DEN HAAG – Ouderen die thuis langdurige zorg ontvangen via een volledig pakket thuis, moeten mogelijk voortaan zelf hun eten en drinken betalen. Die kosten worden nu nog vergoed vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz), maar minister Mirjam Sterk van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport wil daar verandering in brengen. Zij heeft de Tweede Kamer dinsdag 10 november laten weten het advies van Zorginstituut Nederland te willen opvolgen. De voorgestelde wijziging raakt ouderen die intensieve zorg thuis ontvangen en voor wie maaltijden momenteel onderdeel zijn van het verzekerde zorgpakket. Wanneer de verandering ingaat en hoeveel ouderen daardoor extra moeten betalen, is nog niet bekend.
Het Zorginstituut adviseerde op 21 september om de vergoeding van voedingsmiddelen uit het volledig pakket thuis te schrappen. Volgens de organisatie zijn eten en drinken normale dagelijkse levensbehoeften die mensen in beginsel zelf moeten betalen, ongeacht of zij zorg ontvangen. Het kabinet onderschrijft die redenering en wil de regels voor verschillende vormen van langdurige thuiszorg gelijkmaken.
Op dit moment bestaat er een belangrijk verschil tussen ouderen die zorg ontvangen via een volledig pakket thuis (vpt) en mensen met een modulair pakket thuis (mpt) of een persoonsgebonden budget (pgb). Bij het volledig pakket thuis behoren eten en drinken tot de verzekerde zorg. Bij de andere twee vormen betalen cliënten hun boodschappen en maaltijden al zelf.
Dat onderscheid moet verdwijnen wanneer de huidige vormen van langdurige thuiszorg worden samengevoegd tot één nieuwe regeling. Die hervorming is afgesproken in het Hoofdlijnenakkoord ouderenzorg. Het kabinet wil de verschillende regelingen vereenvoudigen en de ondersteuning beter laten aansluiten op wat ouderen nog zelfstandig kunnen doen.
Hulp bij maaltijden blijft wel vergoed
Het voorstel betekent niet dat ouderen die niet meer zelfstandig kunnen koken of eten, alle hulp verliezen. Het Zorginstituut maakt nadrukkelijk onderscheid tussen de kosten van voedingsmiddelen en de ondersteuning die nodig is om maaltijden te organiseren, bereiden en nuttigen.
Wanneer een oudere niet meer zelfstandig boodschappen kan regelen, blijft de organisatie van de inkoop onderdeel van de verzekerde zorg. Ook hulp bij het bereiden van maaltijden en ondersteuning bij het eten en drinken blijven beschikbaar wanneer iemand die werkzaamheden niet zelfstandig kan uitvoeren.
Het gaat dus uitsluitend om de betaling van de voedingsmiddelen zelf. De kosten van brood, avondmaaltijden, drinken en andere boodschappen komen volgens het voorstel voor rekening van de oudere.
Daarbij moet de zorgaanbieder blijven opletten of cliënten voldoende en gezond eten en drinken. Wanneer iemand niet meer in staat is de maaltijdvoorziening zelfstandig te organiseren, moet de zorgverlener ondersteuning bieden. Het voorkomen van ondervoeding en uitdroging blijft volgens het Zorginstituut een verantwoordelijkheid binnen de langdurige zorg.
Voor ouderen die permanent in een verpleeghuis of andere instelling verblijven, verandert er op dit punt niets. Eten en drinken blijven bij zorg met verblijf onderdeel van het verzekerde pakket.
Ook eigen bijdrage moet worden aangepast
De financiële gevolgen voor ouderen zijn nog niet volledig duidelijk. Wie momenteel een volledig pakket thuis ontvangt, betaalt doorgaans een hogere eigen bijdrage dan iemand die gebruikmaakt van een modulair pakket thuis of een persoonsgebonden budget. Dat verschil hangt mede samen met de voorzieningen die binnen de verschillende zorgvormen worden verstrekt.
Wanneer de vergoeding voor eten en drinken verdwijnt, moet volgens de minister ook de hoogte van de eigen bijdrage worden aangepast. Anders zouden ouderen mogelijk extra boodschappen moeten betalen terwijl zij tegelijkertijd de bestaande hogere bijdrage voor hun zorg behouden.
Hoe groot de verlaging van de eigen bijdrage wordt, staat nog niet vast. Ook is niet bekend of deze aanpassing voor alle betrokken ouderen voldoende zal zijn om de nieuwe uitgaven aan eten en drinken volledig te compenseren.
Het Zorginstituut heeft zijn advies gebaseerd op vier criteria: effectiviteit, kosteneffectiviteit, noodzakelijkheid en uitvoerbaarheid. Daarbij concludeert het instituut dat het niet passend is om dagelijkse voedingsmiddelen voor thuiswonende ouderen collectief uit de zorgverzekering te betalen, terwijl andere ouderen deze kosten zelf dragen.
Volgens het advies draagt het zelf betalen en waar mogelijk organiseren van maaltijden bovendien bij aan de zelfstandigheid van ouderen. Het kabinet wil dat zorgverleners vooral ondersteuning bieden bij werkzaamheden die cliënten niet meer zelfstandig of met hulp van hun omgeving kunnen uitvoeren.
Wetswijziging noodzakelijk
De nieuwe regeling kan niet zonder aanpassing van de wet worden ingevoerd. De aanspraken op eten en drinken zijn vastgelegd binnen de Wet langdurige zorg. Om de vergoeding uit het volledig pakket thuis te verwijderen, moet de bestaande regelgeving worden gewijzigd.
Minister Sterk wil hierover verder overleggen met organisaties uit de ouderenzorg en andere betrokken partijen. De aanpassing maakt onderdeel uit van de bredere hervorming waarbij het volledig pakket thuis en het modulair pakket thuis moeten opgaan in één nieuwe vorm van langdurige zorg aan huis.
De minister beschouwt het gelijktrekken van de aanspraken als een noodzakelijke voorwaarde voor deze hervorming. Zolang cliënten binnen verschillende regelingen recht hebben op uiteenlopende voorzieningen, is het volgens haar niet mogelijk om één uniforme vorm van Wlz-zorg thuis in te voeren.
Tegelijkertijd kunnen de veranderingen gevolgen hebben voor andere groepen die langdurige zorg ontvangen. Daarom wil de minister aanvullend advies vragen aan het Zorginstituut over de vergoeding van eten en drinken bij thuiszorg voor mensen met een beperking en cliënten binnen de langdurige geestelijke gezondheidszorg.
Voor deze groepen is nog geen besluit genomen over eventuele aanpassing van de maaltijdvergoeding.
De minister heeft in haar brief geen concrete invoeringsdatum genoemd. Ook ontbreken nog berekeningen van de financiële gevolgen voor verschillende inkomensgroepen. Daardoor is voorlopig niet duidelijk hoeveel een individuele oudere er uiteindelijk op vooruit- of achteruitgaat.
Vaststaat wel dat het kabinet de bestaande vergoeding voor eten en drinken binnen het volledig pakket thuis wil beëindigen. De noodzakelijke wetswijziging en de aanpassing van de eigen bijdrage moeten nog worden uitgewerkt voordat de nieuwe regels daadwerkelijk kunnen worden ingevoerd.
