DEN HAAG – Het kabinet houdt vast aan de huidige beoordeling van de veiligheidssituatie in Syrië, ondanks een uitspraak van de Raad van State waarin wordt vastgesteld dat de gevolgen van de jarenlange burgeroorlog onvoldoende zijn meegewogen bij het Nederlandse asielbeleid. Minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie erkent dat de humanitaire situatie in grote delen van Syrië nog altijd bijzonder ernstig is en dat miljoenen inwoners kampen met verwoeste woningen, onvoldoende gezondheidszorg en voedselonzekerheid, maar ziet na een aanvullende beoordeling geen aanleiding om de bestaande indeling van het land naar de mate van willekeurig geweld te veranderen. Dat schrijft hij in een uitgebreide brief van 17 november aan de Tweede Kamer, waarin hij reageert op vier uitspraken die de hoogste bestuursrechter op 11 november deed over Syrische asielzaken. Volgens de minister kunnen de bestaande uitgangspunten worden gehandhaafd, waardoor de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) de behandeling van Syrische asielaanvragen op basis van het aangevulde beleid kan voortzetten.

De uitspraak van de Raad van State raakt een belangrijk onderdeel van het Nederlandse asielbeleid, omdat bij de beoordeling van Syrische vluchtelingen niet uitsluitend gekeken mag worden naar het actuele geweld, maar ook naar de humanitaire omstandigheden die rechtstreeks voortkomen uit de gewapende conflicten van de afgelopen jaren. De Nederlandse regering had zich bij haar eerdere beoordeling vooral gebaseerd op de veiligheidssituatie na de val van het regime van Bashar al-Assad, terwijl de rechter van oordeel is dat daarmee onvoldoende rekening werd gehouden met de ontwrichting van de Syrische samenleving die al tijdens de burgeroorlog is ontstaan. Dat onderscheid is van groot belang, omdat de gevolgen van bombardementen, verwoeste infrastructuur en grootschalige ontheemding niet onmiddellijk verdwijnen wanneer een regime ten val komt of het aantal gewapende confrontaties afneemt.

Lees ook · PolitiekKabinet intensiveert aanpak overlastgevende asielzoekers met extra toezicht, politie en snellere uitzetting

Kabinet verscherpt aanpak overlastgevende asielzoekers

Raad van State vindt onderbouwing asielbeleid onvoldoende

De vier uitspraken van 11 november hebben betrekking op de toepassing van artikel 15c van de Europese Kwalificatierichtlijn, dat bescherming kan bieden aan burgers die bij terugkeer naar hun land een ernstige en individuele bedreiging van hun leven of persoon lopen door willekeurig geweld tijdens een gewapend conflict. Bij die beoordeling moet worden gekeken naar de aard en intensiteit van het geweld, het aantal burgerslachtoffers en andere omstandigheden die van invloed zijn op de veiligheid van inwoners, waarbij de Raad van State nu nadrukkelijk heeft vastgesteld dat ook bepaalde humanitaire gevolgen van eerdere gevechten relevant kunnen zijn.

Volgens de hoogste bestuursrechter had het kabinet onvoldoende uitgelegd waarom de gevolgen van de burgeroorlog onder Assad niet kenbaar waren betrokken bij de huidige veiligheidsbeoordeling. Het gaat daarbij niet uitsluitend om directe gevolgen van bombardementen en gevechten, maar ook om indirecte omstandigheden die voldoende rechtstreeks verband houden met het geweld, zoals het langdurig wegvallen van essentiële voorzieningen en de verwoesting van woningen en infrastructuur. De rechter maakt daarbij wel onderscheid tussen humanitaire problemen die daadwerkelijk voortkomen uit het gewapende conflict en omstandigheden die bijvoorbeeld uitsluitend worden veroorzaakt door natuurlijke verschijnselen of andere losstaande ontwikkelingen.

De uitspraak betekent volgens de minister niet dat de Raad van State heeft vastgesteld dat het huidige veiligheidsniveau voor Syrië verkeerd is ingedeeld. De rechter heeft geoordeeld dat de motivering tekortschiet, maar heeft zich niet uitgesproken over welke veiligheidsindeling na een volledige beoordeling moet gelden. Van den Brink beschouwt dat onderscheid als belangrijk en stelt dat hij het gebrek aan onderbouwing inmiddels heeft hersteld door aanvullende informatie over de humanitaire omstandigheden bij zijn beoordeling te betrekken.

Helft Syrische infrastructuur verwoest of buiten gebruik

In zijn brief erkent de minister dat de humanitaire situatie in Syrië nog altijd zeer zorgwekkend is en dat de verwoestingen die tijdens de burgeroorlog zijn aangericht op grote schaal zichtbaar blijven. Hij verwijst daarbij naar een rapport van het ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties uit februari 2025, waarin wordt geconcludeerd dat ongeveer 50 procent van de Syrische infrastructuur door het conflict is verwoest of niet meer functioneert. Grootschalig herstel is volgens de minister tot dusver uitgebleven, waardoor veel inwoners nog dagelijks worden geconfronteerd met de gevolgen van jarenlang geweld en het wegvallen van belangrijke voorzieningen.

