WARSCHAU – Twee Russische raketten en vermoedelijk een met een straalmotor aangedreven drone zijn in de nacht van donderdag 19 op vrijdag 20 november op Pools grondgebied neergekomen. Dat heeft de Poolse minister van Defensie Władysław Kosiniak-Kamysz vrijdag bevestigd. Een Russische Kh-101-kruisraket kwam terecht bij het dorp Nowy Lipowiec, terwijl bij Rudnik nad Sanem een tweede raket werd aangetroffen. In Mołodycz stortte volgens de eerste bevindingen waarschijnlijk een straalaangedreven drone neer. De incidenten vonden plaats tijdens een grootschalige Russische luchtaanval op Oekraïne. Polen zette gevechtsvliegtuigen en luchtverdedigingssystemen in en spreekt van een nieuwe Russische provocatie.
Volgens de Poolse autoriteiten werden gedurende de nacht elf luchtobjecten gevolgd die mogelijk een bedreiging vormden voor het Poolse luchtruim. Drie daarvan overschreden daadwerkelijk de grens. Ondanks de drie inslagen zijn volgens de eerste officiële berichten geen gewonden gevallen en is geen schade aan belangrijke infrastructuur vastgesteld. De Poolse regering beschouwt de gebeurtenissen niettemin als een ernstige schending van haar luchtruim en wil dat de NAVO de bescherming van de oostelijke buitengrens van het bondgenootschap verder versterkt.
Russische Kh-101-raket aangetroffen bij Nowy Lipowiec
De eerste meldingen kwamen vrijdagochtend uit de omgeving van Nowy Lipowiec, in het Poolse woiwodschap Lublin, niet ver van de grens met Oekraïne. Bewoners meldden een harde explosie, waarna hulpdiensten en militairen naar het gebied werden gestuurd. Op een terrein nabij een bos werden resten van een neergestort luchtobject gevonden. Volgens lokale berichten kwam het voorwerp enkele honderden meters van woningen terecht.
Minister Kosiniak-Kamysz verklaarde later dat het bij Nowy Lipowiec om een Russische Kh-101-kruisraket ging. Dit type raket wordt door Rusland regelmatig ingezet bij aanvallen op Oekraïne en kan vanaf grote afstand doelen bereiken. De Kh-101 wordt doorgaans vanuit strategische bommenwerpers gelanceerd en is ontworpen om op relatief geringe hoogte te vliegen, waardoor detectie door radarsystemen ingewikkelder kan zijn.
Ook bij Rudnik nad Sanem, in het woiwodschap Subkarpaten, werd een neergestort object aangetroffen. Volgens de Poolse minister gaat het waarschijnlijk eveneens om een raket. In Mołodycz, eveneens in het zuidoosten van Polen, werden brokstukken gevonden die vermoedelijk afkomstig zijn van een drone met straalaandrijving. De exacte identificatie van deze twee objecten wordt verder onderzocht.
De drie locaties liggen in het oosten en zuidoosten van Polen, een gebied dat vanwege de nabijheid van Oekraïne al geruime tijd onder verhoogde militaire bewaking staat.
Poolse F-16's en Zweedse Gripens ingezet
Het Poolse leger reageerde al in de nachtelijke uren op de Russische aanvalsgolven boven Oekraïne. De eerste waarschuwingen kwamen volgens Poolse defensieberichten rond 01.40 uur binnen. Vervolgens werden Poolse F-16-gevechtsvliegtuigen en Zweedse JAS 39 Gripens ingezet om het luchtruim te bewaken.
De Zweedse toestellen maken deel uit van de gezamenlijke NAVO-inspanningen om de oostelijke lidstaten te beschermen. Hun inzet onderstreept dat de bewaking van het Poolse luchtruim niet uitsluitend een nationale aangelegenheid is, maar onderdeel vormt van de gezamenlijke verdediging van het bondgenootschap.
Daarnaast werden Patriot-luchtverdedigingssystemen in verhoogde staat van paraatheid gebracht, onder meer in de omgeving van luchthaven Rzeszów-Jasionka en bij Świdnik. Ook kortereafstandssystemen, waaronder Poprad en Pilica+, werden ingezet. Deze systemen zijn bedoeld om bedreigingen zoals vliegtuigen, drones en bepaalde typen raketten te bestrijden.
