DEN HAAG – Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat ontkent dat hij heeft geprobeerd oppositiepartij DENK over te halen om tegen het Belastingplan 2027 te stemmen, nadat bekend was geworden dat vanuit de VVD op het laatste moment contact was gezocht met de partij. Volgens de minister waren zijn pogingen om DENK telefonisch te bereiken uitsluitend bedoeld om te spreken over een omstreden wijzigingsvoorstel rond de vliegbelasting en om duidelijkheid te krijgen over afspraken die DENK met coalitiepartijen D66 en CDA had gemaakt. In een brief aan de Tweede Kamer van 17 november reageert Karremans op vragen van PVV-leider Geert Wilders, die opheldering verlangde over de contacten tussen de VVD-bewindsman en de oppositiepartij. De minister erkent dat er pogingen tot contact zijn geweest en dat DENK zelf ook contact met hem heeft opgenomen, maar weigert inhoudelijke details over de gevoerde gesprekken openbaar te maken.
De kwestie speelt tegen de achtergrond van de politieke crisis die ontstond nadat D66 en CDA met verschillende oppositiepartijen afspraken hadden gemaakt om het Belastingplan 2027 alsnog door de Tweede Kamer te krijgen. Vooral een wijzigingsvoorstel van PRO en Volt, waarmee de belastingdruk op vermogen werd verhoogd, leidde tot grote onenigheid binnen de coalitie. De VVD verzette zich tegen deze aanpassing en stemde uiteindelijk tegen het belastingplan van het eigen kabinet, terwijl D66 en CDA met steun van onder meer DENK wel voldoende stemmen verzamelden om het voorstel aangenomen te krijgen. De uitzonderlijke gang van zaken bracht het kabinet-Jetten vervolgens aan de rand van een politieke crisis en veroorzaakte tegelijkertijd vragen over de rol die VVD-bewindspersonen achter de schermen hadden gespeeld.
Contact met DENK over vliegbelasting en verkeersboetes
Volgens Karremans is het gebruikelijk dat ministers en Kamerleden tijdens de behandeling van belangrijke wetsvoorstellen contact met elkaar onderhouden, zeker wanneer er wijzigingen worden voorgesteld die gevolgen hebben voor het beleid van een ministerie. Dat gebeurde volgens hem ook tijdens de onderhandelingen over het belastingplan, waarbij vanuit het kabinet verschillende politieke fracties werden benaderd over moties en amendementen. Het doel was volgens de minister om tot besluitvorming te komen die het kabinet inhoudelijk het meest wenselijk achtte, waarbij hij benadrukt dat dergelijke contacten onderdeel vormen van de normale politieke werkwijze in Den Haag.
Karremans schrijft dat zijn eigen betrokkenheid betrekking had op een amendement waarmee de voorgenomen verlaging van het hoogste tarief van de vliegbelasting ongedaan zou worden gemaakt. De financiële ruimte die daardoor zou ontstaan, moest volgens het wijzigingsvoorstel worden gebruikt om verkeersboetes te verlagen, maar het kabinet had dit amendement ontraden. De minister wilde hierover met DENK spreken, maar stelt dat het betreffende contact nooit daadwerkelijk tot stand is gekomen. Daarmee weerspreekt hij de suggestie dat tijdens dat contact afspraken zouden zijn gemaakt om de stemming over het gehele belastingplan te beïnvloeden.
De discussie over de vliegbelasting stond niet los van de bredere onderhandelingen over de rijksbegroting, omdat iedere wijziging in een belastingtarief gevolgen kan hebben voor de beschikbare inkomsten en de financiering van andere maatregelen. Juist doordat tijdens de behandeling van het belastingplan verschillende partijen probeerden onderdelen van het voorstel aan te passen, ontstond een ingewikkeld onderhandelingsproces waarin de steun van enkele oppositiefracties doorslaggevend kon zijn.
Minister wilde weten welke afspraken DENK had gemaakt
Naast de poging om contact te leggen over de vliegbelasting erkent Karremans dat hij later op de avond opnieuw heeft geprobeerd telefonisch met DENK in gesprek te komen. Ditmaal wilde hij naar eigen zeggen weten welke afspraken de partij met twee van de drie coalitiepartijen had gemaakt, waarmee hij doelt op de onderhandelingen tussen DENK, D66 en CDA over het belastingplan. Ook dit telefoongesprek kwam volgens de minister niet tot stand, waardoor hij naar eigen zeggen geen gelegenheid kreeg om daarover rechtstreeks informatie in te winnen.
Tegelijkertijd bevestigt Karremans dat vanuit DENK wel contact met hem is opgenomen over eerdere contacten tussen de Kamerfracties van de VVD en DENK. Daarmee staat vast dat er communicatie tussen de betrokken partijen is geweest, maar blijft onduidelijk wat daarbij precies is besproken en welke politieke voorstellen of toezeggingen tijdens die gesprekken aan de orde kwamen. De minister zegt hierover eerder al tegenover de camera een toelichting te hebben gegeven, maar wil in zijn schriftelijke beantwoording niet verder ingaan op de inhoud.
Dat onderscheid is belangrijk, omdat DENK en de VVD verschillende lezingen hebben gegeven van de gebeurtenissen rond de stemming. Volgens DENK probeerde de VVD te voorkomen dat de partij steun zou verlenen aan het gewijzigde belastingplan, terwijl de VVD volhoudt dat de contacten betrekking hadden op afzonderlijke moties en amendementen en niet op een poging om het volledige wetsvoorstel te laten stranden.
