WASHINGTON – De politieke eenheid tussen de Amerikaanse president Donald Trump en zijn vicepresident JD Vance begint na de historische Republikeinse verkiezingsnederlaag van dinsdag 3 november zichtbare scheuren te vertonen. Nauwelijks waren de omvangrijke verliezen bij de midtermverkiezingen duidelijk geworden, of Vance wees publiekelijk de oorlog met Iran aan als belangrijkste oorzaak van de afstraffing door de Amerikaanse kiezers. Daarmee zette hij zich nadrukkelijk af tegen een van de meest ingrijpende beslissingen van Trump tijdens diens tweede ambtstermijn. In Washington wordt de opmerkelijke stap inmiddels ook gezien als een eerste poging van Vance om zich politiek te positioneren voor de presidentsverkiezingen van 2028.

De Democraten heroverden bij de tussentijdse verkiezingen de meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Vooral het verlies van Republikeinse zetels in staten die Trump twee jaar geleden nog overtuigend won, kwam hard aan. In verschillende traditioneel conservatieve gebieden kozen kiezers voor Democratische kandidaten. Daarmee verloor Trump de Republikeinse meerderheid in het Congres die hem tot dusver hielp bij de uitvoering van zijn politieke agenda.

Vance liet woensdag 4 november via een uitgebreide verklaring op X weten dat de verklaring voor de nederlaag volgens hem voor vrijwel iedereen duidelijk moet zijn. De vicepresident schreef letterlijk: "The reason we lost is the war." Daarmee wees hij rechtstreeks naar de Amerikaanse militaire campagne tegen Iran, die Trump eind februari samen met Israël begon.

De reactie is opmerkelijk omdat Vance als vicepresident zelf deel uitmaakt van de regering die verantwoordelijk is voor de oorlog. Zijn verklaring wordt dan ook niet uitsluitend beschouwd als een analyse van de verkiezingsuitslag, maar eveneens als een poging om afstand te creëren tussen zijn eigen politieke toekomst en de impopulaire beslissingen van het Witte Huis.

Vance: Amerikanen hebben genoeg van oorlog en hoge prijzen

In zijn verklaring stelde Vance dat de Republikeinen niet voornamelijk verloren doordat hun eigen achterban thuisbleef. Volgens hem gingen veel Amerikanen die in 2024 nog op Trump en Vance stemden daadwerkelijk naar de stembus, maar kozen zij ditmaal voor Democratische kandidaten. Hij baseerde deze conclusie onder meer op informatie van een vertrouweling die voorafgaand aan de verkiezingen onderzoek had gedaan onder ontevreden Republikeinse kiezers.

Volgens Vance kwamen daarbij vier belangrijke klachten naar voren. Amerikanen wilden dat de oorlog met Iran werd beëindigd, dat de regering zich opnieuw zou concentreren op inflatie en de kosten van levensonderhoud, dat het Amerikaanse eigenbelang centraal zou staan en dat de relatie met Israël zou veranderen.

Vooral dat laatste punt is politiek gevoelig. Binnen de Republikeinse achterban bestaat al langer verdeeldheid tussen politici die Israël vrijwel onvoorwaardelijk steunen en aanhangers van de America First-beweging die vinden dat Washington zich minder met buitenlandse conflicten moet bemoeien. Vance heeft zich de afgelopen jaren nadrukkelijk verbonden aan die tweede stroming.

De vicepresident stelde bovendien de vraag of de oorlog het verlies van de Republikeinse meerderheid in de Senaat waard was geweest. Daarmee ging hij aanzienlijk verder dan een gebruikelijke verklaring over een tegenvallende verkiezingsuitslag. Hij plaatste de politieke kosten van het buitenlandse beleid van Trump rechtstreeks tegenover de doelen die de regering met de militaire operatie wilde bereiken.

Zijn analyse wordt slechts gedeeltelijk ondersteund door landelijke kiezersonderzoeken. Volgens de ABC News Voter Poll vond 34 procent van de kiezers de oorlog met Iran doorslaggevend voor hun stemkeuze. De kosten van levensonderhoud werden door 49 procent als doorslaggevend genoemd en corruptie binnen de overheid door 55 procent. De oorlog speelde dus aantoonbaar een belangrijke rol, maar was niet voor alle kiezers het belangrijkste onderwerp.

Vance verzette zich eerder tegen oorlog, maar verdedigde Trump ook

De verklaring van Vance brengt zijn eerdere houding tegenover militaire interventies opnieuw onder de aandacht. De vicepresident, die als militair in Irak diende, heeft zich jarenlang uitgesproken tegen langdurige Amerikaanse oorlogen in het Midden-Oosten. Tijdens de presidentscampagne van 2024 waarschuwde hij nog dat een conflict met Iran enorme financiële en militaire gevolgen zou hebben.

