DEN HAAG – De Europese paling heeft nog altijd een zorgwekkende toekomst, ondanks jarenlange beperkingen op de visserij en maatregelen om de trekvis beter te beschermen. Staatssecretaris Silvio Erkens van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur erkent dat de sterfte onder palingen door de genomen maatregelen weliswaar aanzienlijk is afgenomen, maar dat het herstel van de totale palingstand nog altijd onvoldoende is. Dat schrijft hij in een brief van 17 november aan de Tweede Kamer, als reactie op een brief van een burger die aandacht heeft gevraagd voor de bescherming van de vissoort. Volgens Erkens blijft internationale samenwerking noodzakelijk, omdat de paling zich over een enorm gebied verspreidt en maatregelen van afzonderlijke landen daardoor slechts een beperkte invloed hebben op de ontwikkeling van de Europese populatie.
De reactie volgt op een brief die op 12 oktober door een burger aan de vaste Kamercommissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur werd gestuurd. Tijdens de procedurevergadering van 4 november besloot de commissie de staatssecretaris om een officiële reactie te vragen, waarbij vooral duidelijkheid moest worden gegeven over de bestaande bescherming van de paling en de inspanningen om de achteruitgang van de soort tegen te gaan. Erkens benadrukt in zijn beantwoording dat de Europese aal, zoals de paling officieel wordt genoemd, al jarenlang onder een Europees beschermingsregime valt, maar dat de omstandigheden waaronder deze bijzondere trekvis moet overleven nog altijd problematisch zijn.
Europese paling afhankelijk van maatregelen in meerdere landen
De bescherming van de paling is ingewikkelder dan die van veel andere vissoorten, omdat de Europese aal een bijzonder groot verspreidingsgebied heeft en voorkomt in wateren van IJsland tot Noord-Afrika. Daardoor kunnen maatregelen die uitsluitend in Nederland worden genomen niet voldoende zijn om de totale Europese populatie te herstellen, zeker omdat de dieren tijdens hun levenscyclus door verschillende zeeën, rivieren en andere watergebieden trekken. Volgens de staatssecretaris vormt juist die internationale verspreiding een belangrijke reden waarom Europese landen al sinds 2008 gezamenlijk maatregelen nemen om de soort beter te beschermen.
De juridische basis daarvoor is de Europese Aalverordening, die in 2007 werd vastgesteld en de lidstaten verplicht maatregelen te treffen om de aalstand te herstellen. Deze afspraken beperken zich niet tot het verminderen van de visserijdruk, maar richten zich ook op het verbeteren van de omstandigheden waaronder palingen zich door het water kunnen verplaatsen. Daarbij gaat het onder meer om het aanpakken van sluizen, dammen en gemalen die de natuurlijke migratieroutes van de vissen kunnen blokkeren of gevaarlijk maken.
Vooral de combinatie van verschillende bedreigingen maakt de bescherming volgens Erkens ingewikkeld. De paling heeft niet alleen te maken met visserij, maar ook met obstakels in het water en mogelijk andere invloeden die het herstel van de populatie belemmeren. Daardoor bestaat er volgens de staatssecretaris geen eenvoudige maatregel waarmee de achteruitgang van de soort in korte tijd kan worden omgekeerd, maar is een samenhangende aanpak noodzakelijk waarbij zowel de visserij als de leefomgeving van de dieren wordt betrokken.
Maandenlange visserijverboden moeten paling beschermen
Nederland heeft in het kader van de Europese afspraken verschillende beperkingen ingevoerd die de sterfte door visserij moeten terugdringen. Zo geldt voor de aalvisserij een sluitingsperiode van drie maanden tijdens de belangrijkste periode waarin de vissen uit de binnenwateren wegtrekken, terwijl de commerciële palingvisserij op zee en in de kustwateren gedurende zes maanden wordt stilgelegd. Daarnaast is de palingvisserij in de rivieren volledig gesloten en is ook de recreatieve visserij op paling beëindigd.
Deze maatregelen moeten ervoor zorgen dat meer volwassen palingen de gelegenheid krijgen om hun natuurlijke trek voort te zetten en uiteindelijk aan de voortplanting bij te dragen. Volgens Erkens hebben de beperkingen daadwerkelijk effect gehad, omdat de sterfte als gevolg van de visserij en andere aangepakte oorzaken aanzienlijk is afgenomen ten opzichte van de periode voordat de Europese Aalverordening werd ingevoerd. De staatssecretaris benadrukt echter dat een vermindering van de sterfte niet hetzelfde betekent als een daadwerkelijk herstel van de totale palingstand, die ondanks de genomen maatregelen nog altijd onder druk staat.
