WASHINGTON – Voor Donald Trump en zijn Republikeinse Partij is dinsdag 3 november 2026 misschien wel de belangrijkste verkiezingsdag sinds zijn terugkeer in het Witte Huis. Miljoenen Amerikanen gaan naar de stembus voor de midtermverkiezingen, waarbij wordt bepaald wie de komende twee jaar de macht heeft in het Congres. De laatste peilingen voorspellen zwaar weer voor de Republikeinen. De Democraten zijn de duidelijke favoriet om het Huis van Afgevaardigden te veroveren en maken inmiddels ook een serieuze kans op een meerderheid in de Senaat. Als beide kamers in Democratische handen vallen, kan Trump tijdens de laatste twee jaar van zijn presidentschap met aanzienlijke politieke tegenwerking worden geconfronteerd.
De meest recente peiling van Reuters/Ipsos, die maandag 2 november werd afgerond, laat een voorsprong van acht procentpunten voor de Democraten zien. Van de geregistreerde kiezers geeft 46 procent de voorkeur aan een Democratische kandidaat voor het Congres, tegenover 38 procent voor een Republikein. Tegelijkertijd is de populariteit van Trump gedaald naar een bijzonder laag niveau. Slechts 32 procent van de ondervraagden keurt zijn functioneren als president goed.
De cijfers zijn een waarschuwing voor de Republikeinen, die momenteel zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat controleren. Toch betekent een landelijke voorsprong niet automatisch dat de Democraten beide kamers winnen. Vooral in de Senaat kunnen enkele spannende verkiezingen in afzonderlijke staten de doorslag geven.
Waarom deze verkiezingen zo belangrijk zijn
De Amerikaanse midterms worden iedere twee jaar gehouden, halverwege een presidentiële ambtstermijn. Alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden staan op het spel. Daarnaast worden dit jaar 35 Senaatszetels betwist, waaronder zetels die via bijzondere verkiezingen worden ingevuld.
Het Huis van Afgevaardigden telt 435 leden en voor een meerderheid zijn bij een volledig bezette Kamer minimaal 218 zetels nodig. De Senaat bestaat uit honderd leden, waarbij de Republikeinen momenteel met 53 tegen 47 zetels de meerderheid hebben.
Voor de Democraten is een netto winst van vier Senaatszetels noodzakelijk om op 51 zetels uit te komen. Dat is belangrijk omdat vicepresident JD Vance bij een gelijke stemming in de Senaat de doorslaggevende stem mag uitbrengen. Een verdeling van 50 tegen 50 zou de Republikeinen daardoor in beginsel de controle laten behouden.
De verkiezingen bepalen dus niet wie de Amerikaanse president wordt. Trump blijft, ongeacht de uitslag, president tot het einde van zijn ambtstermijn op 20 januari 2029, tenzij zich een uitzonderlijke constitutionele situatie voordoet. Wel bepalen de kiezers hoeveel ruimte hij vanaf januari 2027 krijgt om zijn beleid voort te zetten.
Democraten hebben stevige voorsprong in landelijke peilingen
De landelijke opiniepeilingen laten zien dat de Democraten de afgelopen maanden terrein hebben gewonnen. De Reuters/Ipsos-peiling van 2 november geeft de partij een voorsprong van acht procentpunten. Een week eerder bedroeg het verschil nog elf punten, wat erop wijst dat de Republikeinen in de laatste campagnefase enigszins zijn ingelopen.
Een belangrijk probleem voor Trump is de economische ontevredenheid onder Amerikaanse kiezers. Vooral de gestegen kosten van levensonderhoud spelen een grote rol. In de Reuters/Ipsos-peiling noemt 78 procent van de ondervraagden de stijgende kosten van levensonderhoud een zeer belangrijk of het belangrijkste verkiezingsonderwerp.
Op dit terrein vertrouwen meer kiezers de Democraten dan de Republikeinen. Volgens de peiling vindt 43 procent dat de Democraten beter met dit probleem kunnen omgaan, tegenover 32 procent die meer vertrouwen heeft in de Republikeinen.
De hoge prijzen voor brandstof en andere dagelijkse uitgaven, mede onder invloed van de oorlog met Iran en het Amerikaanse handelsbeleid, zorgen voor toenemende politieke druk op het Witte Huis.