Ook in de aanloop naar de Amerikaanse aanvallen van 28 februari 2026 zou Vance binnen de regering bedenkingen hebben geuit. Volgens eerdere berichtgeving van onder meer CNN en Axios waarschuwde hij voor een langdurige oorlog, onduidelijke militaire doelstellingen en de gevolgen voor Amerikaanse voorraden wapens en munitie.

Toen duidelijk werd dat Trump desondanks tot militair ingrijpen wilde overgaan, veranderde Vance zijn houding. Hij zou binnen de regering hebben aangedrongen op een snelle en overweldigende militaire operatie om de oorlog zo kort mogelijk te houden. Vervolgens verdedigde hij publiekelijk verschillende besluiten van de president en raakte hij nauw betrokken bij diplomatieke pogingen om het conflict te beëindigen.

Het is daarom niet juist om te stellen dat Vance de oorlog nooit heeft gesteund. Hij was aanvankelijk sceptisch en drong aan op diplomatie, maar verdedigde de militaire campagne later wel degelijk. Tijdens een interview met de conservatieve presentatrice Megyn Kelly stelde hij afgelopen zomer zelfs dat de oorlog de moeite waard kon zijn wanneer daarmee het Midden-Oosten ingrijpend zou veranderen.

Zijn huidige opstelling betekent dus vooral dat hij teruggrijpt op zijn oorspronkelijke bezwaren en opnieuw nadruk legt op de kosten van het conflict. Daarmee ontstaat een politiek verschil met Trump, die ondanks de verkiezingsnederlaag blijft vasthouden aan zijn besluit om Iran aan te vallen.

Trump weigert oorlog met Iran als vergissing te erkennen

President Trump reageerde woensdag opvallend terughoudend op de uitspraken van zijn vicepresident. Hij erkende dat de oorlog een belangrijke rol had gespeeld bij de verkiezingsnederlaag en liet weten de mening van Vance te begrijpen. Tegelijkertijd bleef hij zijn eigen besluit verdedigen.

Volgens Trump waren de aanvallen noodzakelijk om te voorkomen dat Iran een kernwapen zou ontwikkelen. De president verklaarde tegenover journalisten dat hij onder dezelfde omstandigheden opnieuw voor militair ingrijpen zou kiezen. Daarmee maakte hij duidelijk dat de politieke gevolgen van de oorlog zijn overtuiging over de noodzaak ervan niet hebben veranderd.

Het conflict begon op 28 februari met gezamenlijke Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran. Trump voorspelde aanvankelijk een relatief korte operatie, maar de strijd duurde veel langer dan verwacht. Hoewel in april een staakt-het-vuren werd bereikt, leidde dat niet tot een definitief vredesakkoord. De spanningen rond de Straat van Hormuz bleven bovendien bestaan, met gevolgen voor de internationale oliehandel en de energieprijzen.

De regering staat inmiddels opnieuw voor de vraag of zij militaire aanvallen moet uitvoeren. Volgens Reuters hebben Amerikaanse militaire commandanten verschillende mogelijkheden voor hervatting van grootschalige gevechtsoperaties aan Trump voorgelegd. Een definitieve beslissing daarover is niet bekendgemaakt.

Voor Vance vormt dit een ingewikkelde situatie. Hij heeft een belangrijke rol gespeeld in onderhandelingen met Iran en benadrukt dat diplomatie noodzakelijk is. Een nieuwe Amerikaanse aanval zou zijn poging om zich van de oorlog te distantiëren verder bemoeilijken, zeker zolang hij vicepresident blijft.

Voorbereiding op 2028 of poging om MAGA bijeen te houden?

De timing van de verklaring heeft in Washington onmiddellijk vragen opgeroepen over de politieke ambities van Vance. Trump kan na zijn tweede gekozen ambtstermijn volgens de Amerikaanse grondwet niet opnieuw tot president worden gekozen. Dat betekent dat de Republikeinen voor de presidentsverkiezingen van november 2028 een nieuwe kandidaat moeten aanwijzen.

Vance wordt al geruime tijd genoemd als mogelijke opvolger van Trump. Hij beschikt over landelijke bekendheid, nauwe banden met invloedrijke conservatieve organisaties en een sterke positie binnen delen van de MAGA-beweging. Tegelijkertijd bestaat zijn politieke toekomst voor een belangrijk deel uit de vraag of hij de aanhang van Trump achter zich kan krijgen zonder verantwoordelijk te worden gehouden voor alle omstreden beslissingen van diens regering.

