AMSTERDAM – Het Openbaar Ministerie (OM) wil dat opiniepeiler Maurice de Hond twee maanden de gevangenis in gaat vanwege zijn aanhoudende uitlatingen over de Deventer moordzaak. De inmiddels 79-jarige De Hond is ervan overtuigd dat Ernest Louwes, die voor de moord op weduwe Jacqueline Wittenberg tot twaalf jaar gevangenisstraf werd veroordeeld, ten onrechte als dader is aangemerkt. De nieuwe strafzaak draait echter niet uitsluitend om zijn kritiek op die veroordeling, maar vooral om uitlatingen waarin hij Michaël de Jong, jarenlang bekend als 'de klusjesman', opnieuw met de moord in verband zou hebben gebracht. Volgens het OM heeft De Hond daarmee de eer en goede naam van De Jong aangetast. De opiniepeiler bestrijdt dat hij zich aan strafbare smaad heeft schuldig gemaakt en stelt dat hij juist aandacht probeert te vragen voor mogelijke fouten en misstanden bij het oorspronkelijke politieonderzoek.
De zaak werd woensdag 18 november behandeld door de meervoudige strafkamer van de rechtbank in Amsterdam. Het is niet de eerste keer dat De Hond voor de rechter moet verschijnen vanwege zijn bemoeienis met een van de bekendste Nederlandse moordzaken. Al bijna twintig jaar trekt hij de conclusies van politie en justitie in twijfel en publiceert hij eigen onderzoek naar de gebeurtenissen in Deventer. Zijn overtuiging dat Louwes onschuldig is, heeft daarbij herhaaldelijk geleid tot juridische procedures, omdat hij in het verleden ook een andere persoon openlijk als mogelijke dader aanwees.
Moord op weduwe Wittenberg blijft De Hond bezighouden
De Deventer moordzaak begon in september 1999, toen de 60-jarige Jacqueline Wittenberg dood werd aangetroffen in haar woning. De weduwe was door geweld om het leven gebracht en het onderzoek richtte zich uiteindelijk op haar financieel adviseur Ernest Louwes. Hij werd veroordeeld voor de moord en kreeg een gevangenisstraf van twaalf jaar, die hij inmiddels volledig heeft uitgezeten.
De zaak kreeg landelijke bekendheid door discussies over het politieonderzoek, DNA-sporen en de vraag of het beschikbare bewijsmateriaal voldoende betrouwbaar was. Verschillende deskundigen, onderzoekers en betrokkenen mengden zich in het debat, maar vooral Maurice de Hond werd een van de bekendste critici van de veroordeling. Hij bleef erop wijzen dat volgens hem belangrijke onderzoeksmogelijkheden onvoldoende waren benut en dat aanwijzingen die mogelijk in een andere richting wezen niet de aandacht hadden gekregen die zij verdienden.
Daarbij richtte hij zijn aandacht op Michaël de Jong, die werkzaamheden verrichtte voor de vermoorde weduwe. De Jong is nooit voor de moord veroordeeld en heeft de beschuldigingen aan zijn adres altijd bestreden. Voor hem en zijn naasten hadden de publieke verdenkingen verstrekkende gevolgen, waarna juridische procedures volgden om te voorkomen dat hij voortdurend opnieuw met de moord in verband werd gebracht.
Eerder al twee maanden voorwaardelijke celstraf
De juridische strijd tussen De Hond en De Jong loopt inmiddels bijna twintig jaar. In 2007 werd De Hond door de rechtbank in Amsterdam veroordeeld wegens smaad, nadat hij De Jong herhaaldelijk in het openbaar als dader had aangewezen. Het gerechtshof legde hem in 2009 een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee maanden op, waarna de Hoge Raad in 2011 zijn cassatieberoep verwierp en de straf definitief werd.
Ook in een civiele procedure werd De Hond verboden om De Jong buiten de daarvoor toegestane juridische context opnieuw als moordenaar of verdachte aan te wijzen. Volgens de rechter had De Hond met zijn beschuldigingen de persoonlijke rechten en reputatie van De Jong geschonden.
Dat onderscheid speelt ook in de huidige strafzaak een belangrijke rol. Het staat iemand vrij om vraagtekens te plaatsen bij een strafrechtelijke veroordeling, onderzoek te doen naar mogelijke gerechtelijke dwalingen en kritiek te leveren op het Openbaar Ministerie. Het zonder voldoende feitelijke onderbouwing publiekelijk beschuldigen van een concreet persoon van een ernstig misdrijf kan echter strafbaar zijn wanneer daarmee diens eer of goede naam wordt aangetast.
De vraag die de rechtbank nu opnieuw moet beantwoorden, is of De Hond met zijn recentere publicaties binnen de grenzen van de vrijheid van meningsuiting is gebleven of opnieuw strafbare beschuldigingen heeft geuit.
Nieuwe publicaties uit 2023 en 2024 aanleiding voor vervolging
De huidige strafzaak heeft betrekking op uitlatingen die De Hond in 2023 en 2024 heeft gedaan. Daarbij gaat het onder meer om een interview met Flavio Pasquino dat op 19 juni 2024 werd gepubliceerd door het online platform blckbx, artikelen op zijn eigen website en brieven aan de leiding van het Openbaar Ministerie en de Hoge Raad.
Volgens het OM heeft De Hond door deze publicaties opnieuw de reputatie van Michaël de Jong beschadigd. De opiniepeiler ziet dat anders en stelt dat zijn opmerkingen vooral betrekking hebben op de manier waarop het oorspronkelijke moordonderzoek is uitgevoerd en de vraag waarom bepaalde onderzoekslijnen destijds niet verder zijn gevolgd.
