betreft de importheffingen die Trump heeft ingevoerd op producten uit tientallen landen.
De Amerikaanse president gebruikte deze tarieven als instrument om de binnenlandse industrie te beschermen, handelspartners onder druk te zetten en productiebedrijven aan te moedigen hun activiteiten naar de Verenigde Staten te verplaatsen.
Critici wijzen erop dat importheffingen ook Amerikaanse bedrijven en consumenten kunnen raken. Ondernemingen die buitenlandse grondstoffen of producten inkopen, moeten hogere kosten betalen en kunnen die vervolgens gedeeltelijk doorberekenen aan hun klanten.
De Democraten willen daarom een deel van de tarieven terugdraaien. Welke heffingen als eerste worden aangepakt en hoe ver de voorstellen zullen gaan, is nog niet definitief vastgesteld.
De plannen sluiten aan bij de verkiezingsbeloften om de kosten van levensonderhoud te verlagen. Tegelijkertijd bestaat ook binnen de Democratische Partij steun voor bepaalde vormen van handelsbescherming, vooral wanneer het gaat om concurrentie met China en het behoud van Amerikaanse arbeidsplaatsen.
Het volledig afschaffen van Trumps handelsbeleid ligt daardoor niet voor de hand. De discussie zal vooral gaan over de vraag welke tarieven volgens het Congres meer economische schade veroorzaken dan voordelen opleveren.
Ook wonen, energie en boodschappen op agenda
De Democratische leiding wil zich niet beperken tot de gezondheidszorg en het buitenlandbeleid. Jeffries heeft vijf werkgroepen ingesteld die voorstellen moeten ontwikkelen om de dagelijkse uitgaven van Amerikaanse huishoudens te verlagen.
Daarbij gaat het onder meer om de kosten van woningen, energie, levensmiddelen en de zorg voor kinderen en andere afhankelijke familieleden.
De hoge kosten van levensonderhoud speelden een belangrijke rol tijdens de tussentijdse verkiezingen. Veel Amerikanen maken zich zorgen over de betaalbaarheid van hun woning, hun zorgverzekering en de boodschappen.
De Democraten willen de komende maanden met concrete voorstellen komen, maar moeten daarbij rekening houden met de beperkte mogelijkheden van de federale overheid om prijzen rechtstreeks te beïnvloeden.
Ook kunstmatige intelligentie en de snelle uitbreiding van datacenters worden onderwerp van nieuwe wetgeving.
Democratisch congreslid Ted Lieu uit Californië heeft aangekondigd dat zijn partij openbare hoorzittingen wil organiseren over de gevolgen van kunstmatige intelligentie. Daarbij moet onder meer worden gekeken naar de bescherming van consumenten en werknemers, de invloed op de arbeidsmarkt en de gevolgen van grote datacenters voor de energievoorziening.
Volgens Lieu hebben de Republikeinen de technologiebedrijven onvoldoende regels opgelegd. De Democraten willen daarom duidelijkere wettelijke grenzen en toezicht op de sector.
Trump dreigt met veto tegen Democratische voorstellen
Ondanks hun ruime verkiezingsoverwinning kunnen de Democraten hun plannen niet zelfstandig uitvoeren. Voor nieuwe federale wetgeving is goedkeuring van beide kamers van het Congres nodig, waarna de president het voorstel moet ondertekenen.
Trump heeft al duidelijk gemaakt dat hij niet van plan is zonder meer mee te werken aan maatregelen die zijn beleid terugdraaien. Op de verkiezingsavond plaatste hij op zijn socialemediaplatform een afbeelding van een rode pet met daarop het woord VETO.
Daarmee onderstreepte de president dat hij zijn constitutionele bevoegdheid wil gebruiken om ongewenste wetgeving te blokkeren.
Wanneer Trump een veto uitspreekt, kan het Congres dat alleen ongedaan maken wanneer zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat met een tweederdemeerderheid voor het betreffende voorstel stemt.
Voor de Democraten betekent dit dat zij bij veel maatregelen niet alleen hun eigen partijgenoten, maar ook een aanzienlijk aantal Republikeinen nodig hebben.
Daar komt bij dat voor de behandeling van veel wetsvoorstellen in de Senaat zestig stemmen vereist zijn om een filibuster te beëindigen. De Democratische meerderheid is daarvoor op zichzelf niet voldoende.
Binnen de partij bestaat discussie over de vraag of deze procedure moet worden aangepast of afgeschaft. Voorstanders vinden dat de meerderheid haar verkiezingsbeloften moet kunnen uitvoeren, terwijl tegenstanders vrezen dat het veranderen van de regels de politieke tegenstellingen verder zal vergroten.
Republikeinen waarschuwen voor politieke verlamming
De Republikeinen vrezen dat de nieuwe machtsverhoudingen zullen leiden tot een langdurige bestuurlijke impasse. De Republikeinse senator John Thune waarschuwde voorafgaand aan de verkiezingen dat een Democratische meerderheid in het Congres zou kunnen uitmonden in twee jaar politieke stilstand.
Volgens hem zou dat schadelijk zijn voor zowel de economie als het functioneren van de Amerikaanse overheid.
De Democratische senator Chuck Schumer ziet de situatie anders. Hij stelt dat zijn partij haar voorstellen moet blijven indienen, ook wanneer Trump weigert deze te ondertekenen.
Volgens Schumer kunnen de stemmingen duidelijk maken welke partijen bereid zijn maatregelen te ondersteunen om de gezondheidszorg betaalbaarder te maken. Hij verwacht bovendien dat op bepaalde onderwerpen Republikeinse senatoren bereid kunnen zijn om samen te werken.
Vooral bij de financiële ondersteuning van zorgverzekeringen ziet hij mogelijkheden voor een overeenkomst, omdat ook sommige Republikeinse kiezers afhankelijk zijn van deze subsidies.
Politieke strijd richting presidentsverkiezingen 2028
De komende twee jaar zullen bepalend zijn voor de verhouding tussen Trump en het nieuwe Congres. De Democraten beschikken over voldoende politieke macht om onderzoeken te beginnen, ministers en andere functionarissen te horen en het regeringsbeleid kritisch te controleren.
Tegelijkertijd kunnen zij de president niet eenvoudig dwingen zijn belangrijkste beleidskeuzes te veranderen.
Zelfs wanneer voorstellen uiteindelijk stranden in de Senaat of door Trump worden tegengehouden, kunnen de Democraten de onderwerpen opnieuw onder de aandacht brengen tijdens de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2028.
Voor de partijleiding is het daarom belangrijk om de verkiezingswinst om te zetten in zichtbare politieke initiatieven. De kiezers die de Democraten aan hun ruime meerderheid hielpen, verwachten vooral verbeteringen in hun dagelijkse financiële situatie.
De eerste maanden van 2027 zullen duidelijk maken hoeveel ruimte er daadwerkelijk bestaat voor samenwerking tussen de Democratische meerderheid en de Republikeinse president.
De politieke confrontatie begint waarschijnlijk direct na de installatie van het nieuwe Congres op 3 januari. Dan willen de Democraten de eerste voorstellen indienen om de gezondheidszorg te versterken, de oorlog met Iran te beëindigen en de economische koers van Trump te veranderen.
Of die plannen ook daadwerkelijk wet worden, hangt uiteindelijk af van de bereidheid van Republikeinen om mee te werken en van de vraag hoe vaak president Trump zijn vetorecht zal inzetten.
Reacties
Er zijn nog geen goedgekeurde reacties.