DEN HAAG – Het kabinet-Jetten blijft voorlopig aan. Na zeven uur crisisoverleg hebben D66, VVD en CDA vrijdag 13 november besloten hun samenwerking voort te zetten. Daarmee is een kabinetsval op het laatste moment voorkomen. De VVD dreigde uit de coalitie te stappen nadat D66 en CDA zonder steun van de liberalen een belastingakkoord hadden gesloten met de oppositiepartijen Progressief Nederland (PRO) en Volt. De politieke verhoudingen zijn door de gebeurtenissen ernstig beschadigd, maar de drie regeringspartijen hebben besloten gezamenlijk verder te gaan.

Volgens berichtgeving van de NOS, RTL Nieuws en persbureau Reuters is na langdurig overleg duidelijk geworden dat de VVD in het minderheidskabinet blijft. Premier Rob Jetten sprak vrijdag urenlang met vicepremier Dilan Yeşilgöz van de VVD en CDA-vicepremier Bart van den Brink over de toekomst van de coalitie.

De gesprekken waren noodzakelijk geworden nadat de Tweede Kamer donderdagavond met de kleinst mogelijke meerderheid instemde met het gewijzigde Belastingplan 2027. Het voorstel kreeg 76 stemmen voor en 74 tegen. Opmerkelijk was dat regeringspartij VVD tegen het belastingplan van het eigen kabinet stemde.

Miljonairsbelasting leidde tot vertrouwensbreuk

De crisis ontstond toen D66 en CDA samen met PRO en Volt afspraken maakten over wijzigingen in het belastingplan. Daarin werd onder meer een zwaardere belasting op hogere vermogens opgenomen, terwijl lagere en middeninkomens op onderdelen juist werden ontzien.

De VVD verzette zich fel tegen deze afspraken. Volgens de liberalen gaan de belastingverhogingen voor vermogenden en ondernemers in tegen het coalitieakkoord. Bovendien voelde de partij zich gepasseerd doordat D66 en CDA de onderhandelingen met de oppositie buiten de VVD om hadden afgerond.

VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans noemde de gang van zaken donderdagavond ontluisterend. Hij wilde niet onmiddellijk aangeven of zijn partij nog vertrouwen had in de samenwerking en kondigde overleg aan met zijn partijgenoten.

Daarmee kwam het voortbestaan van het kabinet serieus in gevaar. D66 en CDA wilden het aangenomen belastingplan niet terugdraaien, terwijl de VVD juist een fundamentele verandering van de samenwerking eiste.

Zeven uur overleg om kabinet te redden

Premier Jetten maakte donderdag al duidelijk dat hij alles op alles wilde zetten om zijn kabinet bijeen te houden. Hij pleitte voor een serieuze doorstart, waarbij de coalitiepartijen kritisch zouden moeten kijken naar hun onderlinge samenwerking.

Vrijdag kwamen de drie betrokken bewindspersonen bijeen op het ministerie van Algemene Zaken. Tijdens het overleg werd gesproken over de beschadigde vertrouwensrelatie en de manier waarop de coalitie in de toekomst met politieke meningsverschillen moet omgaan.

Na ongeveer zeven uur werd duidelijk dat de VVD niet uit het kabinet stapt. Welke concrete afspraken zijn gemaakt om nieuwe conflicten te voorkomen, was bij de eerste berichtgeving over de uitkomst nog niet bekend. Jetten zou de resultaten van het crisisoverleg later op vrijdag tijdens een persconferentie toelichten.

Minderheidskabinet blijft afhankelijk van oppositie

Hoewel een kabinetsval is voorkomen, blijft de politieke positie van Jetten ingewikkeld. D66, VVD en CDA beschikken gezamenlijk over slechts 66 van de 150 zetels in de Tweede Kamer. Voor belangrijke besluiten moet het kabinet daarom telkens steun zoeken bij oppositiepartijen.

Juist die afhankelijkheid speelde een belangrijke rol bij het ontstaan van de crisis. D66 en CDA vonden bij PRO en Volt voldoende steun voor het belastingplan, maar verloren daarmee de steun van hun eigen coalitiepartner VVD.

Het Belastingplan 2027 moet bovendien nog door de Eerste Kamer worden behandeld. De aanname in de Tweede Kamer betekent dus niet dat alle voorgestelde belastingwijzigingen definitief zijn.

De politieke crisis heeft duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar de samenwerking binnen het minderheidskabinet is. Dat de drie partijen nu besluiten samen verder te gaan, betekent niet automatisch dat hun onderlinge meningsverschillen zijn opgelost.

Voorlopig blijft Nederland een nieuwe kabinetsformatie en mogelijk vervroegde verkiezingen bespaard. De komende weken moeten uitwijzen of de aangekondigde nieuwe start voldoende is om het beschadigde vertrouwen tussen D66, VVD en CDA daadwerkelijk te herstellen.