Ook de houding van onafhankelijke kiezers is opvallend. Van deze groep beschouwt 50 procent zijn stem als een protest tegen Trump. Slechts 13 procent ziet zijn stem juist als steun voor de president.
Democratische kiezers lijken gemotiveerder
Een ander belangrijk signaal komt uit de verwachte opkomst. Volgens Reuters/Ipsos zegt 49 procent van de Democratische kiezers zeer enthousiast te zijn over deelname aan de verkiezingen. Bij de Republikeinen bedraagt dat percentage slechts 33 procent.
Dat verschil kan belangrijk worden in kiesdistricten waar beide partijen vrijwel even sterk zijn. Midtermverkiezingen worden vaak beslist door de mate waarin partijen hun eigen achterban naar de stembus weten te krijgen.
Voor de Republikeinen is dat een bijzonder aandachtspunt. Trump wist tijdens presidentsverkiezingen groepen kiezers te mobiliseren die traditioneel minder vaak deelnemen aan verkiezingen. Het is onzeker of diezelfde kiezers ook zonder Trump als kandidaat in grote aantallen komen stemmen.
Daartegenover staat dat de Republikeinen nog altijd beschikken over een trouwe achterban, aanzienlijke campagnebudgetten en sterke lokale partijorganisaties. Een onverwacht hoge opkomst onder conservatieve kiezers kan de uiteindelijke uitslag dan ook beïnvloeden.
Huis van Afgevaardigden lijkt richting Democraten te gaan
De vooruitzichten voor de Democraten zijn het gunstigst in het Huis van Afgevaardigden. Volgens de verkiezingsprognose van Decision Desk HQ van 2 november hebben zij 84 procent kans om de meerderheid te veroveren.
Het model verwacht dat de Democraten ongeveer 241 zetels kunnen behalen. Daarmee zouden zij ruim boven de grens van 218 zetels uitkomen en een werkbare meerderheid krijgen.
Ook het gerenommeerde Cook Political Report ziet de kansen voor de Republikeinen snel afnemen. Eind oktober werden negentien kiesdistricten in de richting van de Democraten verschoven. Daarbij kwamen verschillende districten die eerder als vrijwel gelijkwaardig werden beschouwd, nadrukkelijker in Democratisch voordeel.
Vooral in voorsteden, politiek gemengde kiesdistricten en gebieden waar Republikeinse kandidaten met kleine marges wonnen, zijn de verkiezingen spannend.
Toch blijft voorzichtigheid noodzakelijk. De Amerikaanse verkiezingskaart wordt mede bepaald door de grenzen van kiesdistricten. Daardoor kan een partij landelijk aanzienlijk meer stemmen behalen zonder dat dit in dezelfde verhouding tot extra zetels leidt.
Senaat wordt het echte slagveld
Waar het Huis volgens veel prognoses richting de Democraten beweegt, is de strijd om de Senaat ingewikkelder. Toch zijn de kansen voor de Democraten in de laatste weken aanzienlijk verbeterd.
Decision Desk HQ schat de kans op een Democratische meerderheid inmiddels op 65 procent. Het model verwacht een uitslag van ongeveer 52 Democratische zetels. De kans dat de Democraten zowel het Huis als de Senaat winnen, wordt in hetzelfde model op ongeveer 63 procent geraamd.
Ook verkiezingsanalist Nate Silver ziet in zijn laatste prognose een duidelijke verbetering van de Democratische kansen. Zijn model laat zien dat Democratische kandidaten in de gemiddelde peilingen voor vrijwel alle belangrijke Senaatswedstrijden voorliggen.
Dat maakt een Democratische meerderheid mogelijk, maar zeker is deze niet. Het gaat om verkiezingen in afzonderlijke staten, waarbij de regionale politieke verhoudingen sterk kunnen verschillen van de landelijke stemming.
Bovendien zijn verschillende peilingsverschillen klein. Een fout van enkele procentpunten kan al voldoende zijn om een belangrijke zetel alsnog bij de Republikeinen te laten belanden.
