MIJDRECHT – Een Nederlandse voedselbank die is ingericht als een gewone supermarkt trekt internationaal de aandacht. In het Utrechtse Mijdrecht kunnen mensen die financieel moeilijk rondkomen zelf hun boodschappen uitzoeken, in plaats van een vooraf samengesteld voedselpakket mee naar huis te krijgen. De bijzondere werkwijze van Voedselbank De Ronde Venen is inmiddels ook in Duitsland opgemerkt. De Duitse nieuwssite Focus Online besteedt uitgebreid aandacht aan het initiatief, waarbij keuzevrijheid en het behoud van menselijke waardigheid centraal staan.

Wie de voedselbank in Mijdrecht binnenloopt, ziet een winkel die in veel opzichten lijkt op een reguliere supermarkt. Bezoekers komen met een boodschappenlijstje, nemen een winkelwagen en kiezen uit de beschikbare producten wat zij daadwerkelijk nodig hebben. Het grote verschil met een gewone supermarkt is dat er bij het afrekenen geen geld aan te pas komt. In plaats daarvan wordt gewerkt met een puntensysteem.

Volgens de Duitse berichtgeving is het initiatief vooral bedoeld om mensen die afhankelijk zijn van voedselhulp zoveel mogelijk een normale winkelervaring te bieden. Daarmee wil de organisatie voorkomen dat bezoekers zich uitsluitend als ontvangers van liefdadigheid voelen.

Zelf boodschappen kiezen met een puntensysteem

Het systeem van Voedselbank De Ronde Venen is overzichtelijk opgezet. Huishoudens krijgen iedere week een aantal punten waarmee zij producten kunnen uitzoeken. Hoeveel punten iemand ontvangt, hangt af van de grootte van het huishouden.

Een huishouden van twee personen krijgt bijvoorbeeld dertien punten per week. De meeste artikelen kosten één punt, terwijl voor grotere of duurdere producten twee of drie punten worden gerekend. Op deze manier kunnen bezoekers zelf bepalen welke boodschappen het beste aansluiten bij hun persoonlijke omstandigheden en eetgewoonten.

Het voordeel is dat mensen niet automatisch producten ontvangen die zij niet gebruiken of niet lusten. Een gezin met jonge kinderen heeft immers andere behoeften dan een alleenstaande oudere. Door bezoekers zelf te laten kiezen, kan de beschikbare voedselvoorraad gerichter worden verdeeld en wordt onnodige verspilling beperkt.

Niet alle levensmiddelen vallen onder het puntensysteem. Groente, fruit, brood, zuivelproducten en vlees worden zonder punten aangeboden. Vrijwilligers verzorgen de uitgifte van deze producten, zodat ook bezoekers die later op de dag komen nog een gevarieerd aanbod kunnen krijgen.

Alcohol en energiedrank worden niet aangeboden.

Niet het gevoel geven dat mensen bij de voedselbank zijn

Vrijwilligster Astrid legt tegenover de Nederlandse krant De Gelderlander uit dat de manier waarop voedselhulp wordt aangeboden minstens zo belangrijk is als de producten zelf.

Volgens haar moeten bezoekers niet het gevoel krijgen dat zij bij een voedselbank zijn. Het gaat om de vrijheid om zelf keuzes te maken en om de waardigheid van mensen die tijdelijk of langdurig financiële ondersteuning nodig hebben.

Een van de mooiste complimenten die de vrijwilligers volgens Astrid krijgen, is wanneer bezoekers na afloop vertellen dat het voelde alsof zij gewoon boodschappen hebben gedaan.

Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar voor veel mensen die afhankelijk zijn van voedselhulp is het een wezenlijk verschil. Bij traditionele voedselpakketten bepaalt de voedselbank grotendeels wat iemand meekrijgt. In Mijdrecht ligt een belangrijk deel van die keuze juist bij de bezoekers zelf.

De werkwijze kan bovendien helpen om de schaamte te verminderen die sommige mensen ervaren wanneer zij zich bij een voedselbank moeten aanmelden.

