DEN HAAG – De Europese gasprijs is maandag 26 oktober gestegen tot boven de 97 euro per megawattuur, het hoogste niveau sinds eind 2022. Tegelijkertijd zijn de Nederlandse gasvoorraden aanzienlijk lager dan een jaar geleden. Vooral huishoudens die binnenkort een nieuw energiecontract moeten afsluiten, dreigen fors meer te betalen. Uit een voorbeeldberekening van UnitedConsumers blijkt dat een eenjarig energiecontract sinds augustus bijna 450 euro duurder is geworden.
De prijsstijging op de Europese gasmarkt wordt vooral veroorzaakt door de aanhoudende spanningen in het Midden-Oosten, waardoor de internationale aanvoer van vloeibaar aardgas onder druk staat.
Daarnaast begint de periode waarin huishoudens meer gas gebruiken voor het verwarmen van hun woning. Daardoor neemt de vraag naar aardgas toe, terwijl de beschikbare voorraden relatief beperkt zijn.
Hoogste gasprijs sinds energiecrisis van 2022
De Europese referentieprijs voor aardgas, de Nederlandse TTF-gasprijs, steeg maandag tot ongeveer 97,50 euro per megawattuur.
Daarmee bereikte de prijs het hoogste niveau sinds december 2022, toen Europa nog midden in de energiecrisis zat die volgde op de Russische invasie van Oekraïne.
De huidige prijs ligt nog wel aanzienlijk onder de extreme pieken van 2022. Destijds steeg de gasprijs op bepaalde momenten tot meer dan 300 euro per megawattuur.
Toch is de recente stijging zorgwekkend voor huishoudens en bedrijven. Vooral omdat het stookseizoen nog maar net is begonnen en een koude winter de vraag naar gas verder kan verhogen.
Energiecontract bijna 450 euro duurder
De hogere groothandelsprijzen werken inmiddels door in de tarieven die energieleveranciers aanbieden.
Uit een voorbeeldberekening van UnitedConsumers blijkt dat de jaarlijkse kosten van een eenjarig energiecontract in oktober zijn opgelopen tot 2.960,74 euro.
In augustus bedroegen de kosten voor hetzelfde voorbeeldhuishouden nog 2.512,33 euro.
Dat betekent een stijging van 448,41 euro in slechts twee maanden tijd. Omgerekend is dat bijna 18 procent.
UnitedConsumers rekent met een jaarlijks verbruik van 2.500 kilowattuur elektriciteit en 1.000 kubieke meter gas.
Dat is een representatief verbruiksprofiel voor een Nederlands huishouden, maar de werkelijke kosten kunnen per woning en gezin aanzienlijk verschillen.
Vooral aflopende energiecontracten worden geraakt
Volgens energie-expert Maartje van Loon van UnitedConsumers hoeven niet alle huishoudens direct rekening te houden met een hogere energierekening.
Wie een vast energiecontract heeft, blijft gedurende de afgesproken looptijd dezelfde leveringstarieven betalen.
Dat verandert wanneer het contract afloopt en een nieuw aanbod moet worden afgesloten.
"Wie een vast energiecontract heeft, merkt de stijgende gasprijs niet direct in de afgesproken tarieven. Maar als je contract binnenkort afloopt, kun je wel te maken krijgen met hogere prijzen", legt Van Loon uit.
Volgens haar kan het verschil met het vorige contract daardoor behoorlijk groot worden.
Nederlandse gasvoorraden aanzienlijk lager
Niet alleen de stijgende gasprijs veroorzaakt onzekerheid. Ook de Nederlandse gasopslagen zijn minder goed gevuld dan een jaar geleden.
Op 25 oktober waren de ondergrondse gasvoorraden voor ongeveer 66,2 procent gevuld.
Een jaar eerder lag de vulgraad rond de 73 procent. Daarmee is de beschikbare voorraad aanzienlijk kleiner dan tijdens dezelfde periode vorig jaar.
Het lagere niveau betekent niet automatisch dat Nederland komende winter zonder gas komt te zitten.
Wel is er minder ruimte om onverwachte tegenvallers op te vangen, bijvoorbeeld wanneer de winter bijzonder koud wordt of de internationale gasaanvoer verder afneemt.
Midden-Oosten belangrijke oorzaak prijsstijging
De problemen op de internationale gasmarkt hangen nauw samen met de oorlog en spanningen in het Midden-Oosten.