Texas, Ohio, Maine en Kansas kunnen doorslag geven
De laatste peilingen van The New York Times en Siena College laten opvallende ontwikkelingen zien in traditioneel Republikeinse staten.
In Texas staat Democraat James Talarico volgens de peiling op 50 procent, tegenover 43 procent voor Republikein Ken Paxton. Een Democratische overwinning in Texas zou een bijzonder zware politieke nederlaag voor de Republikeinen betekenen.
Ook in Kansas heeft de Democratische kandidaat Adam Hamilton een voorsprong. Hij staat volgens dezelfde peiling op 49 procent, tegenover 44 procent voor de Republikeinse senator Roger Marshall.
In Ohio probeert voormalig senator Sherrod Brown zijn terugkeer naar Washington te realiseren. Hij leidt met 49 tegen 44 procent op de Republikeinse senator Jon Husted.
In Maine staat Democraat Troy Jackson op 51 procent tegenover 45 procent voor de Republikeinse senator Susan Collins.
De verschillen zijn niet overal groot genoeg om van een zekere Democratische overwinning te spreken. Toch is het opvallend dat Republikeinse kandidaten in meerdere staten die traditioneel naar rechts neigen, serieus onder druk staan.
Michigan, Alaska en Iowa blijven belangrijk
Ook in Michigan gaat de strijd om een Senaatszetel tussen twee partijen die aanzienlijke campagne-inspanningen hebben geleverd. Democraat Abdul El-Sayed staat in de laatste peiling van The New York Times en Siena op 53 procent, tegenover 42 procent voor Republikein Mike Rogers.
Dat is een relatief comfortabele voorsprong, maar de Democraten moeten hun zetel in deze staat wel behouden om de Senaatsmeerderheid binnen bereik te houden.
In Alaska is het verschil aanzienlijk kleiner. Daar staat Democraat Mary Peltola op 48 procent, tegenover 46 procent voor de zittende Republikeinse senator Dan Sullivan.
Ook Iowa is bijzonder spannend. Democraat Josh Turek krijgt 48 procent van de stemmen toegedicht, tegenover 47 procent voor Republikein Ashley Hinson.
In beide staten vallen de verschillen binnen de foutmarge van de peilingen. De uiteindelijke opkomst en het stemgedrag van twijfelende kiezers kunnen daardoor beslissend worden.
Tegelijkertijd moeten de Democraten hun bestaande zetels verdedigen, onder meer in Georgia, New Hampshire en Michigan. Een onverwacht verlies in een van deze staten zou de route naar een meerderheid ingewikkelder maken.
Wat gebeurt er als de Democraten alleen het Huis winnen?
Wanneer de Democraten uitsluitend de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden behalen, krijgt Trump al te maken met een aanzienlijk sterkere oppositie.
De Democraten kunnen dan de voorzitters van belangrijke commissies leveren en bepalen welke onderzoeken en hoorzittingen prioriteit krijgen.
Daarbij kunnen zij onderzoek instellen naar het functioneren van de regering, de uitvoering van het immigratiebeleid, de besteding van overheidsgeld en mogelijke belangenverstrengeling. Ook het Amerikaanse buitenlandbeleid en de oorlog met Iran kunnen onderwerp worden van uitgebreid parlementair onderzoek.
Commissies kunnen getuigen oproepen en documenten opvragen. Daarbij kunnen zij gebruikmaken van dagvaardingen, waarmee personen worden verplicht te verschijnen of informatie beschikbaar te stellen.
De regering kan dergelijke verzoeken echter juridisch aanvechten of weigeren eraan mee te werken. Het verkrijgen van documenten kan daardoor uitmonden in langdurige rechtszaken.
Een Democratisch Huis betekent bovendien dat nieuwe Republikeinse wetsvoorstellen veel moeilijker door het parlement komen. Trump kan dan niet langer vanzelfsprekend rekenen op steun van beide kamers van het Congres.
Democraten in beide huizen: veel grotere gevolgen voor Trump
Een Democratische meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat zou politiek veel ingrijpender zijn.
De Democraten krijgen dan controle over de wetgevingsagenda van beide kamers en kunnen in belangrijke mate bepalen welke voorstellen worden behandeld.
