DEN HAAG – Ik vraag mij steeds vaker af of Dilan Yeşilgöz nog bezig is met het besturen van Nederland of vooral met het redden van haar eigen politieke gelijk. Want wat zich momenteel in Den Haag afspeelt, begint verdacht veel te lijken op een machtsspel waarin de VVD koste wat kost haar zin wil krijgen. En als dat betekent dat het kabinet-Jetten in een nieuwe crisis belandt, lijkt dat risico op de koop toe te worden genomen.
De aanleiding is bekend. D66 en CDA sloten met Progressief Nederland en Volt een akkoord over het Belastingplan 2027. Vermogenden gaan daardoor meer belasting betalen, terwijl de belasting op arbeid wordt verlaagd. De VVD zag dat absoluut niet zitten en stemde tegen het belastingplan van haar eigen regering. Yeşilgöz sprak van een fundamentele breuk in het vertrouwen.
Natuurlijk mag de VVD zich verzetten tegen hogere vermogensbelastingen. Daar is niets mis mee. Maar wat ik moeilijk kan begrijpen, is hoe een partij vrijwillig toetreedt tot een minderheidskabinet en vervolgens verontwaardigd reageert wanneer coalitiepartners steun zoeken bij partijen buiten de coalitie.
Dat is toch precies wat een minderheidskabinet moet doen?
JA21 als reddingsboei voor de VVD
Yeşilgöz wil de politieke balans herstellen. Een vierde partij zou daarbij kunnen helpen, bij voorkeur uit de rechterflank. JA21 wordt nadrukkelijk genoemd.
Maar laten we eens naar de cijfers kijken. D66, VVD en CDA hebben samen 66 Kamerzetels. Met de negen zetels van JA21 worden dat er 75. Nog altijd één minder dan de noodzakelijke meerderheid van 76 zetels.
Wat wordt er dan eigenlijk opgelost?
Ik zie vooral een poging om de politieke koers nadrukkelijker naar rechts te trekken. Daar mag de VVD voor pleiten, maar het is geen wondermiddel voor de bestuurbaarheid van Nederland. Ook met JA21 blijft het kabinet aangewezen op steun van andere partijen.
Bovendien waren D66 en CDA tijdens de formatie al niet bereid JA21 binnen te halen. Waarom zou dat nu opeens anders zijn?
De opmerkelijke toenadering tot DENK
En dan is er de kwestie-DENK. Die maakt de verontwaardiging van de VVD een stuk minder overtuigend.
Volgens berichtgeving van NRC hebben VVD-politici tijdens de beslissende onderhandelingen zelf geprobeerd afspraken te maken met DENK. Daarbij zou onder meer minstens 100 miljoen euro zijn genoemd voor een tijdelijke verlaging van de motorrijtuigenbelasting voor bedrijfsbusjes. Ook VVD-minister van Financiën Eelco Heinen had contact met de DENK-fractie.
De VVD stelt dat het contact betrekking had op een stemming over een voorstel van de ChristenUnie. DENK schetst een ruimere inzet van de gesprekken. Wat precies is besproken, staat daarmee niet volledig vast.
Maar het contrast is opmerkelijk. Terwijl Yeşilgöz haar coalitiepartners verwijt dat zij met linkse partijen onderhandelen, blijkt haar eigen partij eveneens naar mogelijkheden te hebben gezocht bij een partij die zij vervolgens onderdeel maakt van haar politieke verwijten.
D66 en CDA zochten uiteindelijk ook steun bij DENK en de Partij voor de Dieren. Zonder die aanvullende steun was het Belastingplan niet met 76 tegen 74 stemmen aangenomen.
Over de precieze toezeggingen aan DENK bestaat nog onduidelijkheid. Maar dat zowel links als rechts bij dezelfde kleine fractie aanklopte, zegt veel over de ingewikkelde verhoudingen in deze Tweede Kamer.
Wie neemt de verantwoordelijkheid?
Ik vind dat de VVD een legitiem punt heeft wanneer zij zegt dat coalitiepartners elkaar niet voor voldongen feiten moeten stellen. Vertrouwen is noodzakelijk om samen te regeren. Ook zijn er serieuze economische argumenten tegen de belastingverhogingen die D66 en CDA hebben gesteund.
Maar vertrouwen werkt twee kanten op. Je kunt niet van anderen eisen dat zij compromissen sluiten en tegelijkertijd zelf bepalen met welke oppositiepartijen überhaupt gesproken mag worden.
Yeşilgöz noemde het minderheidskabinet inmiddels een mislukt experiment. Dat is nogal een uitspraak van iemand die zelf een hoofdrol speelt in datzelfde experiment.
De komende gesprekken moeten duidelijk maken of de drie regeringspartijen nog een gezamenlijke koers kunnen vinden. Dat het kabinet daadwerkelijk valt, staat allerminst vast. Maar de manier waarop de VVD haar eisen op tafel legt, maakt de situatie er niet eenvoudiger op.
Ik zou willen dat de betrokken partijleiders zich één vraag wat vaker stellen: gaat dit nog over het landsbelang, of vooral over wie uiteindelijk kan zeggen dat hij zijn zin heeft gekregen?
Want als het kabinet uiteindelijk strandt op de eis dat er koste wat kost een vierde partij moet aanschuiven, terwijl ook die constructie geen meerderheid oplevert, dan heeft Nederland opnieuw maanden politieke onzekerheid gekregen zonder dat het fundamentele probleem is opgelost.
En dat zou een bijzonder magere opbrengst zijn van al dit politieke spierballenvertoon.


