DEN HAAG – Nederlandse gemeenten stappen steeds vaker over op het achteraf scheiden van huishoudelijk afval. In 2025 maakte bijna 60 procent van alle gemeenten geheel of gedeeltelijk gebruik van nascheiding, waarbij plastic verpakkingen, metalen en drankkartons na het ophalen machinaal uit het restafval worden gehaald. Twee jaar eerder was dat nog ongeveer een kwart van de gemeenten. Tegelijkertijd neemt de hoeveelheid pmd die huishoudens zelf gescheiden aanbieden af. Dat blijkt uit nieuwe cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vrijdag 20 november heeft gepubliceerd.

De ontwikkeling laat zien dat gemeenten steeds vaker kiezen voor een andere manier om bruikbare grondstoffen uit het huishoudelijk afval terug te winnen. Waar inwoners jarenlang vooral werden gestimuleerd om plastic verpakkingen, blikjes en drankkartons thuis apart te houden, kiezen steeds meer gemeenten ervoor deze materialen in een afvalverwerkingsinstallatie uit het restafval te laten halen.

In totaal werd in Nederland in 2025 ongeveer 8,02 miljoen ton huishoudelijk afval ingezameld. Dat komt neer op gemiddeld 444 kilogram per inwoner. Daarvan bestond 176 kilogram uit restafval, het laagste niveau sinds het begin van de jaren negentig.

Aantal gemeenten met nascheiding groeit snel

Volgens het CBS kozen in 2025 in totaal 195 gemeenten voor een vorm van nascheiding. Daarmee is het aantal gemeenten dat deze techniek gebruikt in korte tijd sterk toegenomen. In 2023, het eerste jaar waarvoor het CBS hierover cijfers beschikbaar heeft, ging het nog om ongeveer een kwart van de gemeenten.

Bij nascheiding wordt huishoudelijk restafval naar een speciale installatie gebracht. Machines halen vervolgens verschillende materialen uit de afvalstroom, zodat deze waar mogelijk opnieuw kunnen worden gebruikt. Vooral plastic verpakkingen, metalen en drankkartons kunnen op deze manier worden teruggewonnen.

Het voordeel voor inwoners is dat zij minder afvalsoorten afzonderlijk hoeven te bewaren. Dat kan vooral aantrekkelijk zijn voor huishoudens in appartementen of woningen met weinig ruimte voor meerdere afvalcontainers.

Volgens het CBS spelen naast het gemak ook de kosten van afvalinzameling een rol. Bovendien blijkt dat inwoners hun afval niet altijd goed genoeg scheiden. Wanneer verschillende materialen verkeerd in een afvalcontainer terechtkomen, kan dat gevolgen hebben voor de verdere verwerking.

Nascheiding biedt gemeenten daarom een andere mogelijkheid om grondstoffen terug te winnen, hoewel de hoeveelheid materiaal die daadwerkelijk geschikt is voor hergebruik afhankelijk blijft van de kwaliteit van de afvalstroom en de gebruikte verwerkingstechniek.

Vooral grote steden gebruiken nascheiding

Het CBS ziet duidelijke verschillen tussen gemeenten. Vooral in grotere steden wordt relatief veel huishoudelijk restafval achteraf gescheiden. In steden met veel appartementen en hoogbouw ontbreekt vaak de ruimte om verschillende afvalcontainers bij woningen te plaatsen.

Rotterdam behoort tot de gemeenten waar nascheiding het meest wordt toegepast. Daar werd in 2025 ongeveer 73,5 procent van het restafval nagescheiden. In Vlaardingen ging het om 71,3 procent en in Den Haag om 69,7 procent. Ook Schiedam, Capelle aan den IJssel en Utrecht maken op grote schaal gebruik van deze manier van afvalverwerking.

In twaalf gemeenten werd meer dan de helft van het ingezamelde restafval nagescheiden. Dat betekent niet dat nascheiding in iedere gemeente op dezelfde manier wordt toegepast. Sommige gemeenten laten vrijwel al hun restafval verwerken in een nascheidingsinstallatie, terwijl andere gemeenten deze mogelijkheid alleen in bepaalde wijken gebruiken.

Vooral buurten met veel hoogbouw kunnen daardoor een ander inzamelsysteem hebben dan woonwijken met voornamelijk eengezinswoningen.

Grote verschillen tussen West-Friese gemeenten

Ook in West-Friesland wordt volgens de cijfers van het CBS een deel van het huishoudelijk restafval nagescheiden, maar de verschillen tussen gemeenten zijn aanzienlijk. Enkhuizen komt met 21,5 procent duidelijk hoger uit dan de andere West-Friese gemeenten waarvan de percentages beschikbaar zijn.

In Stede Broec werd in 2025 ongeveer 10,2 procent van het restafval nagescheiden. Koggenland volgt met 8,4 procent en Hoorn met 6,0 procent. In Medemblik bedraagt het aandeel 4,8 procent en in Drechterland 3,8 procent. Voor Opmeer staat in de CBS-registratie 0,0 procent.

Deze percentages geven aan welk deel van het ingezamelde restafval volgens de CBS-registratie wordt nagescheiden. Het gaat nadrukkelijk niet om het percentage afval dat uiteindelijk daadwerkelijk wordt gerecycled. Ook zeggen de cijfers op zichzelf niets over de totale hoeveelheid plastic en andere verpakkingen die inwoners afzonderlijk inzamelen.

