SÃO PAULO – De Braziliaanse financiële markten staan maandag 26 oktober onder zware druk na de verrassende herverkiezing van president Luiz Inácio Lula da Silva. Beleggers houden rekening met een forse koersval op de beurs van São Paulo, terwijl de Braziliaanse munt en aandelen van grote ondernemingen in de internationale handel al hard onderuit zijn gegaan. Financiële instellingen waarschuwen voor verliezen van meer dan tien procent bij de opening van de Braziliaanse beurs.
De verkiezingsuitslag kwam voor veel internationale beleggers onverwacht. Zij hadden de afgelopen weken juist ingezet op een overwinning van de rechts-conservatieve Flávio Bolsonaro, die een strenger begrotingsbeleid en hervormingen had beloofd.
De herverkiezing van Lula betekent dat die verwachtingen opnieuw moeten worden bijgesteld. Vooral de omvangrijke Braziliaanse staatsschuld en de toekomstige overheidsuitgaven veroorzaken onzekerheid.
Lula wint met bijna 52 procent van de stemmen
Lula won zondag 25 oktober de tweede ronde van de presidentsverkiezingen met 51,79 procent van de geldige stemmen. Zijn uitdager Flávio Bolsonaro kreeg 48,21 procent.
Volgens de officiële verkiezingsautoriteiten ontving Lula 64.256.232 stemmen. Bolsonaro bleef steken op 59.826.041 stemmen.
De verkiezing kende een hoge opkomst. Ruim 128 miljoen Brazilianen brachten hun stem uit, ongeveer 80,8 procent van alle kiesgerechtigden.
Lula begint op 5 januari 2027 aan zijn vierde, niet-aaneengesloten termijn als president van Brazilië.
Beleggers hadden op Bolsonaro gerekend
De Braziliaanse aandelenmarkt profiteerde eerder deze maand juist sterk van de verkiezingsuitslag in de eerste ronde.
Toen Bolsonaro onverwacht als grootste kandidaat eindigde, steeg de beurs van São Paulo aanzienlijk. Beleggers verwachtten dat een nieuwe regering meer nadruk zou leggen op begrotingsdiscipline, privatiseringen en een gunstiger ondernemingsklimaat.
Op maandag 5 oktober steeg de belangrijkste Braziliaanse beursindex, de Ibovespa, met 7,7 procent tot een toenmalige recordstand van bijna 207.000 punten.
Ook de Braziliaanse real werd sterker ten opzichte van de Amerikaanse dollar.
Vrijdag 23 oktober sloot de Ibovespa op 205.082,56 punten. Daarmee stond de beurs nog altijd bijna zeven procent hoger dan vóór de eerste verkiezingsronde.
De verrassende overwinning van Lula maakt een belangrijk deel van die eerdere koersstijging kwetsbaar.
Braziliaanse aandelen verliezen tot twintig procent
De eerste reacties op de internationale financiële markten waren bijzonder negatief.
In de nacht van zondag op maandag verloren verschillende Braziliaanse bedrijven die in New York worden verhandeld bijna twintig procent van hun beurswaarde.
Aandelen van betaalbedrijf PagSeguro en financiële dienstverlener XP daalden met ongeveer 19,5 procent.
Ook de grote bank Itaú kreeg zware klappen en verloor ongeveer 17,8 procent.
Het Braziliaanse staatsoliebedrijf Petrobras leverde circa 15,9 procent in.
Een Amerikaans beursfonds dat de Braziliaanse aandelenmarkt volgt, de iShares MSCI Brazil ETF, verloor tijdens de nachtelijke handel ongeveer 19,6 procent.
Later in de voorbeurshandel liep de daling van dit fonds volgens Reuters zelfs op tot ongeveer 26 procent.
Deze internationale koersbewegingen geven een eerste beeld van de nervositeit onder beleggers, maar vormen nog geen definitieve uitslag van de reguliere beurshandel in São Paulo.
Analisten waarschuwen voor dubbele cijfers
Verschillende internationale banken verwachten dat de Braziliaanse beurs bij de opening fors onder druk komt te staan.
Analisten van ING houden rekening met verliezen van meer dan tien procent voor de Ibovespa.
Ook JPMorgan waarschuwt voor uitzonderlijk grote koersschommelingen. De Amerikaanse zakenbank sluit niet uit dat de handel tijdelijk moet worden stilgelegd wanneer aandelen te snel dalen.
Een dergelijke handelsstop, een zogenoemde circuitbreaker, moet voorkomen dat paniekverkopen de markt volledig ontregelen.
Of deze maatregel daadwerkelijk nodig zal zijn, hangt af van de koersontwikkeling tijdens de handelsdag.
Braziliaanse real verliest fors aan waarde
Niet alleen aandelen worden geraakt. Ook de Braziliaanse munt staat onder zware druk.
Termijncontracten op de real verloren in de Aziatische handel meer dan tien procent.
Volgens analisten van Barclays kan de Amerikaanse dollar aanvankelijk oplopen tot ongeveer 5,50 Braziliaanse real.
Dat zou een aanzienlijke verslechtering betekenen ten opzichte van vrijdag, toen de dollar nog 4,99 real kostte.
Een zwakkere munt kan Braziliaanse exportproducten aantrekkelijker maken voor buitenlandse kopers.
