KYIV – Terwijl Russische raketten en drones vrijwel dagelijks Oekraïense steden en energiecentrales bestoken, heeft zich achter de frontlinies een opmerkelijke industriële ontwikkeling voltrokken. De Oekraïense wapenindustrie is in ruim vier jaar uitgegroeid tot een van de snelst groeiende defensiesectoren ter wereld. Fabrieken kunnen miljoenen aanvalsdrones per jaar produceren, terwijl honderden bedrijven werken aan nieuwe wapens, elektronische oorlogsvoering en onbemande voertuigen. De productiecapaciteit is inmiddels zo groot dat de Oekraïense overheid niet alle wapens kan aanschaffen die de industrie zou kunnen bouwen. Ondertussen werkt Kyiv met Europese partners aan een eigen alternatief voor het Amerikaanse Patriot-luchtverdedigingssysteem. Dat project is steeds urgenter geworden door de verslechterde relatie met president Donald Trump en de aanhoudende problemen met Amerikaanse raketleveringen.
Volgens de Oekraïense Nationale Veiligheids- en Defensieraad beschikt de defensie-industrie dit jaar over een potentiële productiecapaciteit ter waarde van 55 miljard dollar. Dat is 55 keer zoveel als bij het begin van de grootschalige Russische invasie in februari 2022. De groei is bijzonder omdat de fabrieken worden uitgebreid terwijl Rusland voortdurend probeert de Oekraïense militaire en industriële infrastructuur te vernietigen.
De belangrijkste verandering is dat Oekraïne steeds minder afhankelijk wordt van uitsluitend buitenlandse wapens. Volgens het ministerie van Defensie kan de binnenlandse industrie inmiddels meer dan de helft van de materiële behoeften van de strijdkrachten leveren. Voor bepaalde categorieën, waaronder aanvalsdrones, speelt de Oekraïense industrie zelfs een overheersende rol.
Miljoenen drones per jaar uit Oekraïense fabrieken
Vooral de ontwikkeling van de drone-industrie is spectaculair. Waar Oekraïne in 2022 nog grotendeels afhankelijk was van kleine commerciële drones die door vrijwilligers werden aangepast voor militaire doeleinden, bestaat inmiddels een omvangrijke sector met gespecialiseerde fabrieken, onderzoekscentra en honderden ontwikkelteams.
Meer dan 160 bedrijven produceren FPV-drones, relatief goedkope onbemande toestellen die door een operator via een camera worden bestuurd. Volgens officiële Oekraïense cijfers bedraagt de gezamenlijke productiecapaciteit inmiddels meer dan acht miljoen exemplaren per jaar.
Dat komt neer op een potentiële productie van gemiddeld ruim 21.000 FPV-drones per dag. Het gaat daarbij om maximale productiecapaciteit, niet om een bevestigd aantal drones dat iedere dag daadwerkelijk wordt afgeleverd.
Volgens een Amerikaanse defensiefunctionaris, die in juli met Reuters sprak, zal Oekraïne dit jaar naar verwachting tussen de zes en zeven miljoen kleine aanvalsdrones produceren. Dat zijn er gemiddeld ongeveer 16.000 tot 19.000 per dag.
De schaal is inmiddels zo groot dat zelfs de Verenigde Staten moeite hebben het Oekraïense productietempo te benaderen. Het Pentagon erkende afgelopen zomer dat de Amerikaanse drone-industrie nog jaren nodig heeft om vergelijkbare aantallen te kunnen produceren.
De Oekraïense militaire top meldde eerder dat in een periode van zes maanden meer dan 2,2 miljoen drones van verschillende typen aan het leger waren geleverd. Daaronder bevonden zich bijna 1,8 miljoen FPV-drones, 352.000 glasvezelgestuurde drones en ruim 53.000 verkenningsdrones.
Voor Oekraïne zijn deze toestellen essentieel geworden. Drones worden gebruikt om Russische troepenbewegingen te observeren, voertuigen uit te schakelen en de aanvoer van militair materieel naar het front te verstoren. Volgens Oekraïense defensiecijfers spelen FPV-drones inmiddels een doorslaggevende rol bij de verliezen die aan Russische eenheden worden toegebracht.