De verschillen kunnen samenhangen met de manier waarop gemeenten hun afvalinzameling hebben ingericht, maar ook met de keuze om nascheiding alleen voor specifieke afvalstromen of delen van een gemeente te gebruiken.

Daarmee laten de cijfers zien dat de ontwikkeling richting nascheiding zich niet overal in hetzelfde tempo voltrekt.

Steeds minder plastic, metaal en drankkartons apart ingezameld

Tegelijkertijd met de groei van nascheiding neemt de afzonderlijke inzameling van pmd af. Deze afkorting staat voor plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankkartons. Het gaat bijvoorbeeld om plastic flessen, verpakkingsfolie, conservenblikken en lege pakken van melk of vruchtensap.

In 2025 werd landelijk ongeveer 367.000 ton pmd afzonderlijk ingezameld. Dat komt neer op gemiddeld 20,3 kilogram per inwoner. In 2023 lag dat gemiddelde nog op 21,0 kilogram en in 2024 op 21,1 kilogram.

Vergeleken met 2023 is de afzonderlijk ingezamelde hoeveelheid pmd volgens het CBS met ongeveer 3 procent afgenomen.

Ook het aantal gemeenten dat helemaal geen pmd apart inzamelt, is gestegen. In 2023 waren dat er 45, terwijl het aantal in 2025 was opgelopen tot 53 gemeenten.

In Friesland wordt volgens het CBS nauwelijks pmd afzonderlijk ingezameld. Alleen de gemeente Smallingerland vormt daarop een uitzondering.

De grootste hoeveelheden afzonderlijk ingezameld pmd worden gevonden in Apeldoorn en Westerveld. In Apeldoorn ging het om ongeveer 56,5 kilogram per inwoner en in Westerveld om 53,5 kilogram.

Hoeveelheid restafval op laagste niveau in tientallen jaren

De groeiende toepassing van nascheiding valt samen met een historisch lage hoeveelheid ingezameld restafval per inwoner. Volgens het CBS werd in 2025 gemiddeld 176,1 kilogram restafval per persoon opgehaald. Een jaar eerder was dat nog 178,6 kilogram en in 2023 ging het om 177,2 kilogram.

Het gaat om de laagste hoeveelheid sinds het begin van de jaren negentig. Daarmee is het gemiddelde restafval per inwoner in de afgelopen decennia aanzienlijk teruggelopen, hoewel de cijfers niet aantonen welk deel van deze daling rechtstreeks door nascheiding wordt veroorzaakt.

Naast restafval werd in 2025 gemiddeld 87,1 kilogram groente-, fruit- en tuinafval per inwoner ingezameld. Ook dat is minder dan in 2024, toen het om 91,7 kilogram ging.

De hoeveelheid oud papier en karton daalde eveneens, van 39,7 kilogram per inwoner in 2024 naar 38,5 kilogram in 2025. Bij verpakkingsglas werd een afname gemeten van 19,2 naar 18,8 kilogram per inwoner.

Deze veranderingen laten zien dat de hoeveelheden ingezameld afval per materiaalsoort blijven verschuiven. Dat kan verschillende oorzaken hebben, waaronder veranderingen in het gebruik van verpakkingen, consumentengedrag en de manier waarop gemeenten afval inzamelen.

Nascheiding betekent niet dat alles bij restafval mag

Hoewel nascheiding steeds vaker wordt toegepast, betekent dat niet dat inwoners al hun afval zonder onderscheid in dezelfde container kunnen gooien. De techniek is vooral bedoeld om bepaalde verpakkingsmaterialen uit het restafval te halen.

Andere afvalsoorten, zoals glas, papier, textiel, klein chemisch afval en groente-, fruit- en tuinafval, vragen om een andere manier van inzamelen of verwerken. Ook bij gemeenten die nascheiding toepassen, kunnen daarom afzonderlijke afvalcontainers en inzamelpunten nodig blijven.

Bovendien kan de lokale werkwijze verschillen. Inwoners moeten daarom de inzamelregels van hun eigen gemeente blijven volgen. Het feit dat een gemeente een deel van het restafval laat nascheiden, betekent niet automatisch dat afzonderlijke pmd-inzameling overal is afgeschaft.

Gemeenten zoeken naar combinatie van gemak en hergebruik

De nieuwe CBS-cijfers laten zien dat de Nederlandse afvalinzameling steeds minder volgens één vast systeem verloopt. Gemeenten maken hun eigen afweging tussen de kosten, beschikbare voorzieningen, het gemak voor inwoners en de mogelijkheid om grondstoffen opnieuw te gebruiken.

Vooral de groei van nascheiding is opvallend. In twee jaar tijd nam het aandeel gemeenten dat deze techniek geheel of gedeeltelijk toepast toe van ongeveer een kwart naar bijna 60 procent.

Tegelijkertijd wordt er minder pmd apart ingezameld en daalt de hoeveelheid huishoudelijk restafval per inwoner. Of de verdere uitbreiding van nascheiding ook tot meer daadwerkelijke recycling leidt, kan uit deze inzamelcijfers alleen niet worden vastgesteld.

De komende jaren zal moeten blijken hoe gemeenten de balans vinden tussen afval thuis scheiden en het achteraf terugwinnen van bruikbare materialen. Voor inwoners betekent de ontwikkeling vooral dat de manier waarop afval wordt ingezameld steeds sterker kan verschillen per gemeente en soms zelfs per wijk.