De Hond benadrukt in zijn eigen toelichting op de strafzaak dat hij in zijn autobiografie uit 2022 afstand heeft genomen van zijn vroegere stellige uitspraak dat De Jong volgens hem de moordenaar was. Zijn latere kritiek zou zich voornamelijk richten op de behandeling van De Jong als mogelijke verdachte in het oorspronkelijke onderzoek en op informatie die volgens hem onvoldoende is onderzocht.
Of die nieuwe formulering voldoende afstand neemt van de eerdere beschuldigingen, is een van de onderwerpen die bij de beoordeling van de strafzaak van belang zijn.
Fred Teeven speelt belangrijke rol in verdediging
Een opvallend onderdeel van de verdediging van De Hond betreft voormalig staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven, die eerder als officier van justitie werkzaam was. Volgens De Hond heeft Teeven in 2019 op zijn verzoek onderzoek gedaan naar bepaalde gebeurtenissen tijdens het oorspronkelijke moordonderzoek.
De Hond stelt dat Teeven informatie heeft gevonden die vragen oproept over de positie van Michaël de Jong en de manier waarop de politie destijds met hem is omgegaan. Volgens de opiniepeiler bestaan er aanwijzingen dat De Jong mogelijk als politie-informant werd beschouwd en dat dit invloed kan hebben gehad op de beslissing om bepaalde onderzoekslijnen niet verder te volgen.
Ook suggereert De Hond dat er mogelijk onregelmatigheden zijn geweest bij het vastleggen of bewaren van onderzoeksgegevens. Deze beschuldigingen zijn echter niet als vaststaande feiten aangetoond en moeten nadrukkelijk worden onderscheiden van de conclusies die rechters eerder over de moordzaak hebben getrokken.
De Hond wil dat Teeven onder ede wordt gehoord, zodat duidelijk kan worden welke informatie hij destijds daadwerkelijk heeft verzameld en wat hij daarover aan vertegenwoordigers van justitie heeft meegedeeld. Daarnaast wil hij twee voormalige politiefunctionarissen laten verklaren over onderdelen van het onderzoek. Eerdere verzoeken om deze getuigen te horen zijn afgewezen.
Volgens De Hond zijn deze verklaringen noodzakelijk om te beoordelen of hij te goeder trouw heeft gehandeld en of zijn publicaties bedoeld waren om misstanden in het algemeen belang aan de orde te stellen.
Vrijheid van meningsuiting tegenover bescherming van reputatie
De strafzaak raakt aan een principiële juridische vraag: hoe ver mag iemand gaan bij het bekritiseren van een strafrechtelijke veroordeling en het openbaar maken van vermoedens over mogelijke fouten bij politie en justitie?
De vrijheid van meningsuiting biedt ruime bescherming aan mensen die deelnemen aan het publieke debat, zeker wanneer zij onderzoek doen naar het functioneren van overheidsinstanties en de rechtspleging. Ook mag worden betoogd dat iemand mogelijk onterecht is veroordeeld, zonder dat dit op zichzelf strafbaar is.
Tegelijkertijd beschermt de wet mensen tegen ernstige en ongefundeerde publieke beschuldigingen. Vooral wanneer iemand met naam wordt genoemd als mogelijke pleger van een moord, kunnen de gevolgen voor diens persoonlijke leven, werk en sociale omgeving zeer groot zijn.
Het OM stelt dat De Hond met zijn publicaties deze grens opnieuw heeft overschreden. De Hond vindt daarentegen dat hij handelt vanuit het algemeen belang en beroept zich op de vrijheid van meningsuiting en de wettelijke ruimte om misstanden aan de orde te stellen.
Voor de rechtbank ligt daarmee niet de vraag voor wie de moord op Jacqueline Wittenberg daadwerkelijk heeft gepleegd. De rechters moeten beoordelen of de specifieke uitlatingen van Maurice de Hond strafbare smaad of smaadschrift opleveren.
Rechtbank moet beslissen over nieuwe straf
De eis van twee maanden gevangenisstraf betekent niet dat Maurice de Hond daadwerkelijk de cel in moet. Het Openbaar Ministerie heeft tijdens de behandeling zijn standpunt gegeven, maar de uiteindelijke beslissing ligt bij de rechtbank in Amsterdam.
Daarbij zal de rechtbank onder meer kijken naar de exacte bewoordingen van de publicaties, de omstandigheden waarin de uitspraken zijn gedaan, de gevolgen voor de betrokken persoon en het beroep van De Hond op het algemeen belang. Ook de eerdere veroordeling wegens smaad vormt een relevant onderdeel van de achtergrond van de zaak.
De nieuwe rechtszaak laat zien hoe de Deventer moordzaak, ruim 27 jaar na de dood van Jacqueline Wittenberg, nog altijd tot juridische conflicten leidt. Maurice de Hond blijft overtuigd van de onschuld van Ernest Louwes en wil dat zijn kritiek op het oorspronkelijke onderzoek serieus wordt genomen. Justitie stelt daar tegenover dat het publieke debat over een mogelijke gerechtelijke dwaling geen vrijbrief vormt om een andere persoon opnieuw met een moord in verband te brengen.
Of De Hond met zijn recente uitlatingen opnieuw de strafrechtelijke grens heeft overschreden, moet nu door de rechtbank worden vastgesteld.


