Gedupeerde toeslagenaffaire krijgt geen extra compensatie ondanks jarenlange angst om toeslag aan te vragen

UTRECHT – Een vrouw die door de Belastingdienst is erkend als slachtoffer van de toeslagenaffaire, krijgt geen aanvullende compensatie voor de jaren waarin zij uit angst voor nieuwe problemen geen kinderopvangtoeslag meer durfde aan te vragen. De rechtbank in Utrecht heeft haar beroep tegen Dienst Toeslagen ongegrond verklaard. Hoewel de vrouw eerder voor de jaren 2010 en 2011 als gedupeerde werd erkend en uiteindelijk recht kreeg op 32.580 euro compensatie, is volgens de rechter onvoldoende aangetoond dat zij ook voor 2009 en de jaren 2012 tot en met 2019 recht heeft op een vergoeding. De uitspraak werd op 9 november 2026 gedaan en een dag later gepubliceerd.

De vrouw meldde zich in 2021 bij Dienst Toeslagen als gedupeerde van de kinderopvangtoeslagaffaire. Na een eerste beoordeling werd zij in januari 2022 erkend als slachtoffer voor de toeslagjaren 2010 en 2011. Op basis van de zogenoemde lichte toets ontving zij 30.000 euro, het bedrag dat binnen de hersteloperatie als eerste financiële tegemoetkoming aan erkende gedupeerden wordt uitgekeerd.

Bij een uitgebreidere beoordeling stelde Dienst Toeslagen de compensatie aanvankelijk vast op 22.926 euro. Omdat de vrouw al 30.000 euro had ontvangen, leidde dat besluit niet tot een aanvullende betaling. Zij maakte vervolgens bezwaar, waarna de dienst in juni 2026 de compensatie verhoogde naar 32.580 euro.

De vrouw vond dat deze beoordeling nog altijd onvoldoende recht deed aan de gevolgen van het eerdere optreden van de Belastingdienst. Volgens haar hadden de problemen zich niet beperkt tot 2010 en 2011, maar werkten die ook in de daaropvolgende jaren door. Zij stapte daarom naar de rechter.

Angst voor nieuwe problemen met Belastingdienst

Centraal in de rechtszaak stond de vraag of ook jaren waarin geen kinderopvangtoeslag was aangevraagd voor compensatie in aanmerking konden komen. De vrouw verklaarde tijdens de zitting dat zij na haar eerdere ervaringen met de Belastingdienst bang was geworden om opnieuw een aanvraag te doen.

Volgens haar waren de problemen al vóór 2012 begonnen. Zij stelde dat de kinderopvangtoeslag in 2011 was stopgezet vanwege de moeilijkheden met de Belastingdienst en dat zij vervolgens geen nieuwe toeslag durfde aan te vragen, hoewel zij daar wel behoefte aan had.

De vrouw verklaarde dat zij de kosten voor kinderopvang daarom zelf had betaald. Zij vond het onterecht dat Dienst Toeslagen deze gevolgen buiten de compensatie liet. Volgens haar kon niet uitsluitend worden gekeken naar de vraag of in een bepaald jaar daadwerkelijk toeslag was aangevraagd of teruggevorderd, omdat de eerdere behandeling door de Belastingdienst haar gedrag blijvend had beïnvloed.

Ook betwistte zij de zorgvuldigheid van het onderzoek. Tijdens een hoorzitting in november 2025 zou Dienst Toeslagen hebben toegezegd dat nog niet onderzochte toeslagjaren alsnog zouden worden beoordeeld. Volgens de vrouw was die toezegging onvoldoende nagekomen.

Dienst Toeslagen bestreed dat. De dienst verklaarde dat alle betrokken jaren afzonderlijk waren onderzocht en dat in de beschikbare systemen geen aanvragen, beschikkingen of correspondentie waren aangetroffen waaruit bleek dat de vrouw tussen 2012 en 2019 kinderopvangtoeslag had aangevraagd of ontvangen.

Geen aangetoonde schade over 2009

Ook over het toeslagjaar 2009 wilde de vrouw een aanvullende vergoeding. Zij wees erop dat de Belastingdienst voor 2010 en 2011 al institutionele vooringenomenheid had erkend. Volgens haar was het niet redelijk om het direct daaraan voorafgaande jaar buiten beschouwing te laten, uitsluitend omdat in 2009 geen terugvordering had plaatsgevonden.

