OTTAWA – De verkiezingsnederlaag van Donald Trump heeft de verhoudingen in de handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en Canada veranderd. Waar de Amerikaanse president maandenlang met importheffingen en economische dreigementen druk uitoefende op zijn noordelijke buur, krijgt de Canadese premier Mark Carney nu onverwacht steun vanuit Washington. De nieuwe Democratische meerderheid in het Amerikaanse Congres wil de omstreden tarieven terugdraaien. Toch weigert Carney zich rijk te rekenen. De handelsstrijd is allerminst voorbij en Trump beschikt voorlopig nog over voldoende bevoegdheden om zijn economische koers voort te zetten.
De Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van 3 november hebben de politieke machtsverhoudingen in Washington ingrijpend veranderd. De Democraten veroverden de meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Daarmee verdwijnt de Republikeinse controle over het Congres, die Trump tijdens de eerste helft van zijn tweede ambtstermijn grotendeels de ruimte gaf om zijn beleid door te voeren.
Voor Canada komt die verandering op een belangrijk moment. De handelsoorlog heeft de afgelopen anderhalf jaar diepe sporen nagelaten in de economie. Vooral de Canadese auto-industrie, staalproducenten, aluminiumfabrieken en houtsector zijn geraakt door de Amerikaanse importheffingen.
Carney heeft herhaaldelijk duidelijk gemaakt dat hij liever zonder handelsovereenkomst verdergaat dan akkoord te gaan met voorwaarden die de Canadese economie of soevereiniteit aantasten.
Democraten willen importheffingen terugdraaien
De verkiezingswinst biedt Ottawa een nieuwe politieke opening. Democratische leiders hebben aangekondigd dat zij de Amerikaanse importheffingen op Canadese producten opnieuw willen beoordelen en waar mogelijk afschaffen.
Onder anderen senator Ron Wyden, die naar verwachting voorzitter wordt van de belangrijke financiële commissie van de Senaat, wil de handelspolitiek van Trump aanpakken. Ook de Democratische leider Chuck Schumer heeft zich uitgesproken tegen de tarieven die de handelsrelatie met Canada onder druk zetten.
De Democraten wijzen erop dat importheffingen niet uitsluitend buitenlandse producenten treffen. Amerikaanse bedrijven die Canadese grondstoffen of onderdelen gebruiken, betalen eveneens hogere kosten. Die kunnen vervolgens worden doorberekend aan consumenten.
Vooral in de auto-industrie is dat een probleem. Fabrieken in Canada, de Verenigde Staten en Mexico zijn nauw met elkaar verbonden. Onderdelen passeren tijdens het productieproces soms meerdere keren de grens voordat een voertuig uiteindelijk wordt verkocht.
Hogere tarieven kunnen daardoor de productiekosten aan beide kanten van de grens opdrijven. Dat raakt niet alleen Canadese werknemers, maar ook Amerikaanse autofabrikanten, toeleveranciers en consumenten.
Carney weigert onder druk overeenkomst te tekenen
De Canadese premier ziet geen reden om zijn onderhandelingspositie te verzwakken. Zijn regering brak in augustus de gesprekken met Washington af nadat de Amerikanen eisen hadden gesteld die volgens Ottawa onaanvaardbaar waren.
Carney verklaarde destijds dat de voorstellen onder meer de Canadese soevereiniteit, de bescherming van de Franse taal en de toekomst van de binnenlandse auto-industrie konden aantasten.
Na het mislukken van de onderhandelingen voerde Trump op bepaalde Canadese producten importheffingen tot 50 procent in. Canada reageerde met tegenmaatregelen, waardoor de economische spanningen verder opliepen.
Inmiddels zijn de gesprekken voorzichtig hervat. Carney verklaarde eind oktober dat Washington op verschillende onderdelen dichter bij de Canadese standpunten was gekomen. De premier benadrukte daarbij dat Canada zijn eigen eisen niet heeft afgezwakt.
De nieuwe politieke verhoudingen in Washington veranderen volgens zijn regering voorlopig niets aan die aanpak. Minister van Handel Dominic LeBlanc liet weten dat Canada de onderhandelingen gewoon voortzet en niet wil wachten tot het nieuwe Congres in januari aantreedt.
Trump blijft voorlopig aan de knoppen zitten
Hoewel de Democratische verkiezingswinst de druk op het Witte Huis vergroot, betekent die niet dat de importheffingen automatisch verdwijnen.
De Amerikaanse president beschikt over wettelijke bevoegdheden om onder bepaalde omstandigheden zelfstandig handelsmaatregelen te nemen. Een deel van de tarieven is gebaseerd op wetgeving die de president ruimte biedt om importbeperkingen op te leggen wanneer de nationale veiligheid volgens de regering in het geding is.
Het Congres kan nieuwe wetgeving aannemen om die bevoegdheden te beperken, maar Trump kan dergelijke voorstellen met een presidentieel veto blokkeren.