Zij kunnen bijvoorbeeld wetsvoorstellen indienen om het immigratiebeleid te veranderen, de presidentiële bevoegdheden bij het opleggen van importheffingen te beperken of de controle op militaire operaties te versterken.
Ook kunnen zij maatregelen voorstellen om de gezondheidszorg betaalbaarder te maken en de kosten voor Amerikaanse huishoudens te verlagen.
Daarmee kunnen de Democraten Trump dwingen politiek kleur te bekennen. Wanneer beide kamers een wetsvoorstel aannemen en de president weigert het te ondertekenen, wordt zichtbaar waar de politieke tegenstellingen liggen.
Toch krijgen de Democraten niet automatisch de mogelijkheid om hun volledige programma uit te voeren. Trump behoudt namelijk het presidentiële vetorecht.
Trump kan wetten blijven tegenhouden met veto
De Amerikaanse president kan een door het Congres aangenomen wetsvoorstel met een veto tegenhouden.
Om dat veto te doorbreken, is in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat een meerderheid van twee derde van de uitgebrachte stemmen nodig. Dat is bij normale politieke verhoudingen bijzonder moeilijk te bereiken.
Zelfs wanneer de Democraten beide kamers veroveren, beschikken zij naar verwachting niet over zulke grote meerderheden.
Daarnaast kennen de procedures in de Senaat een belangrijke beperking. Voor het beëindigen van een filibuster, waarmee senatoren de behandeling van veel wetsvoorstellen kunnen blokkeren, zijn doorgaans zestig stemmen nodig.
Dat betekent dat een Democratische meerderheid van bijvoorbeeld 52 zetels voor veel ingrijpende wetswijzigingen alsnog steun van Republikeinse senatoren nodig heeft.
Er bestaan uitzonderingsprocedures, onder meer voor bepaalde begrotingswetgeving, maar ook daarvoor gelden specifieke voorwaarden.
De Democraten kunnen Trump dus aanzienlijk hinderen, maar niet zonder meer zijn bestaande beleid terugdraaien.
Benoeming van rechters kan vrijwel stilvallen
Een van de grootste gevolgen van een Democratische Senaatsmeerderheid betreft de benoeming van federale rechters en andere belangrijke overheidsfunctionarissen.
De Amerikaanse president draagt kandidaten voor het federale rechtersapparaat voor, maar de Senaat moet deze benoemingen goedkeuren.
Met een Democratische meerderheid kan de Senaat kandidaten blokkeren die volgens de oppositie te sterk verbonden zijn aan de politieke agenda van Trump.
Dat geldt ook voor eventuele nieuwe benoemingen bij het Amerikaanse Hooggerechtshof. Wanneer daar tijdens de laatste twee jaar van Trumps presidentschap een vacature ontstaat, zouden Democratische senatoren kunnen weigeren een door Trump voorgedragen kandidaat goed te keuren.
Dat zou grote gevolgen kunnen hebben voor de langetermijninvloed van de president op de Amerikaanse rechtspraak.
Ook benoemingen van ministers, ambassadeurs en andere hoge functionarissen kunnen hierdoor aanzienlijk moeilijker worden.
Nieuwe onderzoeken naar Trump en zijn regering
Een Democratische overwinning kan eveneens leiden tot uitgebreide onderzoeken naar de regering-Trump.
Volgens Amerikaanse berichtgeving zijn onder Democratische politici onder meer mogelijke onderzoeken naar de behandeling van immigranten, de zakelijke belangen van de familie Trump, de omgang met documenten rond de zaak-Jeffrey Epstein en de invloed van bedrijven op het regeringsbeleid onderwerp van gesprek.
Dat betekent niet dat bij voorbaat vaststaat dat onrechtmatig is gehandeld. Parlementaire onderzoeken zijn bedoeld om informatie te verzamelen, politieke verantwoordelijkheid vast te stellen en eventueel aanleiding te geven tot verdere juridische stappen.
Voor Trump kan dit wel betekenen dat zijn regering gedurende de laatste twee jaar voortdurend verantwoording moet afleggen aan kritische commissies.
Ook ministers en andere hoge functionarissen kunnen daarbij worden opgeroepen om onder ede verklaringen af te leggen.
