WASHINGTON – Dertien Amerikaanse staten dreigen Nederlandse bedrijven uit te sluiten van overheidsopdrachten en investeringen terug te trekken als Nederland vasthoudt aan sancties tegen Israëlische nederzettingen. De Republikeinse hoogste juridische vertegenwoordigers van deze staten beschuldigen Nederland en het Verenigd Koninkrijk ervan met hun beleid de doelstellingen van Hamas en Hezbollah te bevorderen. In een gezamenlijke brief aan de Nederlandse en Britse ambassadeurs in Washington eisen zij dat de maatregelen worden ingetrokken of opgeschort. Daarmee dreigt een diplomatiek meningsverschil over het Israëlische nederzettingenbeleid ook economische gevolgen te krijgen.
Het initiatief komt van Brenna Bird, de Republikeinse procureur-generaal van Iowa. Zij maakte maandag 9 november bekend dat zij samen met twaalf collega's een formele waarschuwing heeft gestuurd aan beide Europese regeringen.
De brief is behalve door Iowa ondertekend door de hoogste juridische vertegenwoordigers van Alabama, Arkansas, Florida, Georgia, Kansas, Louisiana, Mississippi, Missouri, Montana, Ohio, Oklahoma en South Carolina.
De Amerikaanse functionarissen richten hun kritiek op maatregelen tegen economische activiteiten die verband houden met Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, in Oost-Jeruzalem en op de Golanhoogten. Nederland en verschillende andere Europese landen willen met handelsbeperkingen en sancties druk uitoefenen op Israël vanwege de uitbreiding van nederzettingen en het geweld tegen Palestijnen.
De ondertekenaars vinden dat Europese landen zich daarmee ongeoorloofd mengen in Israëlische aangelegenheden. Volgens hen kunnen de maatregelen bovendien Amerikaanse bedrijven raken die handel drijven met Israël.
Beschuldiging van steun aan Hamas en Hezbollah
Opvallend is de bijzonder scherpe toon van de brief. De dertien procureurs-generaal stellen dat Nederland en het Verenigd Koninkrijk zich met hun sanctiebeleid aansluiten bij de politieke doelstellingen van Hamas en Hezbollah.
Volgens de brief bevorderen de sancties doelstellingen die deze organisaties met geweld proberen te bereiken. De Amerikaanse functionarissen vinden bovendien dat Europese maatregelen tegen Israëlische economische activiteiten de indruk kunnen wekken dat de politieke doelen van Hamas en Hezbollah internationale legitimiteit krijgen.
Brenna Bird ging in haar eigen verklaring nog verder. Volgens haar brengen Nederland en het Verenigd Koninkrijk Amerikaanse economische belangen schade toe door hun beleid af te stemmen op terroristische organisaties in plaats van op Israël, dat zij omschrijft als de belangrijkste Amerikaanse bondgenoot in het Midden-Oosten.
Die beschuldiging betekent echter niet dat er bewijs is dat de Nederlandse regering Hamas of Hezbollah ondersteunt. De Amerikaanse functionarissen trekken een politieke vergelijking tussen de gevolgen van het Nederlandse sanctiebeleid en de doelstellingen van deze organisaties.
Dat onderscheid is belangrijk. Nederland heeft zelf sancties tegen Hamas gesteund en zet zich volgens het kabinet juist in voor aanvullende maatregelen tegen de organisatie. Premier Rob Jetten benadrukte op 6 november nog dat Nederland zowel druk uitoefent op Israël als op Hamas.
Nederlandse bedrijven kunnen worden getroffen
De Amerikaanse dreiging richt zich vooral op de economische gevolgen voor Nederlandse ondernemingen. Verschillende Amerikaanse staten hebben wetgeving die overheidsinstanties verbiedt contracten te sluiten met bedrijven die Israël boycotten. Ook bestaan er regels die overheidsfondsen onder bepaalde omstandigheden verplichten investeringen in dergelijke ondernemingen af te bouwen.
De dertien procureurs-generaal waarschuwen dat Nederlandse bedrijven door de maatregelen van hun regering mogelijk onder deze bepalingen kunnen vallen.
Dat zou betekenen dat ondernemingen uit Nederland niet langer mogen meedingen naar bepaalde overheidscontracten in de betrokken Amerikaanse staten. Ook zouden investeringen van Amerikaanse pensioenfondsen en andere publieke instellingen in Nederlandse bedrijven onder druk kunnen komen te staan.
De brief noemt daarnaast de mogelijkheid van verdere juridische stappen op basis van Amerikaanse handelswetgeving.
Vooralsnog gaat het om een waarschuwing. Er zijn geen concrete nieuwe sancties tegen Nederlandse ondernemingen aangekondigd. Ook staat niet vast of de bestaande Amerikaanse antiboycotwetgeving daadwerkelijk kan worden toegepast op bedrijven die zelf geen boycot voeren, maar gevestigd zijn in een land dat beperkingen oplegt.
Nederland houdt vast aan druk op Israël én Hamas
De Nederlandse regering verdedigt haar maatregelen als onderdeel van een bredere diplomatieke aanpak van het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Het kabinet wil een einde aan gewelddadig optreden door extremistische kolonisten, verzet zich tegen verdere uitbreiding van nederzettingen en blijft zich inzetten voor een tweestatenoplossing.
Tijdens zijn persconferentie op 6 november verklaarde premier Jetten dat Nederland als een van de eerste landen daadwerkelijk een importverbod op producten uit Israëlische nederzettingen heeft ingevoerd. Volgens hem is internationale samenwerking noodzakelijk om voldoende druk op de Israëlische regering uit te oefenen.
Tegelijkertijd onderstreepte Jetten dat Nederland ook werkt aan strengere sancties tegen Hamas en andere organisaties die de veiligheid van Israëlische burgers bedreigen.
Daarmee staan de standpunten van Den Haag en de dertien Amerikaanse procureurs-generaal lijnrecht tegenover elkaar. Waar Nederland de maatregelen presenteert als drukmiddel tegen nederzettingenbeleid en geweld, beschouwen de Republikeinse functionarissen ze als een aanval op een belangrijke bondgenoot.
De waarschuwing komt bovendien op een moment waarop de betrekkingen tussen Europa en de Verenigde Staten al onder druk staan door handelsgeschillen en uiteenlopende opvattingen over het Midden-Oosten.
Of de dertien Amerikaanse staten daadwerkelijk economische tegenmaatregelen nemen, zal afhangen van verdere politieke en juridische ontwikkelingen. Een formele reactie van de Nederlandse regering op deze specifieke brief was op donderdag 12 november nog niet bevestigd.
