DEN HAAG – De coalitie van D66, VVD en CDA staat voor een nieuwe politieke krachtproef nadat D66 en CDA woensdag 11 november buiten hun coalitiepartner om een belastingakkoord hebben gesloten met oppositiepartijen PRO en Volt. De vier partijen hebben overeenstemming bereikt over een ingrijpende wijziging van het Belastingplan 2027. Vermogenden moeten jaarlijks ongeveer 1 miljard euro extra belasting gaan betalen, terwijl de lasten op inkomen uit werk met 900 miljoen euro worden verlaagd. De VVD, die zich fel verzet tegen hogere belastingen op vermogen, heeft nog niet ingestemd. Donderdag volgt een extra Kamerdebat met premier Rob Jetten, waarna over de voorstellen wordt gestemd.
Het akkoord werd woensdagmiddag bekendgemaakt door PRO-leider Jesse Klaver en Volt-leider Laurens Dassen. Volgens Klaver betekent het compromis een doorbraak in de vastgelopen onderhandelingen over het belastingplan. De afgelopen dagen voerden beide oppositiepartijen intensief overleg met D66 en CDA, maar niet met de VVD.
De afspraak is politiek opmerkelijk. Het minderheidskabinet heeft voor zijn belastingplannen steun van oppositiepartijen nodig, maar de twee coalitiepartners hebben nu overeenstemming bereikt over een voorstel waar de derde regeringspartij fundamentele bezwaren tegen heeft. Dat zet niet alleen de onderlinge verhoudingen onder druk, maar roept ook de vraag op of het volledige Belastingplan 2027 voldoende steun krijgt in beide Kamers.
Miljonairsbelasting en lagere inkomstenbelasting
De kern van het akkoord is een verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op vermogen. PRO en Volt wilden aanvankelijk 1,5 miljard euro bij vermogenden ophalen. Na onderhandelingen met D66 en CDA is dat teruggebracht tot ongeveer 1 miljard euro.
Een belangrijk onderdeel is een nieuw toptarief in box 3, waarin belasting wordt geheven over inkomsten uit vermogen, zoals spaargeld en beleggingen. Wie jaarlijks meer dan 60.000 euro aan dergelijke inkomsten heeft, krijgt volgens het voorstel te maken met een toptarief van 38,5 procent. Het basistarief wordt juist met een half procentpunt verlaagd naar 35,5 procent.
De partijen spreken zelf van een miljonairsbelasting. Die naam betekent echter niet dat iedereen met een vermogen van meer dan een miljoen euro automatisch het hoogste tarief gaat betalen. De voorgestelde grens heeft betrekking op de jaarlijkse belastbare inkomsten uit vermogen, niet rechtstreeks op de totale waarde van iemands bezittingen.
De aanpassing van box 3 moet volgens de berekeningen 221 miljoen euro extra opleveren.
Daarnaast willen de vier partijen de fiscale voordelen van papieren schenkingen beperken. Bij deze constructie schenken ouders op papier vermogen aan hun kinderen, terwijl het geld feitelijk nog niet wordt overgemaakt. Onder voorwaarden kan daarmee erfbelasting worden bespaard. Het aanpakken van deze regeling moet naar verwachting 274 miljoen euro opleveren.
Ook in box 2, waarin onder meer inkomsten van aanmerkelijkbelanghouders worden belast, en bij de erf- en schenkbelasting komen aanpassingen. De schijfgrenzen worden gedurende de resterende kabinetsperiode niet aangepast aan de inflatie. Daarmee verwachten de partijen 93 miljoen euro extra belastinginkomsten.
Het grootste afzonderlijke bedrag moet komen uit het tegengaan van belastingontwijking. Daarvoor wordt een structurele opbrengst van 412 miljoen euro ingeboekt. Onderdeel van de afspraken is een zogenoemde exitheffing voor vermogenden die Nederland verlaten. Hoe alle maatregelen precies worden uitgewerkt en hoe de geraamde opbrengsten worden gerealiseerd, moet nog blijken.
