JERUZALEM – De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft twee dagen voor de parlementsverkiezingen een apocalyptisch beeld verspreid van een nucleaire explosie boven Tel Aviv. Met de door kunstmatige intelligentie gemaakte afbeelding waarschuwt hij voor de gevolgen als Iran kernwapens ontwikkelt. Daarbij wordt zelfs gesproken over het gevaar van een tweede Holocaust. De boodschap veroorzaakt grote politieke ophef in Israël, waar oppositieleiders Netanyahu beschuldigen van het aanjagen van angst om verkiezingswinst te behalen.
De afbeelding verscheen zondag 25 oktober op het sociale mediaplatform X, waar Netanyahu een bericht deelde van de rechtse commentator Yuval Bloomberg.
Op het beeld is een enorme paddenstoelwolk boven Tel Aviv zichtbaar, terwijl grote delen van de stad door een nucleaire explosie worden getroffen.
Het gaat nadrukkelijk om een kunstmatig gegenereerde voorstelling en niet om een daadwerkelijke aanval.
Netanyahu spreekt van existentiële dreiging
Volgens Netanyahu staat Israël voor een gevaar dat het voortbestaan van de staat kan bedreigen.
De premier stelt dat Iran een kernwapenprogramma ontwikkelt en dat Israël alles moet doen om te voorkomen dat Teheran daadwerkelijk over nucleaire wapens kan beschikken.
In het gedeelde bericht wordt gewaarschuwd dat binnenlandse politieke kwesties ondergeschikt zijn aan deze dreiging.
Controverses rond de regering, waaronder de zogenoemde Qatargate-affaire en de vrijstelling van militaire dienst voor ultraorthodoxe mannen, worden in de boodschap afgeschilderd als afleiding van het belangrijkste veiligheidsvraagstuk.
Volgens de premier moet de strijd tegen het Iraanse kernprogramma boven alle andere politieke onderwerpen staan.
Waarschuwing voor tweede Holocaust
De toon van de boodschap is uitzonderlijk zwaar.
De door Netanyahu gedeelde tekst waarschuwt dat Israëlische gezinnen gevaar lopen wanneer na de verkiezingen een regering aantreedt die volgens de auteur onvoldoende bereid is Iran militair te confronteren.
Daarbij wordt gesproken over de mogelijkheid van een tweede Holocaust.
Met deze verwijzing wordt een mogelijk nucleair rampscenario rechtstreeks verbonden aan de keuze die Israëlische kiezers dinsdag moeten maken.
Netanyahu presenteert zijn veiligheidsbeleid als noodzakelijk om een dergelijke catastrofe te voorkomen.
Zijn politieke tegenstanders vinden dat hij daarmee de angst voor een nucleaire aanval gebruikt als verkiezingsinstrument.
Opmerkelijke tegenstrijdigheid over Iraans kernprogramma
De waarschuwing is opvallend omdat Netanyahu de afgelopen maanden juist meerdere keren verklaarde dat het Iraanse kernprogramma door Israëlische en Amerikaanse militaire operaties grotendeels was vernietigd.
Nog in september stelde hij dat Israël en de Verenigde Staten zware schade hadden toegebracht aan de nucleaire infrastructuur van Iran.
Eerder dit jaar verklaarde de premier zelfs dat Iran door de Israëlische aanvallen niet langer in staat zou zijn het voortbestaan van Israël te bedreigen.
Nu waarschuwt hij opnieuw voor een acute existentiële dreiging.
Deze tegenstrijdigheid roept vragen op over de daadwerkelijke omvang van het Iraanse nucleaire programma en de militaire mogelijkheden van Teheran.
Onafhankelijk vaststellen hoe dicht Iran bij de ontwikkeling van een operationeel kernwapen staat, is bijzonder moeilijk.
Oppositie beschuldigt premier van bangmakerij
De Israëlische oppositie heeft fel gereageerd op de afbeelding.
Voormalig legerleider Gadi Eisenkot, een belangrijke tegenstander van Netanyahu, noemt de boodschap een vorm van politieke paniekzaaierij.
Volgens Eisenkot probeert de premier angst onder de bevolking te verspreiden in plaats van verantwoording af te leggen over zijn eigen veiligheidsbeleid.
Ook oppositieleider Yair Golan veroordeelt de publicatie.
Hij beschuldigt Netanyahu ervan een mogelijk nucleair rampscenario te gebruiken om kiezers onder druk te zetten.
De kritiek komt op een gevoelig moment. Israël houdt dinsdag 27 oktober verkiezingen waarbij de politieke toekomst van Netanyahu op het spel staat.
Trump speelt belangrijke rol in waarschuwing
In de boodschap wordt nadrukkelijk verwezen naar de Amerikaanse president Donald Trump.
Volgens Netanyahu beschikt Israël over een beperkte periode waarin het met steun van de Verenigde Staten beslissend kan optreden tegen Iran.
Hij stelt dat de resterende ambtstermijn van Trump een belangrijke kans biedt om het Iraanse kernprogramma definitief uit te schakelen.