Industrie kan meer wapens bouwen dan Oekraïne kan betalen
De enorme groei heeft ook een opmerkelijk probleem veroorzaakt. Oekraïense fabrikanten beschikken over aanzienlijk meer productiecapaciteit dan de regering financieel kan benutten.
Volgens persbureau Reuters is de defensiesector sneller gegroeid dan het vermogen van de Oekraïense overheid om de geproduceerde wapens aan te schaffen. Meer dan duizend ondernemingen houden zich inmiddels bezig met de ontwikkeling of productie van militair materieel.
Dat betekent niet dat het Oekraïense leger geen behoefte meer heeft aan drones of andere wapens. Integendeel: de behoefte aan nieuwe systemen blijft uitzonderlijk groot. Het probleem is vooral dat productiecapaciteit, beschikbare financiële middelen en militaire bestellingen niet altijd op elkaar aansluiten.
Ook moeten de geleverde systemen voldoen aan de snel veranderende eisen van het slagveld. Russische elektronische tegenmaatregelen maken sommige typen drones binnen korte tijd minder effectief. Fabrikanten moeten daarom voortdurend nieuwe besturingssystemen, communicatiemethoden en andere technische verbeteringen ontwikkelen.
Oekraïne probeert het financiële probleem op te lossen door buitenlandse landen rechtstreeks te laten investeren in de productie van Oekraïense wapens. Daarnaast heeft president Volodymyr Zelensky aangekondigd de export van bepaalde wapens en militaire technologie mogelijk te maken.
In 2026 moeten daarvoor tien Oekraïense exportcentra in Europa worden geopend. Het doel is dat buitenlandse verkoopopbrengsten worden gebruikt om de verdere ontwikkeling en productie voor de eigen strijdkrachten te financieren.
Ook worden drones inmiddels gezamenlijk met Europese partners gebouwd. Onder meer Duitsland en het Verenigd Koninkrijk spelen daarbij een rol. Voor Europese landen is de Oekraïense ervaring bijzonder waardevol, omdat de technologie onder daadwerkelijke oorlogsomstandigheden wordt ontwikkeld en vrijwel voortdurend wordt aangepast.
Eigen Patriot-alternatief moet Russische ballistische raketten stoppen
Minstens zo belangrijk als de enorme droneproductie is de ontwikkeling van een eigen systeem waarmee Oekraïne Russische ballistische raketten kan onderscheppen.
Tot dusver is het land daarvoor sterk afhankelijk van het Amerikaanse Patriot-luchtverdedigingssysteem. Vooral de moderne PAC-3-onderscheppingsraketten zijn belangrijk om snelle ballistische raketten te bestrijden die door Russische lanceerinstallaties worden afgevuurd.
Oekraïne heeft al langer plannen om een vergelijkbare technologie zelf te ontwikkelen. In april 2025 bevestigde toenmalig minister van Strategische Industrie Herman Smetanin dat Oekraïense wapenbedrijven aan een eigen alternatief werkten.
Inmiddels is dat initiatief uitgegroeid tot een gezamenlijk Europees-Oekraïens project onder de naam Freyja, ook wel geschreven als Freya.
De Oekraïense onderneming Fire Point ontwikkelt daarvoor de FP-7.X-onderscheppingsraket en de bijbehorende lanceerinstallatie. Europese bedrijven leveren belangrijke onderdelen van het systeem, waaronder radarapparatuur, doelzoektechnologie en de elektronische systemen waarmee raketten naar hun doel worden geleid.
Onder de betrokken ondernemingen bevinden zich het Noorse Kongsberg en het Duitse Diehl Defence.
Het gaat daarmee niet om een eenvoudige kopie van de Patriot. Freyja wordt ontwikkeld als een nieuw luchtverdedigingssysteem dat verschillende Oekraïense en Europese technologieën combineert.