Tijdens de rechtszitting vertelde zij bovendien dat zij in 2009 al brieven van de Belastingdienst had ontvangen. Daaruit bleek volgens haar dat de problemen eerder waren begonnen dan de twee jaren waarvoor zij compensatie had gekregen.

De rechtbank kwam tot een andere conclusie. Uit de financiële gegevens bleek dat de vrouw over 2009 aanvankelijk 819 euro aan kinderopvangtoeslag als voorschot had ontvangen. Bij de definitieve vaststelling werd dit bedrag verhoogd naar 838 euro.

Volgens de rechter was niet gebleken dat de Belastingdienst over dat jaar toeslag had stopgezet, gecorrigeerd of teruggevorderd. Evenmin was op een andere manier aangetoond dat de vrouw door het handelen van Dienst Toeslagen schade had geleden.

Het enkele feit dat de vrouw in een ander jaar slachtoffer was geworden van institutionele vooringenomenheid, betekent volgens de rechtbank niet automatisch dat zij ook over 2009 recht heeft op compensatie.

Geen aanvragen tussen 2012 en 2019

Voor de jaren 2012 tot en met 2019 speelde vooral het ontbreken van aanvragen een doorslaggevende rol. Uit het onderzoek van Dienst Toeslagen bleek dat de vrouw gedurende deze periode geen kinderopvangtoeslag had aangevraagd, ontvangen of hoeven terugbetalen.

De rechtbank stelde vast dat de vrouw haar toeslag per 1 juni 2011 zelf had stopgezet. Daardoor werd de regeling in 2012 niet automatisch voortgezet. De vrouw bevestigde tijdens de zitting dat zij destijds zelf tot stopzetting was overgegaan.

De rechter erkende dat de gevolgen van het eerdere handelen van de Belastingdienst voor de vrouw groot waren geweest. Toch moest worden beoordeeld of Dienst Toeslagen ook in de latere jaren vooringenomen had gehandeld of dat zij schade had geleden die binnen de wettelijke compensatieregeling viel.

Volgens de rechtbank was daarvan onvoldoende gebleken. Omdat de vrouw in de betreffende jaren geen toeslag had aangevraagd en Dienst Toeslagen dus ook geen aanvraag had afgewezen, toeslag had stopgezet of bedragen had teruggevorderd, was niet voldaan aan de voorwaarden van de Wet hersteloperatie toeslagen.

De vrouw had bovendien geen concrete stukken overgelegd waaruit bleek dat Dienst Toeslagen in die jaren handelingen had verricht die een zelfstandig recht op compensatie opleverden.

Herstelwet kent duidelijke voorwaarden

De uitspraak draait om de grenzen van de Wet hersteloperatie toeslagen. Deze wet biedt compensatie aan ouders die schade hebben geleden door institutionele vooringenomenheid of door een bijzonder harde toepassing van de regels voor kinderopvangtoeslag.

Daarbij moet volgens de rechtbank wel aannemelijk worden gemaakt dat de betrokken ouder schade heeft geleden die binnen de wettelijke regeling valt. Wanneer toeslag ten onrechte is teruggevorderd of stopgezet, wordt schade onder bepaalde omstandigheden aangenomen. In andere situaties moet de aanvrager voldoende gegevens aanleveren om het recht op compensatie te onderbouwen.

Dat onderscheid werd voor deze vrouw doorslaggevend. Haar slachtofferschap over 2010 en 2011 stond niet ter discussie, maar de rechtbank vond onvoldoende grond om die erkenning automatisch uit te breiden naar andere jaren.

De beroepsgronden over de jaren 2005 tot en met 2008 waren tijdens de zitting van 6 oktober al ingetrokken. De rechtbank hoefde daarom uitsluitend nog te oordelen over 2009 en de jaren 2012 tot en met 2019.

Het beroep is volledig ongegrond verklaard. De vrouw krijgt geen aanvullende compensatie op grond van deze procedure en ontvangt ook geen vergoeding voor haar proceskosten of het betaalde griffierecht.

Tegen de uitspraak kan binnen zes weken na verzending hoger beroep worden ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.