Door verstoringen van het scheepvaartverkeer en de energieproductie in de regio komt minder vloeibaar aardgas beschikbaar voor internationale afnemers.
Vooral de aanvoer vanuit Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten staat onder druk.
Europa is voor een belangrijk deel afhankelijk van geïmporteerd vloeibaar aardgas, ook wel LNG genoemd.
Wanneer minder LNG beschikbaar is, moeten Europese en Aziatische afnemers met elkaar concurreren om de resterende ladingen.
Dat kan de prijs verder opdrijven.
Koude winter kan problemen vergroten
De komende maanden wordt de temperatuur een belangrijke factor voor de gasprijs.
Tijdens een koude winter gebruiken huishoudens meer gas om hun woningen te verwarmen.
Daardoor kunnen de ondergrondse gasvoorraden sneller leeg raken.
"Als er tegelijkertijd minder gas beschikbaar is, kan de prijs verder stijgen", waarschuwt Van Loon.
Een zachte winter zou de druk op de voorraden juist kunnen verminderen.
Ook het herstel van de internationale LNG-aanvoer kan invloed hebben op de ontwikkeling van de gasprijs.
Variabele en dynamische tarieven kunnen sneller stijgen
Hoe snel consumenten de stijgende gasprijs merken, hangt sterk af van hun energiecontract.
Bij een vast contract blijven de afgesproken leveringstarieven gedurende de looptijd gelijk.
Bij een variabel contract kan de leverancier de tarieven periodiek aanpassen. Veel aanbieders doen dat op vaste momenten, maar de precieze voorwaarden verschillen per contract.
Bij een dynamisch contract kunnen de gasprijzen zelfs dagelijks veranderen.
De prijs op de Europese gasbeurs is overigens niet gelijk aan de prijs die consumenten per kubieke meter betalen.
Energieleveranciers berekenen naast de inkoopprijs onder meer belastingen, netbeheerkosten, vaste kosten en hun eigen opslag door.
Wachten op lagere prijzen blijft onzeker
Huishoudens waarvan het energiecontract binnenkort afloopt, kunnen besluiten te wachten op een gunstiger aanbod.
Daar zitten volgens UnitedConsumers wel risico's aan.
Zelfs wanneer de spanningen in het Midden-Oosten afnemen, hoeft de gasprijs niet onmiddellijk te dalen.
Beschadigde energie-infrastructuur herstellen en de internationale gasaanvoer opnieuw op gang brengen, kost tijd.
Bovendien moeten de Europese gasvoorraden na de winter weer worden aangevuld.
Wanneer de opslagen in het voorjaar relatief leeg zijn, ontstaat in de zomer opnieuw extra vraag naar aardgas.
Dat kan ervoor zorgen dat de prijzen ook in 2027 onder druk blijven staan.
Energiecontracten vergelijken wordt belangrijker
UnitedConsumers adviseert huishoudens met een aflopend contract verschillende aanbiedingen zorgvuldig te vergelijken.
Daarbij is het verstandig niet uitsluitend naar het maandbedrag te kijken, maar ook naar de leveringstarieven, vaste kosten en contractvoorwaarden.
Ook de looptijd van een contract speelt een belangrijke rol.
"Het is begrijpelijk dat mensen door de stijgende gasprijzen meer zekerheid willen. Toch is het verstandig om niet alleen naar de prijs van vandaag te kijken", zegt Van Loon.
Volgens haar hangt de juiste keuze af van de persoonlijke situatie en de behoefte aan zekerheid.
Nieuwe energiecrisis nog niet uitgesloten
De huidige gasprijs ligt nog altijd ruim onder de extreme niveaus van de energiecrisis in 2022.
Toch laten de stijgende prijzen en de relatief lage voorraden zien hoe kwetsbaar Europa blijft voor internationale verstoringen van de energiemarkt.
Vooral de combinatie van een koude winter, beperkte LNG-aanvoer en aanhoudende spanningen in het Midden-Oosten kan de prijzen verder onder druk zetten.
Voor Nederlandse huishoudens is het belangrijkste directe gevolg dat nieuwe energiecontracten inmiddels aanzienlijk duurder zijn geworden.
Of de gasprijs de komende maanden verder stijgt of juist weer daalt, hangt vooral af van de internationale energieaanvoer en het winterweer.