Wilders wil weten wat achter de schermen is gebeurd
PVV-leider Geert Wilders nam geen genoegen met de onduidelijkheid over de contacten tussen de VVD en DENK en vroeg tijdens het Kamerdebat van 17 november om nadere informatie over de communicatie van Karremans. Zijn vragen volgden op berichtgeving over telefoontjes en appberichten tussen VVD-politici en DENK-Kamerleden in de uren voorafgaand aan de beslissende stemmingen, waarbij vooral de vraag centraal stond of ministers van een regeringspartij hadden geprobeerd de parlementaire steun voor het belastingplan van hun eigen kabinet te ondermijnen.
De kwestie werd verder gevoelig doordat ook minister van Financiën Eelco Heinen contact had onderhouden met DENK. Heinen was als verantwoordelijk bewindsman nauw betrokken bij het opstellen en verdedigen van het Belastingplan 2027, terwijl zijn eigen partij uiteindelijk tegen het gewijzigde voorstel stemde. Volgens de NOS probeerde de VVD tijdens de onderhandelingen onder meer invloed uit te oefenen op de stemming over een motie die samenhing met de omstreden wijziging van de vermogensbelasting, terwijl de partij ontkende dat zij daarmee het volledige belastingplan wilde tegenhouden.
Karremans probeert met zijn brief vooral duidelijkheid te geven over zijn persoonlijke betrokkenheid. Hij stelt nadrukkelijk dat hij nooit heeft geprobeerd DENK tegen het belastingplan te laten stemmen, maar geeft tegelijkertijd aan dat hij vanwege de vertrouwelijkheid van gesprekken tussen Kamerleden en bewindspersonen geen verdere informatie over de inhoud van die contacten zal verstrekken.
Vertrouwelijkheid botst met behoefte aan openheid
Daarmee blijft een belangrijk deel van de politieke discussie bestaan. Het kabinet beroept zich op het uitgangspunt dat bewindspersonen en Kamerleden vertrouwelijk met elkaar moeten kunnen overleggen, omdat onderhandelingen over wetsvoorstellen anders aanzienlijk moeilijker worden. Oppositiepartijen willen daarentegen kunnen controleren of ministers hun positie hebben gebruikt om politieke voorstellen van het eigen kabinet te beïnvloeden op een manier die niet overeenkomt met het openbare kabinetsstandpunt.
De minister van Financiën heeft in een afzonderlijke brief eveneens gewezen op de vertrouwelijkheid van politieke contacten. Heinen stelt dat de berichten betrekking hadden op amendementen en moties en niet op een stem tegen het gehele belastingplan, terwijl hij aangeeft dat de communicatie volgens de geldende regels is gearchiveerd. Ook hij verstrekt geen volledige inhoudelijke reconstructie van de uitgewisselde berichten.
Voor de Tweede Kamer betekent dit dat de betrokken ministers hun handelen wel hebben toegelicht, maar dat de inhoud van alle gesprekken en berichten niet volledig openbaar is gemaakt. Daardoor kan op basis van de beschikbare officiële verklaringen niet onafhankelijk worden vastgesteld welke bedoelingen achter ieder afzonderlijk contactmoment schuilgingen, terwijl de verschillende lezingen van DENK en de VVD voorlopig naast elkaar blijven bestaan.
Politieke crisis voorlopig bezworen
De discussie over de contacten met DENK komt op een moment waarop het kabinet juist probeert de onderlinge verhoudingen te herstellen. Na dagenlange crisisgesprekken besloten D66, VVD en CDA alsnog samen verder te gaan, nadat het gewijzigde belastingplan grote spanningen had veroorzaakt tussen de drie coalitiepartijen. Premier Rob Jetten erkende dat de samenwerking met oppositiepartijen beter georganiseerd moet worden en dat binnen de coalitie duidelijkere afspraken nodig zijn over de manier waarop steun voor belangrijke wetsvoorstellen wordt gezocht.
Voor Karremans is de kwestie daarmee echter nog niet volledig afgesloten. Zijn brief geeft antwoord op de vraag waarom hij DENK wilde spreken en bevestigt dat twee telefonische contactpogingen niet succesvol waren, maar biedt geen volledig inzicht in de communicatie die op andere momenten wel heeft plaatsgevonden. De minister houdt vast aan zijn ontkenning dat hij DENK tegen het belastingplan wilde laten stemmen, terwijl Wilders en andere Kamerleden juist willen weten of die verklaring overeenkomt met wat er in de uren voorafgaand aan de stemming daadwerkelijk is gebeurd.
De affaire onderstreept hoe kwetsbaar de politieke verhoudingen binnen het minderheidskabinet zijn geworden. Waar de coalitie voor belangrijke besluiten afhankelijk is van steun uit de oppositie, kunnen onderhandelingen tussen afzonderlijke partijen tegelijk spanningen veroorzaken wanneer niet alle coalitiepartners bij de gemaakte afspraken betrokken zijn. Het kabinet heeft de onmiddellijke crisis overleefd, maar de vragen over de contacten tussen de VVD en DENK laten zien dat het vertrouwen tussen de betrokken partijen nog niet volledig is hersteld.