De politieke druk kan daardoor aanzienlijk toenemen, zeker wanneer onderzoeken nieuwe informatie opleveren die tot publieke controverse leidt.
Kan Trump opnieuw worden afgezet?
Een vraag die bij een Democratische overwinning ongetwijfeld terugkeert, is of Trump opnieuw met een impeachmentprocedure te maken krijgt.
Trump werd tijdens zijn eerste presidentschap al tweemaal door het Huis van Afgevaardigden in staat van beschuldiging gesteld. In beide gevallen sprak de Senaat hem uiteindelijk vrij.
Een Democratisch Huis kan besluiten opnieuw een dergelijke procedure te beginnen wanneer daarvoor volgens de betrokken afgevaardigden voldoende gronden bestaan.
Voor het aannemen van de formele aanklacht is een gewone meerderheid in het Huis voldoende.
Maar daarmee is een president nog niet uit zijn ambt gezet. Na de aanklacht volgt een proces in de Senaat, waar voor een veroordeling een meerderheid van twee derde van de aanwezige senatoren noodzakelijk is.
Wanneer alle honderd senatoren aanwezig zijn, betekent dit dat minstens 67 senatoren voor een veroordeling moeten stemmen.
Zelfs bij een Democratische meerderheid van 52 zetels zouden daarvoor dus minstens vijftien Republikeinse senatoren moeten meestemmen, ervan uitgaande dat alle Democratische senatoren voor veroordeling stemmen.
Een daadwerkelijke afzetting van Trump blijft daarom politiek zeer onwaarschijnlijk, tenzij zich uitzonderlijke omstandigheden voordoen die ook onder Republikeinen tot brede steun voor zijn verwijdering leiden.
Begroting en staatsschuld worden politiek drukmiddel
Misschien wel het belangrijkste directe machtsmiddel van een Democratisch Congres ligt bij de federale begroting.
Het Congres heeft een doorslaggevende rol bij de goedkeuring van overheidsuitgaven en de financiering van federale instellingen.
Wanneer de Democraten beide kamers controleren, kan Trump niet meer zonder onderhandelingen met de oppositie rekenen op goedkeuring van nieuwe begrotingsmaatregelen.
Dat kan grote gevolgen hebben voor plannen op het gebied van defensie, grensbewaking, gezondheidszorg, infrastructuur en andere overheidstaken.
Ook discussies over het verhogen van het Amerikaanse schuldenplafond kunnen tot harde politieke confrontaties leiden.
Wanneer president en Congres geen overeenstemming bereiken over de financiering van de overheid, dreigt opnieuw een gedeeltelijke sluiting van federale overheidsdiensten, een zogenoemde government shutdown.
Voor financiële markten kan een langdurig conflict over de staatsschuld of de begroting eveneens onzekerheid veroorzaken.
De Democraten krijgen daarmee meer invloed, maar dragen tegelijkertijd een grotere verantwoordelijkheid voor het functioneren van de federale overheid.
Oorlog met Iran en buitenlandbeleid onder druk
Ook op buitenlands beleid kan een Democratisch Congres de president sterker controleren.
Trump heeft als president aanzienlijke bevoegdheden op het gebied van diplomatie, militaire operaties en nationale veiligheid.
De Democraten kunnen deze bevoegdheden niet eenvoudig afpakken, maar zij kunnen wel onderzoeken organiseren, financiering ter discussie stellen en wettelijke beperkingen voorstellen.
Met name de oorlog met Iran kan daarbij een belangrijk onderwerp worden. De militaire inzet en de economische gevolgen daarvan hebben de politieke verhoudingen in de Verenigde Staten verder onder druk gezet.
Daarnaast kan het Congres kritischer kijken naar de Amerikaanse steun aan internationale bondgenoten, handelsmaatregelen en het gebruik van economische sancties.
Voor Europa en Nederland kan een Democratische overwinning daarom van betekenis zijn. Een kritischer Congres kan meer controle uitoefenen op de internationale koers van het Witte Huis.
Dat betekent echter niet automatisch dat het Amerikaanse buitenlandbeleid fundamenteel verandert. De president behoudt ook bij een vijandig Congres aanzienlijke zelfstandige bevoegdheden.