Volgens persbureau Reuters beschouwen betrokkenen binnen de Amerikaanse regering zijn verklaring als een mogelijke eerste stap richting de presidentsverkiezingen van 2028. Ook Axios beschrijft de publieke kritiek op de Iran-oorlog als een poging om binnen de Republikeinse beweging een zelfstandiger positie te verwerven.

Van een officieel aangekondigde presidentskandidatuur is overigens nog geen sprake. Vance heeft eerder verklaard dat hij na de midterms zou bepalen of hij in 2028 wil deelnemen aan de strijd om de Republikeinse nominatie.

Binnen de partij worden onder anderen minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, senator Ted Cruz en gouverneur Ron DeSantis genoemd als mogelijke kandidaten. Vooral het buitenlandse beleid kan daarbij een belangrijk onderwerp worden. Rubio en Cruz worden doorgaans gerekend tot de Republikeinen die een krachtiger militaire opstelling tegenover Iran verdedigen, terwijl Vance zich sterker profileert als tegenstander van langdurige buitenlandse interventies.

Opmerkelijk is dat Donald Trump junior, een invloedrijke stem binnen de MAGA-beweging, de verklaring van Vance openlijk steunde. Daarmee blijkt dat de kritiek op de oorlog niet uitsluitend afkomstig is van Republikeinse politici die afstand willen nemen van Trump, maar eveneens weerklank vindt binnen zijn directe politieke omgeving.

Democraten verwijten Vance politieke opportuniteit

De Democraten hebben intussen weinig begrip voor de plotselinge kritiek van Vance. Vanuit de oppositie klinkt het verwijt dat de vicepresident zelf verantwoordelijkheid draagt voor het beleid dat hij nu als oorzaak van de verkiezingsnederlaag aanwijst. Hij maakte immers deel uit van het kabinet, verdedigde eerder de oorlog en bleef gedurende de militaire campagne aan als vicepresident.

Ook binnen conservatieve kringen is zijn verklaring niet onomstreden. Sommige Republikeinse commentatoren vinden dat niet de beslissing om Iran aan te vallen, maar juist het uitblijven van een definitieve militaire overwinning het probleem is geweest. Volgens die redenering had de regering het conflict sneller en overtuigender moeten beëindigen.

Daarmee wordt zichtbaar hoe diep de meningsverschillen over buitenlandse militaire interventies binnen de Republikeinse partij inmiddels zijn geworden. De verkiezingsnederlaag heeft die tegenstelling verder aangescherpt.

Voor de Democraten levert de nieuwe machtsverhouding in het Congres bovendien mogelijkheden op om het beleid van de president intensiever te controleren. De partij kan parlementaire onderzoeken beginnen, ministers ter verantwoording roepen en proberen verdere militaire stappen aan voorwaarden te verbinden. De exacte mogelijkheden hangen af van de uiteindelijke samenstelling van beide Kamers en de wettelijke bevoegdheden van het Congres.

Een politieke breuk zonder officieel afscheid

Voorlopig is geen sprake van een volledige persoonlijke of politieke breuk tussen Trump en Vance. De vicepresident heeft zijn functie niet neergelegd en heeft de president evenmin opgeroepen zijn buitenlandse beleid onmiddellijk te herzien. Trump reageerde bovendien niet afwijzend op de verklaring en liet weten dat hij de opvattingen van Vance al langer kende.

Toch is de verandering belangrijk. Waar Vance eerder vooral bekendstond als een van de meest uitgesproken verdedigers van Trump, kiest hij nu voor een openbare analyse waarin een centraal besluit van zijn eigen regering wordt aangewezen als oorzaak van een historische politieke nederlaag.

Daarmee ontstaat een nieuwe fase binnen de Republikeinse partij. Trump moet de resterende twee jaar van zijn presidentschap regeren met een door de Democraten gecontroleerd Congres, terwijl mogelijke opvolgers zich voorbereiden op de politieke strijd die in 2028 volgt.

Voor Vance ligt de uitdaging in het combineren van twee moeilijk verenigbare posities: loyaal blijven aan de president die hem naar het Witte Huis bracht en tegelijkertijd overtuigen dat hij een andere koers kan vertegenwoordigen. Zijn verklaring over de oorlog met Iran laat zien hoe hij dat dilemma probeert te benaderen, maar ook hoe lastig het zal zijn zich volledig los te maken van een regering waarvan hij zelf een van de belangrijkste vertegenwoordigers is.