DEN HAAG – De politie en het Openbaar Ministerie onderzoeken of strafbare feiten zijn gepleegd tijdens geheime kooigevechten van neonazistische organisaties, waarbij ook leden van Forum voor Democratie (FVD) aanwezig waren. Aanleiding vormt de documentaire De neonazi-files van onderzoeksprogramma Zembla, waarin beelden zijn te zien van gewelddadige vechtwedstrijden, Hitlergroeten en openlijke verheerlijking van het nationaalsocialisme. De onthullingen hebben inmiddels grote gevolgen voor FVD. De partij heeft zes leden geroyeerd, terwijl minister David van Weel van Justitie en Veiligheid vindt dat de partij uitleg moet geven over de contacten tussen partijleden en extremistische organisaties.

De politie bevestigde donderdagavond 19 november dat de beelden uit de documentaire worden onderzocht. Een woordvoerder verklaarde dat de politie op de hoogte is van het beeldmateriaal en samen met het Openbaar Ministerie bekijkt of daarbij strafbare feiten zijn gepleegd. Het OM kan vervolgens besluiten een strafrechtelijk onderzoek naar betrokken personen in te stellen of tot vervolging over te gaan.

Het onderzoek richt zich daarmee op de gebeurtenissen die Zembla heeft vastgelegd en de mogelijke strafbare gedragingen van betrokkenen. Er is vooralsnog niet bekendgemaakt dat Forum voor Democratie als politieke partij zelf onderwerp is van een afzonderlijk strafrechtelijk onderzoek.

Lees ook · NieuwsFVD royeert leden na onthullingen over neonazi's, docent geschorst

FVD royeert twee leden na onthullingen over neonazistische kooigevechten en Hitlerverering. Ook een wiskundedocent is geschorst.

Geheime beelden tonen geweld en Hitlergroeten

De documentaire De neonazi-files werd op woensdag 18 november gepubliceerd. Zembla werkte voor het onderzoek samen met het Vlaamse onderzoeksprogramma Pano van VRT NWS. De journalisten wisten via een infiltrant toegang te krijgen tot besloten communicatiegroepen van neonazistische organisaties en beschikten over honderden beeldbestanden, waaronder opnamen van drie geheime vechttoernooien.

Op de beelden is volgens Zembla te zien hoe deelnemers elkaar tijdens kooigevechten knock-out slaan en verwurgingsgrepen toepassen. Ook brengen aanwezigen de Hitlergroet en worden nazistische symbolen en uitingen gebruikt. De wedstrijden werden georganiseerd binnen een netwerk van zogenoemde Active Clubs, extreemrechtse groepen waarin fysieke training en vechtsport een belangrijke plaats innemen.

Een van de organisaties die in het onderzoek naar voren komt, is Active Club Dietsland. Deze groep werd eerder al in verband gebracht met personen binnen de jongerenorganisatie van Forum voor Democratie.

Volgens Zembla zijn bij verschillende bijeenkomsten niet alleen leden van uitgesproken neonazistische organisaties aanwezig, maar ook personen die actief zijn of waren binnen FVD. Daarmee ontstonden nieuwe vragen over de contacten tussen de politieke partij en het onderzochte extreemrechtse netwerk.

FVD zet inmiddels zes leden uit de partij

De politieke gevolgen volgden kort na de publicatie van de documentaire. Forum voor Democratie maakte aanvankelijk bekend twee leden uit de partij te zetten. Het ging onder anderen om Ramon van Asch, de FVD-fractievoorzitter in de gemeenteraad van Den Bosch, die volgens Zembla aanwezig was bij een neonazistisch vechttoernooi in het Brabantse Oeffelt.

Van Asch was eerder ook medewerker van de Tweede Kamerfractie en bestuurslid van de jongerenorganisatie JFVD. Hij verklaarde dat hij niet vooraf wist wat voor bijeenkomst hij bezocht en dat hij na aankomst snel was vertrokken.

Ook Luc Kluytmans werd geroyeerd. Volgens Zembla nam hij zelf deel aan een vechtwedstrijd van neonazistische organisaties en onderhield hij contacten met groepen waarin Adolf Hitler openlijk wordt vereerd.

Vrijdag 20 november werd duidelijk dat het aantal royementen inmiddels is opgelopen tot zes. FVD-fractievoorzitter Ralf Dekker verklaarde tegenover RTL Nieuws dat de partij zes leden op de beelden heeft herkend en dat zij allemaal uit de partij zijn gezet.

Dekker riep daarnaast partijleden die het gedachtegoed van neonazistische organisaties steunen op hun lidmaatschap te beëindigen. De partij wil volgens hem geen ruimte bieden aan dergelijke opvattingen en gedragingen.

Minister Van Weel spreekt van weerzinwekkende beelden

Minister David van Weel van Justitie en Veiligheid reageerde scherp op de documentaire. Hij verklaarde met afschuw naar de beelden te hebben gekeken en vindt dat Forum voor Democratie duidelijk afstand moet nemen van de betrokken organisaties.

Volgens de minister is het bijzonder zorgelijk wanneer leden van een politieke partij aanwezig zijn bij bijeenkomsten waar extreemrechtse denkbeelden worden verspreid en geweld wordt gebruikt. Hij waarschuwde dat dergelijke organisaties geen ruimte mogen krijgen om hun denkbeelden binnen de democratische politiek normaal of aanvaardbaar te laten lijken.