Met de extra inkomsten willen de partijen het belastingtarief in de laagste schijf verlagen. Daarvoor is 900 miljoen euro gereserveerd. Werkenden moeten daardoor minder inkomstenbelasting gaan betalen. Hoeveel een individuele werknemer erop vooruitgaat, hangt af van het uiteindelijke tarief, het inkomen en de persoonlijke fiscale situatie.
VVD staat voor moeilijke keuze
Voor de VVD is het akkoord problematisch. De partij heeft zich de afgelopen weken nadrukkelijk uitgesproken tegen een verhoging van de vermogensbelasting. Volgens de liberalen kunnen dergelijke maatregelen schadelijk zijn voor investeringen, ondernemerschap en het Nederlandse vestigingsklimaat.
Tijdens het eerdere debat noemde de VVD steun van een coalitiepartij aan het oorspronkelijke voorstel van PRO en Volt zelfs ondenkbaar. Toch hebben D66 en CDA nu ingestemd met een aangepaste versie.
Klaver benadrukte woensdag dat hij uitsluitend met D66 en CDA over het compromis heeft onderhandeld. Of de VVD het voorstel alsnog zal steunen, liet hij aan de liberalen zelf over.
Dat betekent dat de VVD verschillende mogelijkheden heeft. De partij kan alsnog met het gewijzigde voorstel instemmen, maar kan ook tegen het amendement stemmen en tegelijkertijd het oorspronkelijke belastingplan van het kabinet blijven steunen.
Binnen de coalitie is afgesproken dat regeringspartijen elkaar bij bepaalde stemmingen kunnen loslaten. Daardoor hoeft een tegenstem van de VVD niet automatisch te betekenen dat het gehele belastingplan sneuvelt.
Voor PRO en Volt geldt het omgekeerde. Klaver heeft laten weten dat beide partijen bereid zijn het volledige belastingplan te steunen wanneer hun aangepaste voorstel wordt aangenomen.
Ook bij andere oppositiepartijen roept het akkoord weerstand op. JA21, BBB en SGP hebben zich kritisch uitgelaten over de voorgestelde belastingverhogingen. Zij vinden dat de overheid eerder haar uitgaven moet beperken dan extra geld bij vermogenden moet ophalen.
Jetten moet donderdag uitleg geven
De ontstane situatie heeft gevolgen voor de agenda van premier Rob Jetten. De minister-president heeft zijn deelname aan Europees overleg in Dublin afgezegd om donderdag in de Tweede Kamer aanwezig te kunnen zijn.
Het extra debat begint om 10.15 uur. De Kamer wil weten hoe het kabinet aankijkt tegen de afspraken die twee van de drie regeringspartijen met de oppositie hebben gemaakt en wat deze betekenen voor de samenwerking binnen de coalitie.
Na het debat moeten de Kamerleden stemmen over het Belastingplan 2027 en de ingediende wijzigingen. De stemming die aanvankelijk al eerder was voorzien, is vanwege de nieuwe ontwikkelingen verschoven naar donderdagmiddag 12 november.
Het kabinet staat onder tijdsdruk omdat de nieuwe belastingregels op 1 januari 2027 moeten kunnen ingaan. De benodigde wetgeving moet daarvoor tijdig worden aangenomen en verwerkt.
Hoewel het akkoord van PRO en Volt met D66 en CDA de onderhandelingen een nieuwe richting geeft, is de uitkomst nog onzeker. De afspraken zijn nog geen wet en ook een meerderheid in de Eerste Kamer is niet gegarandeerd.
De politieke betekenis reikt bovendien verder dan de geraamde miljard euro. Twee coalitiepartijen hebben voor een belangrijk onderdeel van het kabinetsbeleid een overeenkomst gesloten met oppositiepartijen, terwijl hun eigen coalitiepartner nog moet bepalen of zij die koers kan accepteren. Daarmee wordt donderdag niet alleen gestemd over belastingen, maar ook duidelijk hoe het minderheidskabinet met fundamentele meningsverschillen binnen de eigen coalitie omgaat.