Republikeinen kunnen alsnog verrassen
Ondanks de gunstige peilingen voor de Democraten is een Republikeinse overwinning niet uitgesloten.
Peilingen hebben in eerdere Amerikaanse verkiezingen laten zien dat zij het daadwerkelijke stemgedrag niet altijd nauwkeurig voorspellen. Vooral de opkomst van specifieke kiezersgroepen kan zorgen voor onverwachte uitslagen.
Ook verschillen landelijke peilingen van de verkiezingen in afzonderlijke staten en kiesdistricten.
Een Democratische voorsprong van enkele procentpunten in Texas, Kansas of Ohio is bijvoorbeeld geen garantie dat die staat daadwerkelijk een Democratische senator kiest.
De Republikeinen kunnen bovendien profiteren wanneer hun achterban in de laatste uren alsnog massaal naar de stembus gaat.
Mocht de partij beide kamers behouden, dan zal Trump dat vrijwel zeker presenteren als een bevestiging van zijn politieke koers.
Hij kan dan tijdens de resterende twee jaar blijven proberen zijn agenda met steun van de Republikeinse meerderheid door het Congres te krijgen.
Trumps laatste twee jaar kunnen bijzonder moeilijk worden
Wanneer de Democraten beide kamers winnen, verandert de politieke situatie in Washington vanaf januari 2027 ingrijpend.
Trump blijft president, maar krijgt tegenover zich een Congres waarin de oppositie de agenda bepaalt, onderzoeken kan beginnen en belangrijke benoemingen kan tegenhouden.
Zijn mogelijkheden om grote nieuwe wetten aan te nemen worden dan ernstig beperkt. Tegelijkertijd zal hij proberen via presidentiële besluiten en bestaande wettelijke bevoegdheden zoveel mogelijk van zijn beleid voort te zetten.
Ook ontstaat een nieuwe politieke dynamiek richting de presidentsverkiezingen van 2028.
Omdat Trump al tweemaal tot president is gekozen, verhindert het 22e amendement van de Amerikaanse grondwet dat hij opnieuw tot president wordt gekozen. Binnen de Republikeinse Partij zal daarom steeds nadrukkelijker de vraag spelen wie hem moet opvolgen.
Een zware Republikeinse nederlaag kan bovendien gevolgen hebben voor de positie van vicepresident JD Vance en andere mogelijke presidentskandidaten.
Voor de Democraten ontstaat juist de mogelijkheid om zich opnieuw als regeringspartij te profileren, maar ook zij zullen moeten laten zien dat zij meer kunnen dan alleen het beleid van Trump tegenhouden.
Amerika staat voor beslissende verkiezingsnacht
De verkiezingen van dinsdag 3 november zijn daarmee veel meer dan een tussentijdse beoordeling van de zittende president. De uitkomst bepaalt in belangrijke mate hoe Washington de komende twee jaar zal functioneren.
De laatste peilingen wijzen duidelijk op winst voor de Democraten, vooral in het Huis van Afgevaardigden. De strijd om de Senaat blijft spannender, hoewel ook daar Democratische kandidaten in meerdere belangrijke staten voorliggen.
Voor Trump staat een aanzienlijk deel van zijn politieke bewegingsruimte op het spel. Een Republikeinse overwinning zou hem de gelegenheid geven zijn beleid met parlementaire steun voort te zetten. Een Democratische overwinning in beide kamers zou juist kunnen leiden tot onderzoeken, begrotingsconflicten, geblokkeerde benoemingen en een vrijwel voortdurende politieke machtsstrijd.
De eerste verkiezingsresultaten worden in de Nederlandse nacht van dinsdag op woensdag verwacht. Vooral de Senaatsverkiezingen in Texas, Ohio, Kansas, Maine, Alaska en Iowa verdienen daarbij bijzondere aandacht.
Het definitieve beeld kan langer op zich laten wachten wanneer de uitslagen in enkele staten bijzonder dicht bij elkaar liggen.
Eén ding is duidelijk: de Amerikanen kiezen vandaag niet rechtstreeks een nieuwe president, maar bepalen wel hoe machtig Donald Trump de laatste twee jaar van zijn presidentschap nog kan zijn.