Freyja moet veel goedkoper worden dan Amerikaanse Patriot
Een belangrijk voordeel dat de ontwikkelaars nastreven, is de prijs. Moderne Amerikaanse Patriot PAC-3-raketten kosten meerdere miljoenen dollars per stuk. Voor Oekraïne betekent dat dat het onderscheppen van Russische raketten niet alleen technisch ingewikkeld is, maar ook bijzonder kostbaar.
Fire Point wil de prijs van een Freyja-onderscheppingsraket bij grootschalige productie terugbrengen tot minder dan één miljoen euro.
Volgens defensievakblad Janes streeft de onderneming ernaar uiteindelijk ongeveer 2.000 onderscheppingsraketten per jaar te produceren. Dat zou Oekraïne en zijn Europese bondgenoten een belangrijke aanvullende productiecapaciteit opleveren.
De FP-7.X is ontworpen om zeer hoge snelheden te bereiken. De ontwikkelaars spreken over een toekomstige snelheid van ongeveer Mach 6,5, meer dan zes keer de geluidssnelheid. Het systeem moet ballistische doelen kunnen onderscheppen op hoogten van ongeveer twintig tot 25 kilometer.
Deze cijfers zijn ontwikkeldoelen. De prestaties moeten nog onder operationele omstandigheden worden aangetoond.
De eerste versie gebruikt een explosieve fragmentatielading om een inkomende raket te vernietigen of te beschadigen. Op langere termijn willen de ontwikkelaars een versie bouwen die het doel rechtstreeks raakt, vergelijkbaar met de werking van moderne Patriot PAC-3-raketten.
Volgens Zelensky heeft Oekraïne zijn eigen aandeel in het ontwikkelwerk inmiddels grotendeels afgerond. Het verdere verloop hangt vooral af van de snelheid waarmee Europese partners de resterende technische onderdelen kunnen leveren en integreren.
De ontwikkelaars hopen de eerste geïntegreerde tests zo snel mogelijk uit te voeren. Een eerste onderschepping van een ballistisch doel wordt voor 2027 nagestreefd. Het systeem is dus nog niet operationeel en kan de huidige Patriot-installaties voorlopig niet vervangen.
Trump hield Patriot-leveringen op terwijl Rusland bleef aanvallen
De noodzaak om zelf luchtverdediging te produceren is extra groot geworden door de verslechterende verhouding tussen Washington en Kyiv.
President Trump heeft zich de afgelopen maanden herhaaldelijk kritisch uitgelaten over de Oekraïense regering en het verloop van de oorlog. Tegelijkertijd zocht hij toenadering tot Moskou, onder meer met een overeenkomst over de levering van Russische diesel aan de Verenigde Staten.
Voor Oekraïne zijn vooral de problemen met Amerikaanse wapenleveringen bijzonder zorgwekkend.
Op 26 oktober verklaarde Zelensky dat Oekraïne bijna een maand wachtte op toestemming van de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth voor de levering van Patriot- en NASAMS-raketten. Het ging daarbij om leveringen waarvoor Europese bondgenoten al financiële middelen beschikbaar hadden gesteld.
Omdat deze wapens in de Verenigde Staten worden geproduceerd, is Amerikaanse goedkeuring noodzakelijk wanneer andere landen bepaalde systemen of munitie willen overdragen.
Volgens Zelensky veroorzaakte de vertraging ernstige problemen voor de Oekraïense luchtverdediging, juist op het moment dat Rusland zijn aanvallen op energiecentrales en andere infrastructuur opvoerde.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio erkende dat een partij onderscheppingsraketten mogelijk niet was afgeleverd, maar ontkende dat de vertraging een politieke achtergrond had.
Er is geen onafhankelijk vastgesteld bewijs dat Trump de leveringen bewust vertraagde om Poetin een plezier te doen. Wel passen de vertragingen binnen een periode van toenemende spanningen tussen Washington en Kyiv.
