ATHENE – De burgeroorlog in Soedan leidt tot een steeds grotere vluchtelingenstroom richting Europa. Vooral het Griekse eiland Kreta is uitgegroeid tot een belangrijke aankomstplaats voor mensen die via Libië de Middellandse Zee oversteken. In 2025 bereikten ongeveer 9.100 Soedanezen Griekenland, bijna zes keer zoveel als een jaar eerder. De ontwikkeling zet zich ook in 2026 voort, terwijl een einde aan het geweld in hun thuisland niet in zicht is.
De cijfers komen uit onderzoek van de vluchtelingenorganisatie UNHCR. Daaruit blijkt dat de migratieroutes vanuit Soedan de afgelopen jaren sterk zijn veranderd. Waar veel Soedanese vluchtelingen voorheen via de centrale Middellandse Zee naar Italië reisden, kiezen mensensmokkelaars en migranten tegenwoordig steeds vaker voor de oversteek vanuit het oosten van Libië naar Kreta en het nabijgelegen eiland Gavdos.
De route is gevaarlijk. Migranten worden regelmatig in overvolle en nauwelijks zeewaardige boten de Middellandse Zee op gestuurd. Tijdens hun reis door Noord-Afrika lopen zij bovendien het risico slachtoffer te worden van geweld, beroving, uitbuiting en willekeurige detentie.
Volgens de Europese grensbewakingsorganisatie Frontex verdrievoudigde het aantal geregistreerde overtochten vanuit Oost-Libië naar Kreta in 2025 ruimschoots. Opmerkelijk genoeg gebeurde dat terwijl het totale aantal irreguliere grensoverschrijdingen langs de oostelijke Middellandse Zeeroute juist daalde.
Bijna alle boten naar Kreta vertrekken vanuit Libië
In 2025 bereikten ruim 20.000 migranten de eilanden Kreta en Gavdos. Soedanezen vormden met ruim 37 procent een van de grootste groepen, vrijwel even groot als het aandeel Egyptenaren. Ook veel Bengalezen maakten gebruik van de route.
Uit gegevens van hulporganisaties blijkt dat meer dan 99 procent van de migranten die deze eilanden bereikten vanuit Libië was vertrokken. Vooral de oostelijke Libische kust heeft zich ontwikkeld tot een belangrijk vertrekpunt.
De verschuiving zorgt voor toenemende druk op de Griekse opvangvoorzieningen. Kreta was jarenlang nauwelijks ingericht op de opvang van grote aantallen migranten die rechtstreeks vanuit Afrika arriveerden. Inmiddels worden op het eiland aanvullende opvanglocaties gezocht en moeten de autoriteiten regelmatig grote groepen nieuw aangekomen vluchtelingen overbrengen naar het Griekse vasteland.
Ook Italië blijft een bestemming voor mensen uit Soedan. Via de centrale Middellandse Zee reizen zij voornamelijk vanuit Libië richting het Italiaanse eiland Lampedusa en Sicilië. Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie kwam in de eerste elf maanden van 2025 ongeveer 65 procent van de geregistreerde Soedanese migranten in de onderzochte Europese aankomstlanden in Griekenland aan, tegenover 31 procent in Italië.
Burgeroorlog heeft miljoenen mensen verdreven
De belangrijkste oorzaak van de vluchtelingenstroom ligt in Soedan zelf. Sinds april 2023 woedt daar een verwoestende oorlog tussen het reguliere leger, de Sudanese Armed Forces (SAF), en de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF).
Het conflict heeft grote delen van het land ontwricht. Woonwijken, ziekenhuizen en andere voorzieningen zijn verwoest, terwijl voedseltekorten en geweld tegen burgers miljoenen mensen hebben gedwongen hun huizen te verlaten.
Volgens de Verenigde Naties zijn sinds het uitbreken van de oorlog ongeveer veertien miljoen mensen op de vlucht geslagen. Het overgrote deel bevindt zich nog altijd in Soedan zelf of in aangrenzende landen, waaronder Tsjaad, Egypte en Zuid-Soedan.
Voor een groeiend aantal vluchtelingen blijkt de opvang in de regio echter geen duurzaam perspectief te bieden. Zij reizen verder naar Libië, waar smokkelnetwerken de overtocht naar Europa organiseren.
Buitenlandse steun houdt strijdende partijen op de been
De oorlog wordt niet uitsluitend door binnenlandse tegenstellingen gevoed. Verschillende buitenlandse mogendheden spelen volgens internationale onderzoekers een rol bij de voortzetting van het conflict.
De Europese asielautoriteit EUAA wijst op militaire en politieke steun aan het Soedanese regeringsleger vanuit onder meer Turkije, Iran, Egypte en Saudi-Arabië. Turkije en Iran leverden volgens onderzoeksrapporten onder andere militaire drones. Saudi-Arabië wordt daarnaast genoemd als belangrijke politieke en financiële partner van de Soedanese legerleiding.
Ook Qatar onderhoudt banden met de Soedanese autoriteiten, al verschilt de aard van die betrokkenheid van de gedocumenteerde militaire leveranties vanuit andere landen.
Aan de andere kant worden de Verenigde Arabische Emiraten door internationale onderzoekers beschuldigd van het leveren van wapens en andere ondersteuning aan de RSF. De Emiraten ontkennen militaire steun aan de strijdende partijen.
Een onderzoekscommissie van de Verenigde Naties waarschuwde in september dat buitenlandse wapens, financiële middelen en logistieke netwerken het geweld in Soedan helpen voortduren. Volgens de onderzoekers vergroten die internationale verbindingen de militaire slagkracht van beide partijen, met ernstige gevolgen voor de burgerbevolking.
Zolang het geweld aanhoudt en miljoenen Soedanezen geen veilige plek hebben om naar terug te keren, blijft de druk op de migratieroutes richting Europa bestaan. De groeiende aantallen aankomsten op Kreta laten zien dat de gevolgen van de Soedanese burgeroorlog inmiddels ook steeds nadrukkelijker aan de Europese buitengrenzen merkbaar zijn.
