WASHINGTON – De Israëlische inlichtingendienst Mossad heeft zijn directeur Roman Gofman naar Washington gestuurd voor overleg met hoge functionarissen van de Amerikaanse regering over de oorlog met Iran. Het bezoek komt op een gevoelig moment. Premier Benjamin Netanyahu probeert president Donald Trump ertoe te bewegen de militaire aanvallen op Iran te hervatten, terwijl het Witte Huis voorlopig vasthoudt aan economische druk en diplomatieke onderhandelingen. Dat meldt de Amerikaanse nieuwssite Axios vrijdag 13 november op basis van drie bronnen die op de hoogte zijn van de gesprekken.

Gofman, een vertrouweling van Netanyahu, spreekt volgens de bronnen met CIA-directeur John Ratcliffe. Daarnaast wordt verwacht dat hij naar Miami reist voor een ontmoeting met Steve Witkoff, de speciale gezant van het Witte Huis die een belangrijke rol speelt bij de Amerikaanse diplomatie in het Midden-Oosten. De Mossad, de CIA en het Witte Huis hebben niet inhoudelijk op de berichtgeving willen reageren.

Het bezoek onderstreept de verschillen die inmiddels zichtbaar zijn tussen Washington en Jeruzalem over de aanpak van Iran. Waar Netanyahu voorstander is van nieuwe militaire aanvallen, wil Trump de onderhandelingen met Teheran voorlopig een kans blijven geven. Beide leiders spraken op 5 november telefonisch over de oorlog, maar bereikten volgens Amerikaanse bronnen geen overeenstemming over een hervatting van de gevechten.

Netanyahu voert druk op, Trump houdt de boot af

Volgens eerdere berichtgeving van de Financial Times zou Netanyahu vrijwel dagelijks contact zoeken met Trump om hem te overtuigen opnieuw militair in te grijpen. Binnen de Amerikaanse regering bestaat echter verdeeldheid over de vraag of verdere aanvallen noodzakelijk en verstandig zijn.

Trump heeft zich tot dusver niet laten overtuigen. De Amerikaanse president kiest voorlopig voor het handhaven van de zeeblokkade en de economische druk op Iran. Daarmee wil Washington Teheran dwingen concessies te doen zonder opnieuw een grootschalige militaire confrontatie te beginnen.

Bij die afweging spelen ook de belangen van verschillende Golfstaten een belangrijke rol. Saudi-Arabië, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein en Koeweit hebben volgens Trump aangegeven dat zij een verdere militaire escalatie op dit moment willen vermijden. Deze landen vrezen dat nieuwe aanvallen op Iran de regionale veiligheid verder onder druk zetten en economische schade veroorzaken.

Trump verklaarde donderdag dat hij het conflict volgens eigen zeggen onmiddellijk zou kunnen beëindigen, maar dat hij op verzoek van bevriende landen kiest voor een geleidelijkere aanpak.

Israël heeft eerdere berichten over directe druk op Trump overigens tegengesproken. De Israëlische ambassadeur bij de Verenigde Naties, Danny Danon, verklaarde begin november dat Netanyahu de Amerikaanse president niet onder druk zet en dat Israël de Amerikaanse besluitvorming respecteert.

Politieke onzekerheid in Israël vergroot de spanningen

Het bezoek van de Mossad-directeur krijgt extra betekenis door de binnenlandse politieke situatie in Israël. Netanyahu verloor bij de parlementsverkiezingen van 27 oktober zijn meerderheid. Oppositieleider Gadi Eisenkot heeft inmiddels de opdracht gekregen een nieuwe regering te vormen, al is nog onzeker of hij daarvoor voldoende steun kan verzamelen.

Volgens bronnen van Axios vrezen oppositiepolitici dat Netanyahu een nieuwe militaire confrontatie met Iran zou kunnen gebruiken om zijn politieke positie te versterken of de vorming van een nieuwe regering te bemoeilijken. Voor die veronderstelling is geen onafhankelijk bewijs gepresenteerd, maar de zorgen hebben de politieke spanningen verder aangewakkerd.

Netanyahu sprak donderdag ongeveer twee uur met Eisenkot en informeerde hem over de situatie rond Iran. Een bron uit de omgeving van de oppositieleider verklaarde tegenover Axios dat Eisenkot op dit moment geen onmiddellijke militaire noodzaak ziet om opnieuw aanvallen uit te voeren.

Eisenkot benadrukte vrijdag dat de nationale veiligheid van Israël niet mag worden gebruikt voor politiek gewin. Ook waarschuwde hij dat het handelen van de demissionaire premier tijdens de regeringswisseling onder voldoende toezicht moet blijven staan.

De politieke discussie wordt versterkt door eerdere Israëlische berichtgeving over voorbereidingen voor een mogelijke militaire operatie tegen Iran vlak voor de verkiezingen. Volgens de Israëlische televisiezender Channel 12 zouden Netanyahu en Gofman een dergelijke operatie hebben gesteund, terwijl andere veiligheidsfunctionarissen bezwaren hadden. De plannen zouden uiteindelijk zijn tegengehouden nadat Washington ervan op de hoogte raakte. Het kantoor van Netanyahu heeft die lezing tegengesproken.

Nieuwe oorlog of diplomatieke oplossing?

De komende gesprekken in Washington kunnen duidelijker maken hoeveel ruimte Israël nog heeft om het Amerikaanse beleid ten aanzien van Iran te beïnvloeden. De aanwezigheid van Gofman biedt de Israëlische regering rechtstreeks toegang tot belangrijke personen binnen de Amerikaanse veiligheidsdiensten en de diplomatieke omgeving van Trump.

Tegelijkertijd probeert Washington via bemiddelaars, waaronder Qatar, mogelijkheden voor een overeenkomst met Teheran te onderzoeken. Iran heeft aangegeven bereid te zijn tot diplomatieke contacten, maar stelt voorwaarden aan onder meer de Amerikaanse blokkade en de economische sancties.

Een nieuwe militaire aanval zou die onderhandelingen ernstig kunnen bemoeilijken en het risico op een bredere regionale oorlog vergroten. Vooral de veiligheid van de scheepvaart in de Straat van Hormuz blijft daarbij een belangrijk aandachtspunt. Deze zeestraat is van groot belang voor de internationale olie- en gasvoorziening.

Voorlopig heeft Trump geen besluit genomen om de grootschalige gevechten met Iran te hervatten. Het bezoek van de Mossad-chef laat wel zien dat Netanyahu zijn pogingen om de Amerikaanse koers te beïnvloeden niet heeft opgegeven. Of de Israëlische druk uiteindelijk tot een verandering van het beleid in Washington leidt, blijft onzeker.