De discussie over de bescherming raakt daarmee ook aan de toekomst van de beroepsvisserij, waarvoor de paling van oudsher een belangrijke commerciële vissoort is. De Europese regels beperken de mogelijkheden om paling te vangen aanzienlijk, terwijl de overheid tegelijkertijd moet beoordelen welke aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn om de populatie voldoende gelegenheid te geven zich te herstellen. In de beantwoording van Erkens worden overigens geen nieuwe visserijverboden aangekondigd en wordt evenmin aangegeven dat bestaande sluitingsperioden op korte termijn verder worden uitgebreid.
Herstel duurt jaren door bijzondere levenscyclus
Een belangrijk probleem bij het beoordelen van het succes van de beschermingsmaatregelen is de lange levenscyclus van de paling. Volgens de staatssecretaris duurt het ongeveer zes tot tien jaar voordat deze vissen een bijdrage aan de voortplanting kunnen leveren, waardoor veranderingen in de omstandigheden niet onmiddellijk zichtbaar worden in de omvang van het bestand. Zelfs wanneer de sterfte onder jonge en volwassen vissen wordt verminderd, kan het daardoor jarenlang duren voordat een verbetering ook daadwerkelijk terug te zien is in de populatie.
Daar komt bij dat nog niet volledig duidelijk is welke invloed andere factoren, waaronder vervuiling en klimaatverandering, op de ontwikkeling van de palingstand hebben. Veranderingen in de waterkwaliteit, de beschikbaarheid van geschikte leefgebieden en de omstandigheden tijdens de lange trek kunnen allemaal van betekenis zijn, maar volgens Erkens bestaat nog onvoldoende duidelijkheid over de precieze bijdrage van deze verschillende factoren aan het achterblijvende herstel.
Dat maakt het volgens de staatssecretaris noodzakelijk om niet uitsluitend te kijken naar het aantal palingen dat door de visserij wordt gevangen, maar ook naar de omstandigheden waaronder de dieren moeten leven en migreren. Het verminderen van obstakels zoals gemalen, sluizen en dammen maakt daarom nadrukkelijk onderdeel uit van de Europese aanpak, omdat bescherming alleen effectief kan zijn wanneer palingen ook daadwerkelijk de mogelijkheid hebben om hun natuurlijke levenscyclus te voltooien.
Kabinet blijft inzetten op Europese samenwerking
Hoewel de staatssecretaris erkent dat het herstel van de palingstand onvoldoende is, bevat zijn brief geen aankondiging van nieuwe nationale maatregelen, aanvullende financiële middelen of een concrete termijn waarbinnen de populatie zich volgens het kabinet moet hebben hersteld. Erkens beperkt zich tot een toelichting op het bestaande Europese beschermingsbeleid, de maatregelen die Nederland sinds 2008 heeft ingevoerd en de redenen waarom verbetering van de aalstand een langdurig proces is.
De belangrijkste conclusie van de staatssecretaris is dat de bestaande beschermingsmaatregelen wel degelijk hebben bijgedragen aan het terugdringen van de sterfte, maar dat deze verbetering nog niet heeft geleid tot het gewenste herstel van de soort. Juist omdat de paling zich over een groot deel van Europa en de aangrenzende wateren verspreidt, wil hij blijven inzetten op gezamenlijke afspraken tussen de Europese lidstaten, waarbij verdere verbetering van de leefomgeving en het verminderen van migratiebelemmeringen belangrijke onderdelen blijven.
Voor de bescherming van de Europese aal betekent dit dat de bestaande beperkingen voorlopig een belangrijk onderdeel van het beleid blijven, terwijl de vraag hoeveel aanvullende maatregelen uiteindelijk nodig zijn nog niet definitief is beantwoord. De palingsterfte is volgens het kabinet duidelijk verminderd, maar zolang de totale populatie onvoldoende herstelt, blijft de toekomst van deze bijzondere trekvis onzeker en zal de bescherming ervan onderwerp van discussie blijven tussen overheid, natuurorganisaties en visserijsector.



