WASHINGTON – De historische verkiezingsnederlaag van de Republikeinen heeft internationaal voor opluchting gezorgd, maar het vertrouwen in de Verenigde Staten is daarmee nog lang niet hersteld. Hoewel de Democraten bij de tussentijdse verkiezingen van 3 november de meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat veroverden, twijfelen buitenlandse regeringen, ondernemers en burgers eraan of de Amerikaanse koers werkelijk zal veranderen. De handelsoorlogen, het immigratiebeleid en de internationale conflicten tijdens het presidentschap van Donald Trump hebben diepe sporen nagelaten. Volgens een wereldwijd onderzoek van persbureau Associated Press is één verkiezingsuitslag onvoldoende om die schade te herstellen.
De verkiezingen betekenden een grote politieke nederlaag voor president Trump. De Amerikaanse kiezers gaven de Democraten opnieuw de mogelijkheid om de regering vanuit het Congres te controleren. Daarmee veranderden de politieke machtsverhoudingen in Washington ingrijpend, nadat de Republikeinen de afgelopen twee jaar de federale regering grotendeels hadden gedomineerd.
Buiten de Verenigde Staten werd de uitslag op veel plaatsen positief ontvangen. Toch maakte de aanvankelijke opluchting al snel plaats voor onzekerheid. Trump blijft immers president en beschikt nog altijd over aanzienlijke bevoegdheden, vooral op het terrein van buitenlandse politiek, handel en nationale veiligheid.
Vertrouwen verdwijnt sneller dan het terugkeert
Associated Press sprak na de verkiezingen met burgers, ondernemers en vertegenwoordigers van organisaties in verschillende delen van de wereld. Uit die gesprekken komt een terugkerend beeld naar voren: de Amerikaanse democratische instellingen hebben laten zien dat politieke machtswisselingen mogelijk blijven, maar dat betekent niet automatisch dat de Verenigde Staten weer als een betrouwbare internationale partner worden beschouwd.
De Britse ondernemer Joe Reeve, die een start-up in Londen leidt en getrouwd is met een Oekraïense vrouw, zag de verkiezingsuitslag aanvankelijk als een belangrijk signaal dat Amerikaanse kiezers grenzen stellen aan het beleid van Trump.
Die opluchting verdween echter snel. Volgens Reeve hebben de afgelopen jaren laten zien hoe abrupt de Amerikaanse koers kan veranderen. Buitenlandse landen en bedrijven kunnen daardoor niet zonder meer vertrouwen op de continuïteit van Amerikaanse afspraken en politieke toezeggingen.
Ook in Zuid-Korea klinkt voorzichtigheid. Een 49-jarige kantoorwerker uit Yongin benadrukte tegenover AP dat de verkiezingsuitslag op zichzelf weinig verandert. Pas wanneer de Amerikaanse regering daadwerkelijk andere keuzes maakt, kan volgens haar een begin worden gemaakt met het herstel van vertrouwen.
Dat onderscheid tussen verkiezingsresultaten en concreet regeringsbeleid vormt de kern van de internationale reacties.
Duitse bondskanselier twijfelt aan werkelijke verandering
Ook onder Europese regeringsleiders bestaan twijfels over de gevolgen van de Democratische overwinning. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz wees erop dat Trump de afgelopen twee jaar in belangrijke mate zonder steun van het Congres heeft geregeerd.
Volgens Merz is het daarom allerminst vanzelfsprekend dat een nieuwe parlementaire meerderheid de president tot een andere koers zal dwingen. Trump kan op verschillende beleidsterreinen gebruik blijven maken van presidentiële bevoegdheden, terwijl hij wetgeving van het Congres met een veto kan tegenhouden.
De Democraten krijgen wel meer mogelijkheden om onderzoeken te beginnen, documenten op te vragen en regeringsfunctionarissen ter verantwoording te roepen. Ook kunnen zij nieuwe Republikeinse wetgeving blokkeren.