Van Weel wees erop dat het niet de eerste keer is dat personen binnen Forum voor Democratie in verband worden gebracht met extreemrechtse bijeenkomsten. Volgens hem heeft de partij door de nieuwe beelden opnieuw iets uit te leggen.

De minister benadrukte dat de veiligheidsdiensten al langer bekend zijn met het bestaan van dergelijke vechtclubs. Door het onderzoek van Zembla is nu ook voor het grote publiek zichtbaar geworden wat zich tijdens sommige bijeenkomsten afspeelt.

Lees ook · OnderzoekVan echo tot veldslag: Stormfront in Nederland, de prinsenvlag en de rellen in Den Haag

In Nederland functioneert Stormfront niet als een hiërarchische organisatie met één duidelijk leider, maar als een virtuele ontmoetingsplaats die jonge, ontevreden en soms gewelddadige mensen samenbrengt.

Kabinet waarschuwt voor invloed op democratische rechtsstaat

Het kabinet stuurde donderdag 19 november een brief aan de Tweede Kamer naar aanleiding van de uitzending. Daarin schrijven de ministers David van Weel en Pieter Heerma dat de beelden van Zembla weerzinwekkend zijn en dat het getoonde geweld en de rechts-extremistische uitingen alle grenzen overschrijden.

De ministers wijzen erop dat de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) al langer waarschuwen voor de aanwezigheid van Active Clubs en vergelijkbare organisaties in Nederland en Europa.

Volgens het kabinet kunnen dergelijke groepen een risico vormen doordat deelnemers niet alleen extreemrechtse denkbeelden uitdragen, maar ook trainen voor mogelijk geweld. In andere Europese landen, waaronder Frankrijk en Zweden, zijn leden van dergelijke organisaties volgens de regeringsbrief betrokken geweest bij geweld tegen migranten.

De ministers maken zich daarnaast zorgen over de mogelijke verwevenheid tussen extremistische netwerken en de politiek. Wanneer leden van politieke partijen contacten onderhouden met gewelddadige extremistische organisaties, kan dat volgens het kabinet bijdragen aan het normaliseren van denkbeelden die strijdig zijn met fundamentele democratische waarden.

Daarbij benadrukt het kabinet dat de overheid niet bepaalt welke politieke overtuigingen burgers mogen hebben. Wel kan strafrechtelijk worden opgetreden wanneer mensen geweld gebruiken, daartoe aanzetten of andere strafbare feiten plegen.

OM beoordeelt of vervolging mogelijk is

Het Openbaar Ministerie gaat de uitzending beoordelen om vast te stellen of er aanleiding is voor verdere strafrechtelijke stappen. Daarbij kan onder meer worden gekeken naar de aard van de gevechten, de omstandigheden waaronder deze plaatsvonden en eventuele andere strafbare gedragingen die op de beelden zichtbaar zijn.

Een Hitlergroet of het aanhangen van extremistische denkbeelden leidt niet onder alle omstandigheden automatisch tot strafbaarheid. De precieze context en de toepasselijke strafrechtelijke bepalingen zijn bepalend. Ook bij de vechtwedstrijden moet worden onderzocht wat er precies is gebeurd en of daarbij strafbare grenzen zijn overschreden.

Het is nog niet bekend of de politie specifieke personen als verdachte heeft aangemerkt naar aanleiding van de documentaire. Evenmin is bevestigd dat er in dit onderzoek al aanhoudingen zijn verricht.

Minister Van Weel heeft aangekondigd op korte termijn met het College van procureurs-generaal te spreken over de aanpak van strafbare feiten door rechts-extremistische organisaties. Ook de uitzending van Zembla wordt tijdens dat overleg besproken.

Lees ook · NieuwsFVD-Statenlid Martin Bos onder vuur na bericht over doorzoeken kantoor Hugo de Jonge

Ophef over gedrag FVD-Statenlid Martin Bos

Meer aandacht voor radicalisering en geweld

Naast mogelijke strafvervolging wil het kabinet inzetten op het vroegtijdig herkennen van radicalisering. Daarbij werken gemeenten, politie, Openbaar Ministerie en zorgorganisaties samen wanneer er signalen zijn dat personen zich ontwikkelen in de richting van gewelddadig extremisme.

Voor professionals bestaan trainingen om rechts-extremistische symbolen, gedragingen en netwerken beter te herkennen. Ook zijn hulpmiddelen beschikbaar waarmee organisaties en hulpverleners signalen kunnen beoordelen en kunnen bepalen of ingrijpen noodzakelijk is.

Het kabinet benadrukt dat strafrechtelijke vervolging slechts een onderdeel is van de aanpak. Ook moet worden voorkomen dat extremistische organisaties nieuwe leden werven en gewelddadige opvattingen verder verspreiden.

Voor Forum voor Democratie betekenen de onthullingen ondertussen dat de partij zich nadrukkelijk moet verantwoorden voor de betrokkenheid van individuele leden bij het onderzochte netwerk. Met het royeren van zes leden heeft FVD maatregelen genomen, maar de politie en het Openbaar Ministerie moeten afzonderlijk beoordelen of de gebeurtenissen ook strafrechtelijke gevolgen krijgen.

De komende periode moet duidelijk worden of de beoordeling van het beeldmateriaal leidt tot concrete verdenkingen en vervolging. Vooralsnog staat vast dat de politie de beelden onderzoekt, het OM mogelijke strafbare feiten beoordeelt en het kabinet de activiteiten van gewelddadige rechts-extremistische organisaties als een bedreiging voor de democratische rechtsorde beschouwt.