Daarmee probeert de Israëlische premier zijn eigen veiligheidsstrategie te verbinden aan de Amerikaanse steun.
Trump heeft Israël herhaaldelijk gesteund bij militaire operaties tegen Iran.
Tegelijkertijd bestaan in Washington zorgen over de gevolgen van een nieuwe grootschalige oorlog in het Midden-Oosten.
Een nieuw militair conflict kan niet alleen Israël en Iran raken, maar ook Amerikaanse troepen en bondgenoten in de regio.
Netanyahu wil Iraans regime omverwerpen
De nucleaire waarschuwing volgt op eerdere uitspraken waarin Netanyahu opriep tot de val van het Iraanse regime.
Op 22 oktober verklaarde hij dat het uitschakelen van de regering in Teheran volgens hem de enige manier is om de Iraanse dreiging definitief weg te nemen.
De premier heeft het Israëlische leger, de inlichtingendienst Mossad en andere veiligheidsdiensten opgedragen zich op dat doel te richten.
Volgens Netanyahu kan het Iraanse kernprogramma niet duurzaam worden gestopt zolang de huidige machthebbers in Teheran aan de macht blijven.
Dat standpunt vergroot de spanningen tussen Israël en Iran.
Een poging tot gedwongen regimewisseling zou bovendien verstrekkende gevolgen kunnen hebben voor de stabiliteit in het Midden-Oosten.
Nieuwe oorlog kan hele regio treffen
De spanningen tussen Israël en Iran zijn de afgelopen jaren herhaaldelijk geëscaleerd.
Militaire aanvallen, raketbeschietingen en operaties tegen nucleaire installaties hebben het risico op een bredere oorlog vergroot.
Ook de betrokkenheid van Hezbollah in Libanon en andere door Iran gesteunde gewapende groeperingen maakt de veiligheidssituatie ingewikkeld.
Bij een nieuwe grootschalige confrontatie kunnen meerdere landen bij het conflict betrokken raken.
Vooral een aanval op nucleaire installaties of een poging het Iraanse regime militair omver te werpen, kan tot onvoorspelbare reacties leiden.
Daarmee bestaat het gevaar dat een regionale confrontatie uitgroeit tot een internationaal conflict.
Verkiezingen draaien om veiligheid en vertrouwen
De Israëlische verkiezingen van 27 oktober worden in belangrijke mate bepaald door de gevolgen van de oorlogen van de afgelopen jaren.
Netanyahu presenteert zichzelf als de leider die Israël tegen Iran en andere tegenstanders kan beschermen.
Zijn politieke tegenstanders wijzen juist op het falen van de veiligheidsdiensten en de regering voorafgaand aan de Hamas-aanval van 7 oktober 2023.
Ook de langdurige oorlog in Gaza, de grote aantallen slachtoffers en de internationale kritiek op het Israëlische optreden spelen een rol in de verkiezingscampagne.
De premier krijgt daarnaast kritiek over het uitblijven van een onafhankelijk staatsonderzoek naar de gebeurtenissen rond 7 oktober.
Is nucleaire aanval werkelijk aanstaande?
De afbeelding van een verwoest Tel Aviv betekent niet dat er aanwijzingen zijn dat Iran op korte termijn daadwerkelijk een kernwapen zal inzetten.
Netanyahu presenteert de mogelijkheid als een toekomstig rampscenario dat volgens hem moet worden voorkomen.
De precieze toestand van het Iraanse nucleaire programma is onderwerp van internationale discussie.
Ook bestaat er geen onafhankelijk bevestigde aanwijzing dat een nucleaire aanval op Tel Aviv op handen is.
Dat onderscheid is belangrijk omdat de door Netanyahu verspreide afbeelding bijzonder realistisch oogt.
Zonder duidelijke toelichting zou het beeld ten onrechte de indruk kunnen wekken dat een dergelijke explosie daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.
Politieke boodschap zorgt voor grote verdeeldheid
Met de verspreiding van het nucleaire beeld heeft Netanyahu de veiligheid van Israël opnieuw centraal gesteld in de verkiezingsstrijd.
Zijn aanhangers beschouwen de harde waarschuwingen als noodzakelijk om de bevolking bewust te maken van de dreiging vanuit Iran.
Tegenstanders stellen daartegenover dat de premier een mogelijk rampscenario inzet om aandacht af te leiden van politieke schandalen en kritiek op zijn regering.
De verkiezingen van dinsdag moeten duidelijk maken hoeveel steun Netanyahu nog heeft onder de Israëlische bevolking.
De nucleaire afbeelding heeft de discussie over Iran in ieder geval verder aangewakkerd.
Tegelijkertijd onderstreept de controverse hoe groot de zorgen zijn over een nieuwe militaire escalatie tussen Israël en Iran.
De vraag is niet alleen welke politieke koers Israël na de verkiezingen kiest, maar ook welke gevolgen die koers kan hebben voor de veiligheid van het hele Midden-Oosten.