Dat maakt de positie van Trump aanzienlijk ingewikkelder, maar betekent niet dat zijn bestaande beleid onmiddellijk verdwijnt. Vooral op het gebied van buitenlandse betrekkingen en internationale veiligheid behoudt de president veel invloed.
Ian Bremmer, oprichter van het internationale adviesbureau Eurasia Group, stelt dat Amerikaanse bondgenoten vooral willen weten welke richting Washington de komende jaren zal kiezen en hoe lang die koers vervolgens standhoudt.
Handelsoorlog blijft grote bron van onzekerheid
Voor internationale ondernemers zijn vooral de handelstarieven van Trump een belangrijke reden om voorzichtig te blijven. De Amerikaanse president voerde de afgelopen jaren omvangrijke importheffingen in, die gevolgen hebben voor bedrijven en consumenten over de hele wereld.
De Democraten hebben aangekondigd dat zij verschillende tarieven willen terugdraaien. Of dat daadwerkelijk lukt, is onzeker. Trump kan zich tegen dergelijke maatregelen verzetten en beschikt bovendien over mogelijkheden om zijn handelsbeleid gedeeltelijk zelfstandig vorm te geven.
In Australië ondervinden landbouwbedrijven ondertussen de gevolgen van de economische onzekerheid en de hoge energieprijzen die mede samenhangen met de oorlog tegen Iran.
Hamish McIntyre, voorzitter van de Australische National Farmers' Federation, verwacht niet dat de verkiezingsuitslag automatisch tot een fundamentele koerswijziging in het Amerikaanse handelsbeleid leidt. Volgens hem kan de regering haar bestaande economische agenda blijven nastreven.
Ook in Zwitserland wordt de situatie met gemengde gevoelens bekeken. Ivan Slatkine, voorzitter van een ondernemersorganisatie in Franstalig Zwitserland, ziet de verkiezingen als een aanwijzing dat de Amerikaanse democratische instellingen functioneren.
Tegelijkertijd verwacht hij niet dat het America First-beleid op korte termijn verdwijnt. Volgens Slatkine moeten buitenlandse ondernemingen er rekening mee houden dat protectionistische maatregelen ook onder gewijzigde politieke machtsverhoudingen kunnen blijven bestaan.
Chinese bedrijven hopen op minder handelstarieven
In China wordt eveneens met belangstelling gekeken naar de politieke veranderingen in Washington. Chinese producenten hebben de afgelopen jaren te maken gekregen met hoge Amerikaanse invoerheffingen, waardoor hun concurrentiepositie op de Amerikaanse markt onder druk is komen te staan.
Ondernemer Danny Lau, eigenaar van een fabriek voor aluminiumcoatings in Dongguan, vertelde aan AP dat meer dan 30 procent van zijn bestellingen afkomstig is van Amerikaanse klanten. Zijn onderneming kreeg echter te maken met importheffingen van bijna 81 procent.
Lau hoopt dat de politieke nederlaag van Trump de kans op verdere tariefverhogingen verkleint. Tegelijkertijd is hij onzeker of de Democraten daadwerkelijk voldoende invloed krijgen om bestaande maatregelen terug te draaien.
Een andere Chinese ondernemer, Michael Lu van verpakkingsproducent Brothersbox, verwacht weinig fundamentele verandering. Volgens hem bestaat in zowel Republikeinse als Democratische kringen brede steun voor een kritisch economisch beleid tegenover China.
Daarmee blijft de internationale handelsrelatie tussen beide economische grootmachten kwetsbaar, ongeacht welke partij de meerderheid in het Amerikaanse Congres heeft.
Ook Amerikaanse immigratiebeleid blijft omstreden
Niet alleen buitenlandse bedrijven ondervinden gevolgen van de Amerikaanse koers. Ook mensen die in de Verenigde Staten willen wonen en werken, blijven onzeker over hun toekomst.