Ook de huisvestingssituatie is volgens de beschikbare internationale gegevens bijzonder ernstig. Ongeveer een derde van de woningen in Syrië is verwoest of zwaar beschadigd, terwijl de huizen die nog beschikbaar zijn voor veel inwoners nauwelijks betaalbaar zijn. De woningmarkt kampt met sterke prijsstijgingen en de inkomens van veel Syriërs zijn onvoldoende om passende huisvesting te vinden, waardoor terugkeer naar het land niet automatisch betekent dat vluchtelingen ook daadwerkelijk over een veilige woning kunnen beschikken.

De gezondheidszorg verkeert eveneens in een kwetsbare positie, waarbij niet alleen beschadigde ziekenhuizen en andere zorgvoorzieningen een rol spelen, maar ook het vertrek van grote aantallen medische medewerkers en de moeite die overgebleven instellingen hebben om personeel vast te houden. Lage salarissen, slechte arbeidsomstandigheden en de aanhoudende economische problemen zorgen ervoor dat de beschikbaarheid van medische hulp in verschillende gebieden onder druk blijft staan, terwijl de behoefte aan zorg door de gevolgen van de oorlog juist groot is.

Lees ook · OnderzoekAsielaanvragen in Nederland fors gedaald: minder vergunningen, maar meer vertrekbesluiten

Het aantal asielaanvragen in Nederland daalde fors in 2024 en 2025. Een onderzoek naar 26 jaar asielcijfers, verblijfsvergunningen en vertrekbesluiten.

Miljoenen Syriërs hebben onvoldoende voedsel

Naast de problemen met woningen en gezondheidszorg wijst de minister op de omvangrijke voedselonzekerheid. Naar schatting 13,3 miljoen Syriërs beschikken niet over voldoende zekerheid dat zij dagelijks toegang hebben tot genoeg voedsel, waarbij het probleem volgens de geraadpleegde bronnen niet uitsluitend wordt veroorzaakt door een tekort aan levensmiddelen op de markten, maar vooral door de beperkte koopkracht van de bevolking. Veel gezinnen kunnen de beschikbare producten eenvoudigweg niet betalen, waardoor de economische omstandigheden rechtstreeks bijdragen aan het voortbestaan van de humanitaire crisis.

Ook internationale hulp blijft noodzakelijk. Gedurende 2025 ontvingen gemiddeld 3,82 miljoen mensen per maand directe humanitaire ondersteuning, ongeveer 32 procent van de bevolking die volgens de gebruikte gegevens hulp nodig had. Dat was een stijging van 25 procent ten opzichte van 2024, terwijl ook in 2026 nog altijd sprake is van grote humanitaire behoeften op het gebied van voedsel, onderdak, gezondheidszorg en andere basisvoorzieningen.

Tegelijkertijd ziet het kabinet enkele voorzichtig positieve ontwikkelingen. Volgens de internationale bronnen is het aantal mensen dat humanitaire ondersteuning nodig heeft in 2026 met ongeveer 900.000 afgenomen ten opzichte van 2025, terwijl sinds de val van Assad een beperkte economische opleving en meer internationale betrokkenheid bij de wederopbouw zichtbaar zijn geworden. De Europese Unie heeft voor 2026 en 2027 in totaal 620 miljoen euro aan steun toegezegd voor humanitair en sociaaleconomisch herstel, maar volgens de minister blijven de financiële tekorten bij hulporganisaties een belangrijk probleem.

Kabinet ziet relatief beperkt willekeurig geweld

Ondanks de ernstige humanitaire omstandigheden concludeert Van den Brink dat de mate van willekeurig geweld in Syrië momenteel relatief beperkt is. Volgens de minister vindt het resterende geweld voornamelijk plaats in specifieke gebieden en is het minder wijdverbreid dan tijdens eerdere fasen van de burgeroorlog, terwijl gewapende confrontaties in algemene zin een lagere intensiteit hebben en vaak gericht zijn op bepaalde bevolkingsgroepen of plaatsvinden langs etnische scheidslijnen. Daarbij wijst hij erop dat de overgangsregering inmiddels het grootste deel van het Syrische grondgebied controleert, hoewel bepaalde gebieden nog onder invloed van andere gewapende partijen staan.

Volgens het kabinet is daarnaast sprake van een dalende ontwikkeling in het aantal doden en gewonden onder burgers, terwijl ook grote groepen ontheemden en vluchtelingen naar hun oorspronkelijke woongebieden zijn teruggekeerd. Sinds december 2024 zouden ongeveer 1,91 miljoen mensen die binnen Syrië waren ontheemd naar hun regio van herkomst zijn teruggekeerd, terwijl daarnaast ongeveer 1,65 miljoen Syrische vluchtelingen vanuit buurlanden naar Syrië zijn gegaan. De minister beschouwt deze ontwikkelingen als aanwijzingen dat de algemene situatie op onderdelen is verbeterd, hoewel hij tegelijkertijd erkent dat terugkeer niet betekent dat de humanitaire problemen in het land zijn opgelost.

