WASHINGTON – De Amerikaanse president Donald Trump heeft erkend dat zijn Republikeinse Partij een zware nederlaag heeft geleden tijdens de tussentijdse verkiezingen van dinsdag 3 november. Maar van politieke berusting is geen sprake. Trump waarschuwt dat hij Democratische wetsvoorstellen massaal zal blokkeren met zijn presidentiële vetorecht. Voor die rol heeft hij zichzelf al een bijnaam gegeven: 'Mr. Veto'. Tegelijkertijd blijft de verkiezingsuitslag onderwerp van juridische spanningen, onder meer door eerdere pogingen van zijn regering om uitslagen in bepaalde staten aan te vechten.
De Democraten hebben de meerderheid in de Senaat veroverd en liggen volgens de Amerikaanse verkiezingsprognoses ook op koers om het Huis van Afgevaardigden over te nemen. Daarmee verliest Trump de Republikeinse meerderheid die hem tijdens de eerste twee jaar van zijn tweede ambtstermijn hielp bij het uitvoeren van zijn politieke plannen.
Trump accepteert uitslag maar schuift verantwoordelijkheid af
In een reactie tegenover The New York Times verklaarde Trump dat hij bereid is de verkiezingsuitslagen te accepteren. Tegelijkertijd stelde hij op zijn eigen sociale mediaplatform Truth Social dat de Republikeinen met een overweldigende meerderheid zouden hebben gewonnen wanneer hij zelf kandidaat was geweest.
Daarmee probeerde de president afstand te nemen van de nederlaag, ondanks zijn nadrukkelijke betrokkenheid bij de verkiezingscampagne. Tijdens tientallen bijeenkomsten had hij zijn aanhangers juist opgeroepen te stemmen alsof zijn eigen naam op het stembiljet stond.
Ook wees Trump naar de oorlog met Iran als een van de oorzaken van de Republikeinse verliezen. Volgens hem heeft het conflict het stemgedrag beïnvloed, al verdedigt hij nog altijd zijn eigen optreden.
'Ik word Mr. Veto'
Trump had zijn nieuwe politieke strategie al vóór de verkiezingen aangekondigd. In een interview met de podcast Pod Force One verklaarde hij dat hij zichzelf 'Mr. Veto' zou noemen wanneer de Democraten de controle over het Congres zouden veroveren.
In een afzonderlijk interview met CBS News benadrukte Trump dat hij als president over een bijzonder machtig instrument beschikt: zijn vetorecht. Daarmee kan hij wetsvoorstellen die door het Congres zijn aangenomen tegenhouden.
Woensdagochtend herhaalde hij tegenover Fox News dat hij Democratische voorstellen die hij onaanvaardbaar vindt, zal blokkeren. Volgens Trump zullen de Democraten na een aantal maanden uiteindelijk gedwongen worden om met hem te onderhandelen.
Het presidentiële vetorecht is overigens niet onbeperkt. Het Congres kan een veto ongedaan maken wanneer zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden met een tweederdemeerderheid tegen het presidentiële besluit stemt.
Juridische strijd over verkiezingsuitslagen
Naast de politieke confrontatie bestaan er juridische geschillen over de verkiezingen. De regering-Trump heeft al vóór de stembusgang geprobeerd de mogelijke verkiezingsuitslag in Alaska aan te vechten.
Daar draait een conflict om een tweede kandidaat met vrijwel dezelfde naam als de Republikeinse senator Dan Sullivan. De regering vermoedt dat deze kandidaat bewust naar voren is geschoven om Republikeinse kiezers te verwarren. Betrokken Democraten hebben beschuldigingen van onrechtmatig handelen betwist.
Het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft hierover een rechtszaak aangespannen. Een rechter wees een eerdere poging om de certificering van de verkiezingsuitslag tegen te houden af.
Er is echter geen bevestiging dat Trump na de verkiezingsnederlaag een nieuwe algemene oproep heeft gedaan aan alle Republikeinse kandidaten om advocaten in te schakelen en hun uitslagen aan te vechten.
Twee moeilijke jaren voor Trump
Met een Democratische meerderheid in het Congres verandert de machtsverhouding in Washington aanzienlijk. De oppositie kan nieuwe onderzoeken naar de regering beginnen, benoemingen blokkeren en wetsvoorstellen tegenhouden.
Trump heeft ondertussen laten weten dat hij ook bereid is met de Democraten samen te werken wanneer beide partijen overeenstemming kunnen bereiken.
De komende twee jaar lijken daardoor in het teken te komen staan van een politieke machtsstrijd tussen het Witte Huis en het Congres. Trump blijft president tot januari 2029, maar zal voor belangrijke nieuwe wetgeving vaker steun buiten zijn eigen partij moeten zoeken.
