Kabinet waarschuwt voor complexere cybercrime door AI

DEN HAAG – Cybercriminaliteit in Nederland wordt onvoorspelbaarder, professioneler en complexer. Criminelen maken steeds vaker gebruik van kunstmatige intelligentie, gestolen persoonsgegevens, cryptovaluta en gespecialiseerde diensten waarmee cyberaanvallen tegen betaling kunnen worden uitgevoerd. Het kabinet wil daarom blijven investeren in preventie, opsporing en verstoring en werkt tegelijkertijd aan hogere maximumstraffen voor verschillende cyberdelicten.

Dat staat in de voortgangsbrief over de integrale aanpak van cybercrime die minister van Weel van Justitie en Veiligheid op 9 september naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Volgens het ministerie vormt cybercriminaliteit een blijvende en groeiende bedreiging voor de samenleving, economie en nationale veiligheid.

Een op zes Nederlanders slachtoffer

In 2025 gaf 17 procent van de Nederlanders van 15 jaar en ouder aan in het voorgaande jaar slachtoffer te zijn geweest van een of meerdere vormen van online criminaliteit. Bij 6 procent was sprake van hacken. Ruim een vijfde van de slachtoffers meldde emotionele, psychische of financiële problemen als gevolg van het online delict.

Ook bedrijven worden getroffen. Volgens cijfers die het ministerie aanhaalt, kreeg in 2024 ongeveer 4 procent van de bedrijven te maken met een cyberincident dat het gevolg was van een aanval van buitenaf. Bij 1 procent van de bedrijven leidde dit tot kosten.

De grenzen tussen reguliere cybercriminelen, georganiseerde misdaad, hacktivisten en statelijke actoren vervagen ondertussen. Tegelijkertijd ontstaat volgens politie en Openbaar Ministerie een nieuwe generatie jonge westerse cybercriminelen die actief is binnen online netwerken.

AI maakt aanvallen makkelijker op te schalen

Een belangrijke verandering is de inzet van generatieve AI. Cybercriminelen gebruiken kunstmatige intelligentie onder meer voor het automatiseren van phishingcampagnes, het schrijven van geloofwaardige frauduleuze berichten en het maken van deepfake-audio en -video.

Geavanceerde modellen kunnen daarnaast worden gebruikt om kwetsbaarheden in software te vinden. Volgens de voortgangsbrief bestaat de mogelijkheid dat toekomstige AI-systemen delen van cyberaanvallen steeds zelfstandiger kunnen uitvoeren. AI kan overigens ook aan de verdedigende kant worden ingezet, bijvoorbeeld voor monitoring, detectie en het automatisch installeren van beveiligingsupdates.

De Autoriteit Persoonsgegevens ziet tegelijkertijd een sterke stijging van zogenoemde account take-overs. In 2025 werden er 1.742 geregistreerd, tegenover 607 in 2024. Daarbij weet een aanvaller bijvoorbeeld toegang te krijgen tot een mailbox. Phishing speelt daarbij volgens de toezichthouder vrijwel altijd een rol.

Criminelen verschuiven naar datadiefstal

Ook ransomware verandert van karakter. Waar aanvallers voorheen vooral computersystemen versleutelden en vervolgens losgeld eisten, wordt volgens politie en Europol steeds vaker gekozen voor het stelen van gegevens.

Bedrijven worden vervolgens onder druk gezet om in cryptovaluta losgeld te betalen om te voorkomen dat klantgegevens openbaar worden gemaakt. Zelfs wanneer slachtoffers betalen, bestaat volgens politieonderzoek geen garantie dat de gegevens daadwerkelijk worden vernietigd. Gestolen informatie wordt regelmatig alsnog doorverkocht.

De Autoriteit Persoonsgegevens registreerde in 2025 volgens de brief 136 ransomware-aanvallen. In 2024 waren dat er 127.

Opsporingsdoel cybercrime niet gehaald

De toenemende complexiteit is ook zichtbaar bij de politie. Voor 2025 was als norm gesteld dat 400 verdachten in reguliere cybercrimezaken zouden worden aangepakt. Uiteindelijk kwam de realisatie uit op 370 verdachten, ofwel 93 procent van de doelstelling.