Bij de veiligheidsoperatie waren bovendien helikopters en onderdelen van drie brigades van de Poolse territoriale verdediging betrokken. De Poolse strijdkrachten controleerden het luchtruim en onderzochten de locaties waar mogelijk brokstukken waren neergekomen.
Luchthavens tijdelijk stilgelegd
De verhoogde militaire paraatheid had ook gevolgen voor het burgerluchtverkeer. De luchthavens van Lublin en Rzeszów legden hun activiteiten tijdelijk stil vanwege de dreiging vanuit de lucht.
Op luchthaven Rzeszów-Jasionka werd volgens Poolse media zelfs besloten de luchtverkeersleidingstoren te ontruimen. Medewerkers moesten tijdelijk een veilige locatie opzoeken. Rzeszów is van bijzonder belang omdat de luchthaven een belangrijke logistieke functie vervult bij de internationale ondersteuning van Oekraïne.
In verschillende gebieden in Oost-Polen werden inwoners via waarschuwingssystemen geïnformeerd over het mogelijke gevaar. Op sommige plaatsen klonken luchtalarmsirenes. Nadat de directe dreiging was verdwenen, werden de waarschuwingen ingetrokken en konden de reguliere activiteiten geleidelijk worden hervat.
De Poolse autoriteiten benadrukten dat er na afloop van de militaire operatie geen nieuwe schendingen van het luchtruim waren vastgesteld. Onderzoekers zijn wel bezig met het veiligstellen van brokstukken en het reconstrueren van de vliegroutes.
Minister spreekt van doelbewuste Russische provocatie
Minister Kosiniak-Kamysz reageerde scherp op de gebeurtenissen en sprak van opnieuw een Russische provocatie. Volgens hem is vooral het tijdstip waarop de Russische luchtaanval plaatsvond opvallend, omdat Polen vrijdag militaire oefeningen organiseert met landen die Oekraïne ondersteunen.
Deze zogenoemde Coalition of the Willing bestaat uit landen die samenwerken aan veiligheidsafspraken en militaire ondersteuning voor Oekraïne. Bij de oefeningen zijn ook vertegenwoordigers van belangrijke Europese bondgenoten betrokken.
De Poolse minister suggereerde dat de samenloop van de Russische aanval en de internationale oefeningen mogelijk geen toeval is. Daarmee beschuldigt hij Moskou van het bewust opvoeren van de spanning. Dat de Russische raketten en drone met opzet op Pools grondgebied zijn gericht, is echter nog niet onafhankelijk vastgesteld.
De Russische ambassade in Warschau had volgens persbureau Reuters aanvankelijk nog niet gereageerd op een verzoek om commentaar.
Polen vraagt NAVO om extra bescherming
De gebeurtenissen raken direct aan de veiligheid van de NAVO. Polen is sinds 1999 lid van het militaire bondgenootschap en vormt samen met andere Oost-Europese lidstaten een belangrijke verdedigingslinie langs het gebied waar de oorlog in Oekraïne wordt uitgevochten.
De Poolse minister wil bij NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte aandringen op extra middelen en militaire ondersteuning voor de bescherming van de oostelijke flank. Daarbij gaat het om de versterking van de luchtverdediging en het vermogen om raketten en drones tijdig te ontdekken en zo nodig te onderscheppen.
Een schending van het luchtruim van een NAVO-lidstaat betekent niet automatisch dat artikel 5 van het NAVO-verdrag wordt ingeroepen. Daarvoor moet worden vastgesteld of sprake is van een gewapende aanval en welke gezamenlijke reactie de bondgenoten passend achten. De precieze omstandigheden en de vraag of de objecten bewust op Polen waren gericht, zijn daarom van groot belang.
Voorlopig richten de Poolse autoriteiten zich op het onderzoek naar de drie neergestorte objecten en het veiligstellen van het grensgebied. Dat er geen slachtoffers zijn gevallen, neemt volgens Warschau niet weg dat de Russische aanvallen op Oekraïne opnieuw een direct veiligheidsrisico voor een NAVO-lidstaat hebben veroorzaakt.