Tegelijkertijd worden geïmporteerde producten, machines, brandstoffen en andere goederen duurder.
Daardoor kan een aanhoudende daling van de real ook de inflatie aanwakkeren en de koopkracht van Braziliaanse huishoudens onder druk zetten.
Grote zorgen over Braziliaanse staatsschuld
Een belangrijke oorzaak van de negatieve marktreactie is de financiële positie van Brazilië.
De overheid kampt met omvangrijke begrotingstekorten en een hoge staatsschuld. Die schuld bedraagt inmiddels meer dan tachtig procent van het bruto binnenlands product.
Ook het begrotingstekort is aanzienlijk. Internationale analisten wijzen op een tekort van ongeveer zeven procent van de economische productie.
Beleggers vrezen dat Lula onvoldoende zal bezuinigen om de schuldontwikkeling onder controle te krijgen.
Tijdens zijn verkiezingscampagne benadrukte de president juist het belang van sociale voorzieningen, armoedebestrijding en overheidsinvesteringen.
Die uitgaven kunnen de economische groei ondersteunen, maar moeten ook worden gefinancierd.
Wanneer beleggers twijfelen aan de houdbaarheid van de begroting, eisen zij doorgaans een hogere rente op staatsleningen.
Hogere rente kan economie verder belasten
Een stijgende rente vormt een extra probleem voor een land dat al veel geld moet lenen.
De Braziliaanse overheid moet dan meer betalen om bestaande schulden te herfinancieren en nieuwe uitgaven te bekostigen.
Ook bedrijven en huishoudens kunnen te maken krijgen met hogere financieringskosten.
Duurdere bedrijfsleningen kunnen investeringen afremmen, terwijl hogere hypotheek- en kredietrentes de consumentenbestedingen onder druk zetten.
Daarmee kan financiële onrust op de beurs uiteindelijk gevolgen hebben voor de bredere Braziliaanse economie.
Nieuwe minister van Financiën cruciaal
Internationale beleggers kijken daarom vooral uit naar de samenstelling van Lula's nieuwe regering.
Met name de benoeming van een minister van Financiën wordt gezien als een belangrijke aanwijzing voor het toekomstige economische beleid.
Financiële instellingen willen weten hoe Lula de overheidsuitgaven wil beheersen en wanneer de staatsschuld kan worden gestabiliseerd.
De regering streeft naar een begrotingsoverschot van ongeveer 1,3 procent van het bbp in 2030.
Of die doelstelling haalbaar is, blijft onderwerp van discussie.
Een groot deel van de Braziliaanse uitgaven ligt wettelijk vast. Vooral pensioenen en andere verplichte overheidsuitgaven beperken de mogelijkheden om snel te besparen.
Lula moet samenwerken met rechts parlement
De herkozen president krijgt bovendien te maken met een parlement waarin rechtse en centrumrechtse partijen veel invloed hebben.
Daardoor kan Lula niet zelfstandig alle hervormingen doorvoeren die hij noodzakelijk acht.
Voor begrotingsmaatregelen, belastingwijzigingen en hervormingen van de overheidsuitgaven zal hij politieke compromissen moeten sluiten.
Dat kan de besluitvorming vertragen, maar biedt tegelijkertijd ruimte voor afspraken over begrotingsdiscipline.
Voor financiële markten zal vooral belangrijk zijn of de nieuwe regering voldoende steun weet te organiseren voor een geloofwaardig economisch programma.
Onzekerheid over verkiezingsuitslag vergroot nervositeit
Ook de politieke reactie van Flávio Bolsonaro draagt bij aan de onzekerheid.
De verslagen kandidaat heeft zijn nederlaag niet erkend en wil de verkiezingsuitslag laten vernietigen.
Bolsonaro uit kritiek op het besluit om bepaalde stembureaus langer open te houden vanwege problemen met het vervoer en slechte weersomstandigheden.
De Braziliaanse kiesautoriteiten stellen dat de verlenging geen invloed heeft gehad op de geldigheid van de verkiezingsuitslag.
Toch houden beleggers rekening met verdere politieke spanningen.
Bij financiële onrust kan onzekerheid over een vreedzame machtsoverdracht ertoe leiden dat internationale investeerders tijdelijk minder risico willen nemen.
Brazilië staat voor belangrijke economische keuzes
De financiële markten zullen de komende dagen vooral kijken naar drie ontwikkelingen: de reactie van Lula op de koersdalingen, zijn plannen voor de overheidsfinanciën en de politieke situatie na de verkiezingen.
De eerste internationale handelsreacties wijzen op aanzienlijke nervositeit, maar het uiteindelijke verlies van de Braziliaanse beurs staat daarmee nog niet vast.
Ook een scherpe daling bij de opening hoeft niet automatisch te betekenen dat de beurs langdurig in een crisis terechtkomt.
Veel zal afhangen van de vraag of Lula beleggers kan overtuigen dat zijn sociale en economische ambities samengaan met beheersbare overheidsschulden.
Voor de Braziliaanse economie begint daarmee direct na de verkiezingen een belangrijke periode. De politieke overwinning van Lula is binnen, maar het herstellen van het vertrouwen op de financiële markten vormt zijn volgende uitdaging.