Het aantal afgeronde fenomeenonderzoeken bleef met 29 duidelijk achter bij de norm van 43. De doelstelling voor hightechcrime-onderzoeken werd wel gehaald: twintig onderzoeken waren voorzien en twintig werden afgerond. De cijfers staan ook in de tabel op pagina 5 van de voortgangsbrief.

Volgens het ministerie worden cybercrimeonderzoeken groter en technisch ingewikkelder. Daarnaast is steeds vaker internationale rechtshulp nodig, waardoor onderzoeken meer tijd en capaciteit kosten.

Internationale acties leggen infrastructuur plat

Nederland zet daarom niet uitsluitend in op het arresteren van individuele hackers. Politie en OM proberen ook digitale infrastructuur en geldstromen van cybercriminelen te verstoren.

Binnen de internationale Operation Endgame zijn onder meer botnets ontmanteld, infostealers offline gehaald en servers in Nederlandse datacenters uitgeschakeld. Slachtoffers kunnen via de politiedienst Check je Hack controleren of gevonden inloggegevens tussen buitgemaakte gegevens staan.

In mei 2026 werd tijdens een internationale operatie de criminele dienst First VPN uit de lucht gehaald. Daarbij werden 33 servers ontmanteld. Een andere operatie richtte zich in maart op SocksEscort, een proxydienst die volgens politieonderzoek uit meer dan 369.000 gehackte en geïnfecteerde apparaten bestond, waaronder routers en camera’s van particuliere gebruikers.

Cryptovaluta financiële motor cybercrime

Cryptovaluta spelen volgens de overheid een centrale rol in het verdienmodel. Cybercriminelen kunnen daarmee opbrengsten wereldwijd verplaatsen, witwassen en opnieuw investeren in aanvallen.

Politie en OM willen daarom nadrukkelijker financieel onderzoek inzetten, zodat niet alleen daders worden vervolgd maar ook crimineel vermogen kan worden afgepakt en financiële infrastructuur kan worden verstoord.

Kabinet werkt aan hogere straffen

Het kabinet onderzoekt daarnaast een verhoging van strafmaxima. Vooral de huidige maximumstraffen voor computervredebreuk en het helen van niet-openbare persoonsgegevens zouden onvoldoende aansluiten bij de schaal en maatschappelijke gevolgen van moderne cybercriminaliteit.

Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden oordeelde in april 2025 volgens de brief al dat de maximale straf voor het helen van niet-openbare gegevens ontoereikend is. De verhoging van verschillende strafmaxima wordt daarom verder uitgewerkt.

Miljoenen klikken naar kwaadaardige sites geblokkeerd

Preventie blijft tegelijkertijd een belangrijk onderdeel van de aanpak. Een voorbeeld is het Anti Phishing Shield. Dit systeem voorkomt dat internetgebruikers kwaadaardige websites bereiken door hen naar een waarschuwingspagina te sturen.

Tijdens een eerste pilot werden meer dan twee miljoen pogingen om malafide websites te bezoeken geblokkeerd bij ruim 200.000 gebruikers. Inmiddels is het bereik volgens het ministerie uitgebreid tot 300.000 gebruikers en zijn meer dan vier miljoen klikken naar kwaadaardige domeinen voorkomen. Het NCSC onderzoekt verdere uitbreiding, mogelijk ook naar mobiele netwerken.

Nederland later klaar voor Europees digitaal bewijs

Ook de bevoegdheden voor digitale opsporing worden aangepast. Een belangrijk onderdeel daarvan is het Europese e-Evidence-systeem, waarmee justitiële autoriteiten onder voorwaarden rechtstreeks digitaal bewijsmateriaal bij dienstverleners in andere EU-landen kunnen opvragen.

Nederland heeft de oorspronkelijke invoeringsdatum van 18 augustus 2026 niet gehaald. Onder meer IT-systemen, opleidingen, werkprocessen en nationale wetgeving zijn nog niet gereed. Het kabinet verwacht dat Nederland in het eerste kwartaal van 2027 operationeel met het systeem kan beginnen.

Volgens Van Weel blijft langdurige inzet noodzakelijk. Nieuwe technologie, waaronder AI, verandert het dreigingsbeeld snel. Preventie, internationale samenwerking, opsporing, vervolging en het verstoren van digitale infrastructuur moeten daarom volgens het kabinet gezamenlijk worden ingezet om de groeiende cyberdreiging tegen te gaan.