DEN HAAG - Het kabinet erkent dat het Nederlandse stelsel van belastingen, toeslagen en sociale zekerheid voor veel mensen te ingewikkeld is. Minister Jan Vijlbrief van Sociale Zaken schrijft dat in een reactie op drie burgerbrieven over de positie van gepensioneerden, middeninkomens en alleenstaande werkenden.
De minister stelt dat ingewikkelde regels ertoe kunnen leiden dat mensen moeilijk kunnen inschatten wat een hoger inkomen voor hun besteedbare inkomen betekent. Het kabinet werkt daarom aan vereenvoudiging van het fiscale stelsel, de sociale zekerheid en de toeslagen.
Pensioenstijging levert per saldo meer op
Een van de brieven kwam van een gepensioneerde die vreesde dat een verhoging van het aanvullend pensioen uiteindelijk zou leiden tot een lager besteedbaar inkomen. Volgens de briefschrijver zouden hogere belastingen, een huurverhoging en lagere huur- en zorgtoeslag de pensioenverhoging grotendeels tenietdoen.
Het ministerie heeft de berekening opnieuw uitgevoerd en komt tot een andere conclusie. In het onderzochte voorbeeld stijgt het bruto maandinkomen door indexatie van de AOW en aanvullende pensioenen met 138 euro.
Na belastingen en de inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zorgverzekeringswet resteert netto 108 euro extra. De huurtoeslag daalt met 22 euro per maand, terwijl de zorgtoeslag gelijk blijft.
Per saldo stijgt het besteedbaar inkomen in dit voorbeeld met 86 euro per maand.
Stelsel volgens minister te ingewikkeld
Volgens Vijlbrief laat de brief zien dat het voor burgers moeilijk is om zelf te bepalen wat een inkomensverandering betekent voor belastingen en toeslagen. Dat kan volgens hem zelfs tot onnodige zorgen leiden als mensen verwachten erop achteruit te gaan terwijl hun besteedbare inkomen juist stijgt.
Burgers kunnen volgens het ministerie gebruikmaken van officiële hulpmiddelen, zoals proefberekeningen van Dienst Toeslagen. Ook worden mensen gewaarschuwd wanneer gegevens over hun inkomen of kinderopvang sterk afwijken van de gegevens waarmee hun toeslag is berekend.
Het kabinet probeert daarmee terugvorderingen zoveel mogelijk te voorkomen.
Waarschuwing voor informatie uit AI
Het ministerie wijst in de Kamerbrief ook op het toenemende gebruik van kunstmatige intelligentie om informatie te zoeken over belastingen, toeslagen en inkomensregelingen.
De overheid kan volgens de minister niet instaan voor de juistheid van informatie die via dergelijke systemen wordt verstrekt. Onjuiste berekeningen kunnen volgens hem onnodige onrust en stress veroorzaken.
Het ministerie adviseert daarom officiële rekenhulpen en websites van de overheid te gebruiken om de gevolgen van inkomensveranderingen te berekenen.
Middeninkomens krijgen beperkt ondersteuning
Een tweede burgerbrief ging over een gezin met een netto-inkomen van ongeveer 4.300 euro per maand. Het gezin bestaat uit een werkende vader, een moeder met een Wajong-uitkering en een kind.
De briefschrijver stelde dat gezinnen met een middeninkomen steeds meer moeite hebben om rond te komen, terwijl zij weinig of geen recht hebben op toeslagen of andere inkomensondersteuning.
Het kabinet erkent dat huishoudens in deze situatie beperkt gebruik kunnen maken van toeslagen en gemeentelijke regelingen. Ook de toegang tot sociale huur is beperkter.
Volgens het ministerie komt een netto-inkomen van ongeveer 4.300 euro overeen met een inkomen van ongeveer anderhalf tot twee keer modaal. Het stelsel gaat ervan uit dat huishoudens met een dergelijk inkomen grotendeels zelf hun kosten van levensonderhoud kunnen betalen.
Hogere toeslaggrenzen hebben nadelen
Een verhoging van de inkomensgrenzen voor toeslagen zou volgens de minister weliswaar meer huishoudens met middeninkomens ondersteunen, maar ook nieuwe problemen veroorzaken.
Meer huishoudens zouden dan te maken krijgen met de geleidelijke afbouw van toeslagen. Dat kan ertoe leiden dat extra werken minder oplevert. Daarnaast zouden hogere belastingen nodig kunnen zijn om ruimere toeslagen te financieren.
Ook het verruimen van de toegang tot sociale huurwoningen heeft volgens de minister een keerzijde, omdat bestaande wachtlijsten daardoor verder kunnen oplopen.
Alleenstaanden kunnen kosten niet delen
De derde burgerbrief ging over alleenstaande werkenden. De briefschrijver vroeg aandacht voor mensen die alleen wonen en alle woon-, energie- en boodschappenkosten zelf moeten betalen.
Het kabinet erkent dat alleenstaanden daardoor in sommige situaties financieel kwetsbaarder zijn dan samenwonenden. Twee mensen die samenwonen kunnen veel vaste lasten delen, terwijl alleenstaanden die mogelijkheid niet hebben.
Volgens de minister wordt in verschillende regelingen al rekening gehouden met alleenstaanden. Zo ontvangen alleenstaanden in de AOW en bijstand 70 procent van het bedrag dat voor een paar geldt, wat meer is dan de helft.
Ook bij onder meer de zorgtoeslag, huurtoeslag en het kindgebonden budget bestaan verschillen tussen alleenstaanden en huishoudens met meerdere personen.
Hervormingsagenda nog dit jaar naar Kamer
Volgens Vijlbrief onderstrepen de drie burgerbrieven dat inkomensbeleid voor verschillende groepen uiteenlopende gevolgen heeft.
Het kabinet werkt daarom aan stapsgewijze vereenvoudiging van belastingen, sociale zekerheid en toeslagen. Uitgangspunten daarbij zijn volgens het ministerie eenvoud, voorspelbaarheid en het principe dat werken moet lonen.
De staatssecretaris van Financiën moet nog voor het einde van 2026 een hervormingsagenda naar de Tweede Kamer sturen.