De regering-Trump heeft het immigratiebeleid aanzienlijk aangescherpt. Nieuwe beperkingen op visa en verblijfsvergunningen hebben gevolgen voor buitenlandse werknemers en mensen die zich permanent in Amerika willen vestigen.
Een Indiase IT-medewerker die al langere tijd in de Verenigde Staten werkt, vertelde aan AP dat zij twijfelt of ze nog wel een toekomst in Amerika moet opbouwen. De wijzigingen in het visumbeleid en de strengere voorwaarden voor permanente verblijfsvergunningen maken haar onzeker.
Hoewel de Democraten bij de verkiezingen aanzienlijke winst boekten, is niet duidelijk of dat op korte termijn tot versoepelingen zal leiden. Veel immigratiemaatregelen worden immers uitgevoerd door federale instanties die onder verantwoordelijkheid van de president vallen.
Democraten krijgen meer macht, Trump blijft president
De tussentijdse verkiezingen hebben de politieke verhoudingen in de Verenigde Staten ingrijpend veranderd. Voor het eerst sinds de verkiezingen van 1974, die volgden op het Watergateschandaal, is sprake van een dergelijke verschuiving in de machtsverhoudingen bij een tussentijdse verkiezing.
De Democraten kunnen vanaf januari beide kamers van het Congres controleren. Daarmee krijgen zij de mogelijkheid om het regeringsbeleid intensiever te onderzoeken en bepaalde plannen van Trump tegen te houden.
Toch blijft de Amerikaanse president beschikken over een eigen machtsbasis. Hij kan presidentiële besluiten nemen, invloed uitoefenen op de buitenlandse politiek en wetsvoorstellen blokkeren wanneer daarvoor onvoldoende steun bestaat om zijn veto te doorbreken.
Bovendien betekent de verkiezingsnederlaag niet dat de politieke ideeën achter America First uit de Amerikaanse samenleving zijn verdwenen. Ook binnen de Republikeinse Partij bestaat nog altijd steun voor streng immigratiebeleid, handelsbescherming en een beperktere internationale rol voor de Verenigde Staten.
De verkiezingsuitslag biedt daardoor geen garantie dat de Amerikaanse koers op alle terreinen wezenlijk verandert.
Herstel internationale reputatie kan jaren duren
De belangrijkste conclusie uit de internationale reacties is dat het herstel van vertrouwen tijd nodig heeft. De Verenigde Staten blijven een economische en militaire grootmacht, maar buitenlandse partners houden steeds nadrukkelijker rekening met onverwachte politieke koerswijzigingen in Washington.
Voor Europese landen speelt daarbij de vraag hoe betrouwbaar Amerikaanse veiligheidsgaranties op langere termijn zijn. De oorlog in Oekraïne, het conflict met Iran en de spanningen in het Midden-Oosten hebben de onzekerheid over de toekomstige Amerikaanse buitenlandse politiek vergroot.
Ook voor internationale bedrijven is voorspelbaarheid essentieel. Investeringen, handelscontracten en productieketens worden vaak voor meerdere jaren gepland. Wanneer afspraken na iedere verkiezing ingrijpend kunnen veranderen, neemt het economische risico toe.
De Democratische verkiezingsoverwinning kan een eerste stap zijn naar herstel van de internationale betrekkingen, maar veel buitenlandse waarnemers willen eerst zien of de Amerikaanse regering daadwerkelijk anders gaat handelen.
Daarmee ontstaat een opmerkelijke situatie. Terwijl de Amerikaanse kiezers de politieke macht van Trump aanzienlijk hebben beperkt, blijft de invloed van zijn beleid buiten de Verenigde Staten nog lang voelbaar.
Het internationale vertrouwen in Amerika zal daarom niet uitsluitend afhangen van de nieuwe samenstelling van het Congres, maar vooral van de vraag of Washington de komende jaren opnieuw een voorspelbare en betrouwbare partner weet te worden.
Reacties
Er zijn nog geen goedgekeurde reacties.