Amerika keurt 500 Patriot-raketten goed, maar Oekraïne moet jaren wachten
Op 30 oktober volgde alsnog een belangrijke Amerikaanse beslissing. De regering-Trump gaf toestemming voor de verkoop van 500 Patriot PAC-3-onderscheppingsraketten aan Oekraïne, met een geschatte waarde van 2,1 miljard dollar.
De aankoop wordt gefinancierd met bijdragen uit onder meer Canada, Duitsland en Noorwegen. De Verenigde Staten leveren de wapens, maar betalen volgens de Amerikaanse regering zelf niet mee aan de bestelling.
De goedkeuring betekent dat Washington de levering van Patriot-raketten niet volledig heeft stopgezet. Toch levert de overeenkomst op korte termijn nauwelijks verlichting op.
Volgens Reuters moeten de betreffende raketten nog worden geproduceerd en worden de eerste leveringen pas in het begin van de jaren dertig verwacht.
Dat is voor een land dat dagelijks Russische luchtaanvallen moet afweren een bijzonder lange termijn.
Zelensky liet donderdag 5 november opnieuw weten dat het tekort aan Patriot-raketten de hoogste prioriteit heeft. Volgens de Oekraïense president wordt de situatie buitengewoon moeilijk wanneer de aanvoer van onderscheppingsraketten niet snel verbetert.
Daarom probeert Kyiv niet alleen nieuwe Amerikaanse bestellingen te regelen, maar ook bestaande raketvoorraden bij Europese bondgenoten vrij te maken.
Oekraïne wil voorkomen dat Washington de verdediging kan stilleggen
De ontwikkeling van een eigen luchtverdedigingssysteem heeft daardoor ook een politieke betekenis gekregen.
Zolang Oekraïne afhankelijk is van Amerikaanse Patriot-raketten, blijft Washington een doorslaggevende rol spelen bij de bescherming van Oekraïense steden. Zelfs wanneer Europese landen bereid zijn voor de wapens te betalen, kunnen Amerikaanse exportregels en goedkeuringsprocedures leveringen vertragen.
Met Freyja probeert Oekraïne die afhankelijkheid op langere termijn te verminderen. Een Europees-Oekraïens raketsysteem zou de militaire bewegingsruimte vergroten en het land minder kwetsbaar maken voor veranderingen in het Amerikaanse buitenlandse beleid.
Ook Europa kan daarvan profiteren. De Europese NAVO-landen beschikken zelf over beperkte voorraden van moderne luchtverdedigingsraketten en zijn voor verschillende systemen sterk afhankelijk van Amerikaanse fabrikanten.
De Oekraïense wapenindustrie zou daardoor kunnen uitgroeien tot een belangrijke leverancier voor de Europese defensie.
Toch blijven er grote uitdagingen bestaan. De ontwikkeling van een betrouwbaar raketafweersysteem vereist ingewikkelde radar- en sensortechnologie, nauwkeurige besturingssystemen, uitgebreide testprogramma's en een productieproces dat aan uitzonderlijk hoge kwaliteitseisen voldoet.
Bovendien moeten Oekraïense fabrieken voortdurend rekening houden met Russische bombardementen, een tekort aan gespecialiseerde werknemers en de noodzaak om productiecapaciteit over meerdere locaties te verspreiden.
De snelle groei van de drone-industrie bewijst dat Oekraïne onder oorlogsomstandigheden in staat is grote aantallen wapens te produceren. Of dezelfde ontwikkeling bij geavanceerde ballistische raketverdediging mogelijk is, moet de komende jaren blijken.
Wat inmiddels duidelijk is, is dat Oekraïne niet langer uitsluitend wil wachten op buitenlandse leveringen. Het land probeert een eigen defensie-industrie op te bouwen die op termijn in staat moet zijn een steeds groter deel van de nationale veiligheid zelfstandig te waarborgen.
Daarmee verandert de oorlog niet alleen de Oekraïense krijgsmacht, maar mogelijk ook de verhoudingen binnen de internationale defensie-industrie. Een land dat vier jaar geleden vooral om buitenlandse wapens vroeg, beschikt inmiddels over een productieapparaat waarin Europese bondgenoten steeds nadrukkelijker willen investeren.
