DEN HAAG – De politieke crisis binnen het kabinet-Jetten heeft donderdagmiddag 12 november een nieuwe wending gekregen. Het kabinet heeft de Tweede Kamer officieel afgeraden in te stemmen met het belastingakkoord dat regeringspartijen D66 en CDA een dag eerder sloten met oppositiepartijen PRO en Volt. Daarmee schaart de regering zich inhoudelijk aan dezelfde kant als de VVD, die zich fel tegen de afspraken verzet. Opmerkelijk is dat het kabinet hiermee ook ingaat tegen het standpunt van twee van zijn eigen coalitiepartijen.
Het negatieve kabinetsadvies werd donderdagmiddag bekend tijdens het extra Kamerdebat over het Belastingplan 2027. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft de regering dat de voorgestelde belastingwijzigingen onvoldoende financieel zijn onderbouwd. Een belangrijk deel van de benodigde dekking ontbreekt nog, waardoor volgens het kabinet een gat in de begroting kan ontstaan.
Het akkoord werd woensdag gesloten door D66 en CDA met PRO en Volt, zonder instemming van de VVD. De vier partijen willen ongeveer één miljard euro aan belastingdruk verschuiven van werkenden naar mensen met hogere inkomsten uit vermogen. De extra opbrengsten uit vermogensbelastingen moeten worden gebruikt om het laagste tarief van de inkomstenbelasting te verlagen.
Kabinet wijst eigen coalitiepartijen terecht
Het negatieve advies is opmerkelijk omdat de regering bestaat uit D66, VVD en CDA. Terwijl de Tweede Kamerfracties van D66 en CDA het akkoord met PRO en Volt verdedigen, vindt het kabinet dat het voorstel in de huidige vorm niet moet worden aangenomen.
Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) en staatssecretaris Eelco Eerenberg (D66) zijn daarmee als leden van hetzelfde kabinet eensgezind in hun afwijzing van de voorgestelde belastingwijzigingen.
Volgens het kabinet ontbreekt voor een deel van de belastingopbrengsten een concrete financiële onderbouwing. Vooral de plannen om aanvullende inkomsten te halen uit fiscale constructies rond grote vermogens roepen vragen op.
Daarnaast heeft de regering bezwaren tegen de voorgestelde wijzigingen in box 3. PRO en Volt willen een extra tarief van 38,5 procent invoeren voor mensen die jaarlijks meer dan 60.000 euro rendement uit vermogen behalen. Voor rendementen onder die grens zou het tarief juist licht dalen.
Het kabinet stelt dat een extra tarief technisch mogelijk is vanaf 2029, maar waarschuwt dat de maatregel het belastingstelsel ingewikkelder maakt. Ook kan het voorstel gevolgen hebben voor de hervorming van box 3, waarbij belastingheffing over het werkelijke rendement het uitgangspunt wordt.
VVD dreigt volledige belastingplan weg te stemmen
Eerder op donderdag maakte VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans al duidelijk dat zijn partij niet voor het volledige Belastingplan 2027 zal stemmen wanneer de wijzigingsvoorstellen van PRO en Volt worden aangenomen.
Volgens Brekelmans zijn de afspraken schadelijk voor het Nederlandse ondernemers- en investeringsklimaat. De VVD vindt bovendien dat de coalitiepartners met de overeenkomst tegen de afspraken uit het regeerakkoord ingaan.
VVD-leider Dilan Yeşilgöz sprak woensdagavond al haar ongenoegen uit over de gang van zaken. Volgens haar werd de VVD voor een voldongen feit geplaatst nadat D66 en CDA buiten de partij om overeenstemming hadden bereikt met PRO en Volt.
De liberalen willen dat er binnen de coalitie een fundamentele herziening van de samenwerking plaatsvindt. Of de VVD bereid is het kabinet te verlaten wanneer D66 en CDA hun afspraken handhaven, heeft Brekelmans nog niet duidelijk gemaakt.
Bontenbal blijft achter akkoord staan
CDA-leider Henri Bontenbal blijft vooralsnog achter de overeenkomst staan. Volgens hem was het noodzakelijk om een doorbraak te bereiken, omdat eerdere onderhandelingen over het belastingplan waren vastgelopen.
Ook D66 verdedigt het zoeken naar steun bij oppositiepartijen. Het minderheidskabinet beschikt met 66 zetels niet over een meerderheid in de Tweede Kamer en moet voor belangrijke wetgeving afspraken maken met andere fracties.
De overeenkomst met PRO en Volt moest ervoor zorgen dat het Belastingplan 2027 voldoende steun zou krijgen in zowel de Tweede als de Eerste Kamer.
Door het verzet van de VVD en het negatieve advies van het kabinet staat die strategie opnieuw onder druk. Het is nu de vraag of D66 en CDA vasthouden aan hun afspraken of alsnog bereid zijn het belastingvoorstel aan te passen.
Politieke crisis bereikt nieuwe fase
Het ontraden van een wetswijziging is op zichzelf geen blokkade. De Tweede Kamer kan een voorstel ondanks een negatief kabinetsadvies alsnog aannemen. Het oordeel van de regering is dus geen definitieve afwijzing door het parlement.
Politiek is de situatie wel bijzonder gevoelig. Twee regeringspartijen steunen een belastingakkoord dat hun eigen kabinet financieel onvoldoende onderbouwd vindt, terwijl de derde coalitiepartij dreigt het volledige belastingplan weg te stemmen.
Daarmee draait de discussie inmiddels om meer dan alleen belastingtarieven. Ook het onderlinge vertrouwen tussen de coalitiepartijen en de vraag of het minderheidskabinet nog gezamenlijk kan optreden, staan ter discussie.
De stemming over het Belastingplan 2027 moet duidelijk maken of het akkoord van PRO en Volt overeind blijft. Zolang de Kamer zich niet heeft uitgesproken, is onduidelijk welke gevolgen de ontstane crisis voor het voortbestaan van het kabinet-Jetten zal hebben.