Na het opnieuw wegen van de veiligheidssituatie en de humanitaire gevolgen van de burgeroorlog komt de minister tot de conclusie dat voor geheel Syrië de bestaande, relatief lage gradatie van willekeurig geweld gehandhaafd kan blijven. Daarbij benadrukt hij dat humanitaire omstandigheden wel onderdeel moeten zijn van de totale beoordeling, maar volgens zijn interpretatie niet automatisch doorslaggevend zijn voor de vraag of iemand bescherming moet krijgen op grond van artikel 15c.

Die conclusie betekent overigens niet dat iedere Syrische asielzoeker zonder verdere beoordeling kan worden teruggestuurd. De IND moet bij afzonderlijke aanvragen nog steeds onderzoeken of iemand persoonlijk gevaar loopt en of er andere omstandigheden bestaan die recht geven op internationale bescherming, waarbij onder meer politieke vervolging, religieuze of etnische achtergrond en individuele veiligheidsrisico's van betekenis kunnen zijn.

Lees ook · UitsprakenCelstraf voor verspreiden jihadistische video's op TikTok in Schagen

Man veroordeeld voor jihadpropaganda op TikTok, maar vrijgesproken van IS-deelname.

Europese rechter buigt zich eind november over dezelfde kwestie

De juridische discussie is nog niet volledig afgerond, omdat het Hof van Justitie van de Europese Unie zich op 26 november eveneens zal buigen over de vraag in hoeverre humanitaire omstandigheden moeten worden meegenomen bij de beoordeling van willekeurig geweld. Volgens Van den Brink is deze rechtsvraag nog niet eerder op dezelfde expliciete manier aan het Europese Hof voorgelegd en bestaat er daarom nog geen rechtspraak die hierover volledige duidelijkheid geeft.

De minister wil de behandeling van Syrische asielaanvragen echter niet laten wachten op de verdere Europese procedure en heeft daarom besloten het Nederlandse beleid alvast van een aanvullende motivering te voorzien. Daarmee moet volgens hem duidelijkheid ontstaan voor zowel de IND als de rechtbanken die lopende asielprocedures behandelen, al blijft het mogelijk dat rechters in individuele zaken opnieuw beoordelen of het aangevulde beleid voldoet aan de geldende juridische eisen.

Opvallend is dat de minister in zijn brief vermeldt dat de Nederlandse beoordeling van willekeurig geweld grotendeels overeenkomt met die van het Asielagentschap van de Europese Unie, maar dat voor de stad Damascus een verschil bestaat. Waar Nederland voor de Syrische hoofdstad wel een situatie onder artikel 15c aanneemt, doet het Europese asielagentschap dat volgens de minister niet. Daarmee benadrukt het kabinet dat de Nederlandse beoordeling op dit specifieke punt niet strenger is voor Syrische asielzoekers dan de Europese analyse.

IND gaat Syrische asielaanvragen met voorrang behandelen

De gevolgen van het besluit zijn vooral van belang voor de grote groep Syrische asielzoekers die nog op een beslissing wacht. Volgens de minister vormen Syriërs een omvangrijk deel van de lopende zaken bij de IND en is het daarom belangrijk dat er snel duidelijkheid bestaat over het beleid dat bij hun aanvragen wordt toegepast. De immigratiedienst is inmiddels begonnen met de behandeling van aanvragen die bij de invoering van het Europese Asiel- en Migratiepact nog niet waren afgehandeld, waarbij Syrische aanvragen volgens het kabinet nadrukkelijk prioriteit krijgen.

Ook in lopende beroepszaken en hogerberoepsprocedures zal de IND de aanvullende onderbouwing gebruiken, zodat de rechter bij de beoordeling van individuele zaken kennis kan nemen van het gewijzigde standpunt van de minister. Of deze aanvulling in alle gevallen voldoende zal zijn om aan de eisen van de Raad van State te voldoen, moet blijken uit de verdere rechtspraktijk, terwijl de behandeling bij het Europese Hof mogelijk opnieuw gevolgen kan hebben voor de manier waarop humanitaire omstandigheden juridisch moeten worden meegewogen.

In januari 2027 wordt bovendien een nieuw officieel ambtsbericht over Syrië verwacht. Dat rapport moet actuele informatie bevatten over de veiligheidssituatie, de positie van verschillende bevolkingsgroepen en andere omstandigheden die van belang zijn voor asielbesluiten, waarna het kabinet het landenbeleid en de beoordeling van het willekeurige geweld opnieuw tegen het licht zal houden.

Voorlopig verandert de hoofdconclusie van het kabinet daarmee niet. Ondanks de omvangrijke oorlogsschade, de miljoenen inwoners die onvoldoende voedsel hebben en de grote problemen met huisvesting en gezondheidszorg, vindt minister Van den Brink de huidige mate van willekeurig geweld niet zodanig dat een andere algemene veiligheidsindeling noodzakelijk is. De Raad van State heeft het kabinet verplicht de langdurige gevolgen van de burgeroorlog nadrukkelijker mee te wegen, maar de regering houdt na die aanvullende beoordeling vast aan haar eerdere uitgangspunten, waardoor de juridische discussie over de bescherming van Syrische asielzoekers voorlopig nog niet is beëindigd.