Voedselbank draait op vrijwilligers en donaties

De winkel in Mijdrecht is onderdeel van Voedselbank De Ronde Venen. De organisatie ondersteunt huishoudens die onvoldoende financiële middelen hebben om zelfstandig in hun dagelijkse levensbehoeften te voorzien.

Iedere donderdag kunnen aangesloten huishoudens in Mijdrecht terecht voor hun boodschappen. Daarnaast verzorgt de organisatie voedselhulp in Abcoude en Vinkeveen. In Abcoude gebeurt dat op woensdag, terwijl Vinkeveen net als Mijdrecht op donderdag wordt bediend.

Ook op deze locaties wordt gewerkt met zelfbediening, al worden de beschikbare producten daar aangeboden op mobiele winkelkarren in plaats van in een volledig ingerichte supermarkt.

De voedselbank is aangesloten bij Voedselbanken Nederland. Via de landelijke organisatie ontvangt zij levensmiddelen van grote fabrikanten die hun overtollige voorraden beschikbaar stellen. Deze producten worden verzameld in een distributiecentrum in Rotterdam en vervolgens verdeeld over aangesloten voedselbanken.

Daarnaast ontvangt Voedselbank De Ronde Venen producten van plaatselijke supermarkten, bedrijven en andere donateurs. Vooral verse levensmiddelen vormen een belangrijke aanvulling op de landelijke leveringen.

Duitse media zien opvallend verschil met traditionele voedselhulp

De Duitse nieuwssite Focus Online besteedt aandacht aan het Nederlandse initiatief omdat het op verschillende onderdelen afwijkt van de gebruikelijke werkwijze van voedselhulporganisaties.

In Duitsland bestaan honderden zogenoemde Tafeln, waar mensen met een laag inkomen tegen een kleine vergoeding of soms kosteloos levensmiddelen kunnen ontvangen. De precieze werkwijze verschilt per organisatie.

Bij sommige Duitse voedselbanken krijgen bezoekers producten uitgereikt bij afzonderlijke uitgiftepunten voor brood, groente, fruit of zuivel. Andere locaties werken met winkelachtige voorzieningen waar bezoekers zelf artikelen uitzoeken tegen sterk gereduceerde prijzen.

Het Nederlandse systeem in Mijdrecht onderscheidt zich vooral door de combinatie van vrije productkeuze, een persoonlijk puntenbudget en de kosteloze verstrekking van belangrijke verse levensmiddelen.

Dat maakt de aanpak volgens de betrokken vrijwilligers niet alleen praktisch, maar ook menselijk. Bezoekers behouden een zekere zelfstandigheid en kunnen hun boodschappen afstemmen op wat zij daadwerkelijk nodig hebben.

Meer dan alleen voedsel verstrekken

Het voorbeeld uit Mijdrecht laat zien dat voedselhulp niet uitsluitend draait om het beschikbaar stellen van voldoende levensmiddelen. Ook de manier waarop mensen worden ontvangen en de vrijheid die zij krijgen, spelen een belangrijke rol.

Voor huishoudens die moeten rondkomen van een beperkt inkomen kan het al moeilijk genoeg zijn om iedere week voldoende boodschappen te betalen. Wanneer zij daarbij ook nog nauwelijks invloed hebben op de samenstelling van hun voedselpakket, kan dat het gevoel van afhankelijkheid versterken.

Door bezoekers zelf producten te laten selecteren, probeert Voedselbank De Ronde Venen die afhankelijkheid minder nadrukkelijk voelbaar te maken. De vrijwilligers zorgen tegelijkertijd voor een eerlijke verdeling van de beschikbare voorraad.

Dat de werkwijze inmiddels aandacht krijgt van buitenlandse media, laat zien dat het initiatief ook buiten Nederland belangstelling oproept. De voedselbank in Mijdrecht is daarmee een voorbeeld van hoe praktische voedselhulp en aandacht voor menselijke waardigheid kunnen samengaan.

De achterliggende gedachte is eenvoudig: ook mensen die tijdelijk niet genoeg geld hebben om zelf hun boodschappen te betalen, moeten zoveel mogelijk de vrijheid behouden om te bepalen wat zij eten.