DEN HAAG – Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA kan volgens VVD-leider Dilan Yeşilgöz niet op dezelfde voet doorgaan. De liberalen eisen een fundamentele herstart van de samenwerking, waarbij niet alleen nieuwe afspraken over de onderlinge verhoudingen moeten worden gemaakt, maar ook de politieke koers ter discussie staat. Wanneer de gesprekken onvoldoende opleveren, houdt de VVD nadrukkelijk de mogelijkheid open om uit het kabinet te stappen. Daarmee staat het voortbestaan van het kabinet-Jetten op het spel.

De politieke crisis ontstond nadat D66 en CDA zonder instemming van hun coalitiepartner VVD een akkoord sloten met de oppositiepartijen PRO en Volt over het Belastingplan 2027. Het voorstel verschuift ongeveer één miljard euro aan belastingdruk van arbeid naar vermogen. Vooral vermogende Nederlanders moeten daardoor meer belasting gaan betalen, terwijl de inkomstenbelasting voor werkenden wordt verlaagd.

Voor de VVD ging deze afspraak veel te ver. Yeşilgöz vindt dat haar coalitiepartners daarmee de afspraken uit het regeerakkoord hebben geschonden. Bovendien voelt haar partij zich gepasseerd door de manier waarop D66 en CDA met de oppositie onderhandelden.

De VVD stemde donderdagavond 12 november daarom tegen het volledige belastingplan. Dat werd desondanks met 76 stemmen voor en 74 tegen aangenomen. Het was een uitzonderlijke situatie: twee regeringspartijen kregen een belangrijk financieel wetsvoorstel door de Tweede Kamer, terwijl de derde coalitiepartner zich er openlijk tegen verzette.

Nieuwe politieke afspraken moeten kabinet redden

Yeşilgöz verlangt een fundamentele herziening van de samenwerking. Daarbij moet duidelijk worden welke politieke afspraken nog overeind staan en hoe de drie partijen belangrijke besluiten voortaan gezamenlijk kunnen nemen.

De VVD wil voorkomen dat D66 en CDA bij ingrijpende onderwerpen opnieuw met oppositiepartijen afspraken maken die volgens de liberalen indruisen tegen het regeerakkoord. Vooral het belastingbeleid en het Nederlandse ondernemings- en vestigingsklimaat zijn voor de partij belangrijke geschilpunten.

Een herstart zou daarom verder moeten gaan dan alleen het herstellen van persoonlijke verhoudingen. Ook inhoudelijke afspraken en de manier waarop het minderheidskabinet steun zoekt in de Tweede en Eerste Kamer zullen onderwerp van gesprek moeten worden.

Welke concrete wijzigingen de VVD minimaal eist om aan het kabinet te blijven deelnemen, is nog niet bekendgemaakt. Evenmin is bevestigd dat de partij al een definitief besluit over vertrek heeft genomen.

Jetten probeert vertrek VVD te voorkomen

Premier Rob Jetten wil voorkomen dat zijn kabinet na minder dan negen maanden uiteenvalt. Hij heeft vrijdag 13 november overleg gepland met Yeşilgöz en CDA-vicepremier Bart van den Brink. Tijdens dat gesprek moet blijken of er nog voldoende vertrouwen bestaat om samen verder te regeren.

Jetten heeft eerder aangegeven alles in het werk te willen stellen om de coalitie bijeen te houden. Ook CDA-leider Henri Bontenbal en D66-fractievoorzitter Jan Paternotte hebben uitgesproken dat zij met de VVD verder willen.

Tegelijkertijd willen D66 en CDA niet terugkomen op de belastingafspraken die zij met PRO en Volt hebben gemaakt. Daarmee blijft het belangrijkste politieke geschil voorlopig bestaan.

Binnen de VVD wordt ondertussen somber gekeken naar de mogelijkheden voor een succesvolle doorstart. De fractie en de VVD-bewindslieden hebben vrijdagochtend afzonderlijk overlegd over de toekomst van hun deelname aan het kabinet.

Vertrek VVD zou nieuwe politieke situatie veroorzaken

Wanneer de VVD daadwerkelijk besluit uit het kabinet te stappen, betekent dat niet automatisch dat er onmiddellijk nieuwe Tweede Kamerverkiezingen komen. Eerst zal moeten worden bekeken of de resterende regeringspartijen D66 en CDA verder kunnen en of een andere politieke samenwerking mogelijk is.

De Tweede Kamer heeft eerder deze week een voorstel van de ChristenUnie gesteund om bij een eventuele kabinetsval eerst de mogelijkheden voor herstel van de coalitie of een nieuwe formatie te onderzoeken.

PRO-leider Jesse Klaver heeft inmiddels aangegeven niet zomaar in het huidige minderheidskabinet te willen stappen als vervanger van de VVD.

Voorlopig is de VVD echter nog onderdeel van het kabinet. De gesprekken van vrijdag moeten duidelijk maken of Yeşilgöz en haar partij voldoende ruimte zien voor nieuwe afspraken, of dat de breuk met D66 en CDA definitief wordt.