MOSKOU – Armenië heeft zijn stemrecht verloren binnen het door Rusland geleide militaire bondgenootschap CSTO. Tijdens een topbijeenkomst in Moskou op woensdag 11 november besloten de lidstaten dat Armenië niet langer mag meestemmen over besluiten van de organisatie. Ook verliest het land het recht om vertegenwoordigers voor belangrijke functies binnen het bondgenootschap voor te dragen. Het besluit betekent een verdere verslechtering van de toch al ernstig beschadigde betrekkingen tussen Rusland en Armenië, dat zich steeds nadrukkelijker op Europa richt.

De Russische president Vladimir Poetin zat de bijeenkomst van de Collective Security Treaty Organization (CSTO) voor. Het militaire bondgenootschap bestaat naast Rusland en Armenië uit Belarus, Kazachstan, Kirgizië en Tadzjikistan.

Volgens Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov is het besluit genomen omdat Armenië al meerdere jaren zijn verplichtingen tegenover de organisatie niet nakomt. Daarbij gaat het vooral om de contributie die het land sinds 2024 niet meer betaalt.

Het handvest van de CSTO bepaalt dat een lidstaat zijn stemrecht kan verliezen wanneer financiële verplichtingen gedurende twee jaar niet worden nagekomen. Die bepaling is nu op Armenië toegepast.

Armenië verwijt Rusland gebrek aan militaire steun

Achter het financiële conflict gaat een veel diepere politieke breuk schuil. Armenië was jarenlang een belangrijke bondgenoot van Rusland in de zuidelijke Kaukasus, maar verloor geleidelijk het vertrouwen in Moskou nadat het militaire bondgenootschap niet ingreep tijdens gewapende confrontaties met Azerbeidzjan.

Vooral de grensconflicten in 2021 en 2022 zorgden voor grote onvrede in Jerevan. Armeense autoriteiten beschuldigden Azerbeidzjan ervan delen van internationaal erkend Armeens grondgebied binnen te vallen. Ondanks verzoeken om hulp bleef de verwachte militaire ondersteuning vanuit de CSTO uit.

De situatie verslechterde verder in september 2023, toen Azerbeidzjan de controle over Nagorno-Karabach overnam. Meer dan honderdduizend etnische Armeniërs verlieten daarop het gebied.

Voor premier Nikol Pasjinjan bevestigden deze gebeurtenissen dat Armenië niet langer op zijn traditionele militaire bondgenoten kon vertrouwen.

In februari 2024 kondigde de Armeense regering daarom aan de deelname aan de CSTO te bevriezen. Sindsdien neemt Armenië niet meer deel aan gezamenlijke militaire oefeningen en belangrijke bijeenkomsten. Ook werden de contributiebetalingen stopgezet.

Moskou houdt deur voor Armenië open

Hoewel Armenië zijn stemrecht kwijt is, blijft het land formeel lid van de CSTO. Secretaris-generaal Taalatbek Masadykov benadrukte na afloop van de bijeenkomst dat een volledige verwijdering van Armenië niet op de agenda stond.

Volgens hem kan Armenië zijn stemrecht terugkrijgen zodra de achterstallige contributie is betaald. Ook kunnen dan opnieuw Armeense vertegenwoordigers worden benoemd binnen de organisatie.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov verklaarde eerder dat Armenië ondanks de beperkingen aanspraak blijft houden op de bestaande afspraken over collectieve veiligheid.

De Armeense regering lijkt echter weinig belangstelling te hebben voor herstel van de samenwerking. Pasjinjan liet begin november weten dat Armenië geen belang meer ziet in deelname aan het militaire bondgenootschap. Hij heeft bovendien aangegeven een eventueel besluit om zijn land volledig uit de CSTO te zetten niet te zullen tegenhouden.

Armenië zoekt toenadering tot Europese Unie

De breuk past binnen een bredere verschuiving van het Armeense buitenlandse beleid. De regering van Pasjinjan zoekt steeds nauwere samenwerking met de Europese Unie en westerse landen, zowel op economisch als op veiligheidsgebied.

Dat leidt tot nieuwe spanningen met Moskou, dat de voormalige Sovjetrepubliek nog altijd beschouwt als onderdeel van zijn traditionele invloedssfeer.

Ook het Armeense lidmaatschap van de Euraziatische Economische Unie staat daardoor ter discussie. Rusland heeft herhaaldelijk gewaarschuwd dat een toekomstig EU-lidmaatschap volgens Moskou niet verenigbaar is met deelname aan dat economische samenwerkingsverband.

Met het verlies van het stemrecht binnen de CSTO is de afstand tussen beide landen opnieuw groter geworden. Een definitieve breuk is juridisch nog niet voltrokken, maar Armenië heeft voorlopig geen invloed meer op de besluitvorming binnen het militaire bondgenootschap waarvan het nog altijd lid is.