Om dat veto te doorbreken, is een tweederdemeerderheid in beide kamers nodig. De Democraten beschikken daarvoor niet zelfstandig over voldoende zetels en zouden dus ook aanzienlijke Republikeinse steun moeten krijgen.
Daar komt bij dat handelsbescherming niet uitsluitend een Republikeins standpunt is. Ook binnen de Democratische Partij bestaan politici die importheffingen verdedigen wanneer die Amerikaanse fabrieken en arbeidsplaatsen moeten beschermen.
Een volledige terugkeer naar onbeperkte vrijhandel is daarom ook onder de nieuwe machtsverhoudingen niet vanzelfsprekend.
Amerikaanse verkiezingen leggen pijn van tarieven bloot
Dat Trumps handelspolitiek politiek gevoelig is geworden, bleek tijdens de verkiezingscampagne in verschillende Amerikaanse grensstaten.
In Michigan, waar de auto-industrie een belangrijke werkgever is, riepen ook Republikeinse kandidaten op om de handelsstrijd met Canada te beëindigen. Zij waarschuwden dat hogere invoerheffingen Amerikaanse arbeidsplaatsen kunnen bedreigen.
Ook in Maine ontstond verzet tegen tarieven op Canadese goederen waarvan Amerikaanse boeren en bedrijven afhankelijk zijn.
De politieke druk werd versterkt door de zorgen van Amerikaanse kiezers over stijgende prijzen. Veel huishoudens hebben moeite met de kosten van energie, levensmiddelen en andere dagelijkse uitgaven.
De Democraten presenteerden de importheffingen tijdens hun campagne als een van de maatregelen die het leven voor Amerikaanse consumenten duurder maken. Trump verdedigde zijn beleid juist als noodzakelijk om de Amerikaanse industrie te beschermen en productie terug te halen naar de Verenigde Staten.
De verkiezingsuitslag heeft de discussie over de economische gevolgen van die maatregelen opnieuw op scherp gezet.
Canada zoekt nadrukkelijk toenadering tot Europa
Terwijl de onderhandelingen met Washington doorgaan, werkt Carney aan een bredere strategie om Canada minder afhankelijk te maken van de Amerikaanse economie.
De Verenigde Staten zijn verreweg de belangrijkste handelspartner van Canada. Die afhankelijkheid maakt het land kwetsbaar wanneer Washington onverwacht nieuwe importheffingen aankondigt of handelsafspraken ter discussie stelt.
Carney wil daarom de Canadese export naar andere landen de komende tien jaar verdubbelen. Daarbij kijkt zijn regering nadrukkelijk naar de Europese Unie en Aziatische markten.
Tijdens een recente bijeenkomst met Europese leiders in Montreal werd gesproken over nauwere samenwerking op het gebied van handel, technologie, veiligheid en onderzoek.
Ook wordt onderzocht of Canada een bijzondere samenwerkingsstatus met de Europese Unie kan krijgen. De precieze vorm daarvan moet nog worden uitgewerkt.
Volgens Carney kan Canada zich niet langer veroorloven volledig te vertrouwen op een handelsrelatie waarvan de voorwaarden door politieke besluiten in Washington plotseling kunnen veranderen.
Handelsoorlog kan nog jaren doorwerken
De komende maanden worden bepalend voor de economische verhouding tussen Canada en de Verenigde Staten. Trump heeft gedreigd de tarieven op Canadese auto's en staal verder te verhogen, terwijl Amerikaanse bedrijven juist aandringen op meer zekerheid.
Carney staat voor een lastige keuze. Een beperkte overeenkomst zou een deel van de economische schade kunnen beperken, maar kan tegelijkertijd betekenen dat Canada blijvende invoerheffingen moet accepteren.
De Canadese premier heeft eerder gezegd desnoods te willen wachten op een volgende Amerikaanse president wanneer met Trump geen overeenkomst mogelijk blijkt die voor beide landen aanvaardbaar is.
Daarmee laat Ottawa zien niet bereid te zijn iedere prijs te betalen voor herstel van de handelsrelatie.
De verkiezingsnederlaag van de Republikeinen heeft de positie van Trump verzwakt, maar de handelsoorlog nog niet beëindigd. Zelfs wanneer de nieuwe Democratische meerderheid erin slaagt bepaalde maatregelen terug te draaien, blijft de vraag hoe betrouwbaar toekomstige afspraken met Washington zullen zijn.
Voor Canada is de conclusie inmiddels duidelijk: economische onafhankelijkheid is niet langer uitsluitend een politieke ambitie, maar een strategische noodzaak geworden. De verkiezingen in de Verenigde Staten bieden nieuwe mogelijkheden, maar veranderen niets aan het uitgangspunt van Carney dat Canada zijn eigen belangen moet blijven verdedigen.
Reacties
Er zijn nog geen goedgekeurde reacties.