DEN HAAG – Nederland dreigt een aantrekkelijker vertrekpunt te worden voor criminele organisaties die migranten met overvolle rubberboten naar Engeland proberen te smokkelen. Daarvoor waarschuwen deskundigen, naar aanleiding van een incident voor de Zeeuwse kust waarbij 38 mensen uit een rubberboot moesten worden gered. De CDA-Kamerleden Straatman en Van den Brink willen weten of internationale mensensmokkelnetwerken hun activiteiten daadwerkelijk naar Nederland verplaatsen en eisen duidelijkheid over de maatregelen waarmee de regering dit moet voorkomen.

De twee Kamerleden hebben donderdag 12 november schriftelijke vragen ingediend bij de ministers van Justitie en Veiligheid en Asiel en Migratie. Aanleiding is berichtgeving van RTL Nieuws van 6 november over de mogelijkheid dat mensensmokkelaars Nederland vaker gaan gebruiken als vertrekpunt voor gevaarlijke overtochten over de Noordzee.

De zorgen zijn niet uit de lucht gegrepen. Op zaterdag 31 oktober werd voor de kust van Cadzand een rubberboot met 38 opvarenden aangetroffen. Onder hen bevonden zich zes minderjarigen. De Koninklijke Marechaussee, Kustwacht, politie en andere hulpdiensten kwamen in actie om de opvarenden in veiligheid te brengen.

De boot werd naar de haven van Cadzand gesleept, waar medisch personeel de opvarenden onderzocht op mogelijke onderkoeling. Twee mannen uit Soedan werden aangehouden op verdenking van mensensmokkel. De overige opvarenden waren afkomstig uit Afghanistan.

Op 5 november bevestigde het Openbaar Ministerie dat de rubberboot daadwerkelijk vanaf Nederlands grondgebied was vertrokken. De twee verdachten werden door de rechter-commissaris voor veertien dagen in bewaring gesteld. Het onderzoek naar hun mogelijke betrokkenheid bij de mensensmokkel loopt nog.

Verschuiven smokkelroutes naar Nederland?

Mensensmokkelaars gebruiken al jaren de kusten van Noord-Frankrijk en België om migranten tegen betaling naar het Verenigd Koninkrijk te vervoeren. De overtochten worden vaak uitgevoerd met rubberboten die onvoldoende geschikt zijn voor de omstandigheden op zee.

Volgens deskundigen bestaat het risico dat criminele netwerken hun routes aanpassen wanneer de controles in andere landen worden aangescherpt. Nederland zou daardoor vaker als alternatief vertrekpunt kunnen worden gebruikt.

Het CDA wil van het kabinet weten of deze ontwikkeling daadwerkelijk wordt waargenomen. De Kamerleden vragen specifiek of er aanwijzingen zijn dat mensensmokkelaars hun activiteiten verplaatsen en vaker Nederlandse stranden of kustgebieden gebruiken.

Ook willen zij weten hoeveel overtochten vanuit Nederland naar Engeland plaatsvinden. Uit de beschikbare informatie blijkt nog niet hoe omvangrijk deze mogelijke nieuwe smokkelroute is. Evenmin staat vast dat sprake is van een structurele verschuiving.

Het incident bij Cadzand heeft de zorgen wel vergroot. Minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink noemde het vertrek van een migrantenboot vanaf Nederlands grondgebied eerder zeer verontrustend en levensgevaarlijk.

Niet alleen de uitvoerders, maar ook de organisatoren aanpakken

Een belangrijk onderdeel van de Kamervragen richt zich op de criminele organisaties achter de overtochten. Volgens het CDA mag de bestrijding van mensensmokkel zich niet beperken tot de personen die daadwerkelijk aan boord van de rubberboten zitten of deze besturen.

De Kamerleden willen weten of de Nederlandse wetgeving voldoende mogelijkheden biedt om ook organisatoren, financiers en importeurs van smokkelmateriaal strafrechtelijk aan te pakken.

Daarbij vragen zij nadrukkelijk aandacht voor de verschillen tussen Nederland en Duitsland. Zij willen dat het kabinet uiteenzet hoe de strafbaarstelling, opsporing en handhaving in beide landen zijn geregeld.

De achterliggende vraag is of verschillen in wetgeving of opsporingsmogelijkheden ertoe kunnen leiden dat criminele netwerken hun activiteiten verplaatsen naar het land waar zij minder risico denken te lopen.

Ook moeten de ministers aangeven welke concrete maatregelen worden genomen om dergelijke organisaties eerder op te sporen. Het CDA wil voorkomen dat opsporingsdiensten pas kunnen ingrijpen wanneer een overvolle rubberboot al op zee is.

Douane moet grote rubberboten onderscheppen

De aanvoer van grote rubberboten vormt een ander belangrijk aandachtspunt. In oktober kondigde de Nederlandse douane strengere controles aan op dergelijke vaartuigen.

Het CDA wil weten of deze controles inmiddels resultaat hebben opgeleverd. De ministers moeten aangeven of er ladingen met grote rubberboten zijn onderschept en om hoeveel gevallen het gaat.

Daarnaast vragen de Kamerleden of de Inspectie Leefomgeving en Transport samen met de douane voldoende mogelijkheden heeft om op te treden tegen rubberboten die niet voldoen aan Europese veiligheidseisen.

De veiligheid van de vaartuigen is een belangrijk onderdeel van de problematiek. Mensensmokkelaars vervoeren soms tientallen mensen tegelijkertijd in boten die niet zijn ontworpen voor lange overtochten op open zee.

Voor de opvarenden zijn de risico's aanzienlijk. Slechte weersomstandigheden, hoge golven, technische problemen of het uitvallen van een buitenboordmotor kunnen binnen korte tijd levensbedreigende situaties veroorzaken.

Bij de rubberboot die eind oktober voor Cadzand werd aangetroffen, bleek de motor te ontbreken. Het Openbaar Ministerie maakte bekend dat nog naar de motor zou worden gezocht.

Mensensmokkel wordt ook via internet georganiseerd

Het CDA richt zich eveneens op de digitale activiteiten van mensensmokkelnetwerken. De Kamerleden vragen welke maatregelen de regering wil nemen tegen criminelen die hun diensten aanbieden via advertenties, besloten onlinegroepen en accounts die onder een dekmantel opereren.

Daarbij gaat het niet alleen om het aanbieden van overtochten, maar ook om de organisatie en financiering van de smokkelactiviteiten.

De Kamerleden willen weten of politie, douane, Koninklijke Marechaussee en andere betrokken instanties voldoende informatie met elkaar uitwisselen om dergelijke netwerken tijdig te herkennen.

Ook de internationale samenwerking komt aan bod. Het CDA vraagt naar de resultaten van de Europese Focus Group on Migrant Smuggling, die sinds 2020 bestaat.

De ministers moeten duidelijk maken welke concrete resultaten deze samenwerking heeft opgeleverd, bijvoorbeeld bij gezamenlijke opsporingsonderzoeken, informatie-uitwisseling en het ontmantelen van internationale criminele organisaties.

Kabinet moet inzicht geven in Europese smokkelroutes

Tot slot willen Straatman en Van den Brink weten of de Nederlandse overheid voldoende zicht heeft op de routes die migranten en mensensmokkelaars binnen Europa gebruiken.

Wanneer dat inzicht ontbreekt, moet het kabinet aangeven hoe het de informatiepositie wil verbeteren en welke afspraken hierover met andere Europese landen worden gemaakt.

De vragen raken aan een probleem dat zich niet tot één land beperkt. Mensensmokkelnetwerken opereren internationaal en kunnen hun werkwijze aanpassen wanneer nationale autoriteiten de controles intensiveren.

Daarmee komt voor Nederland een belangrijke vraag op tafel te liggen: hoe kan worden voorkomen dat strengere controles in Frankrijk, België of Duitsland ertoe leiden dat mensensmokkelaars hun activiteiten eenvoudig naar de Nederlandse kust verplaatsen?

De Kamervragen zijn ingediend onder nummer 2026Z24943. Het kabinet moet nog antwoorden. Pas dan wordt duidelijk hoeveel aanwijzingen er zijn voor een structurele verschuiving van smokkelroutes en welke aanvullende maatregelen de regering noodzakelijk acht.