SHENZHEN – De Russische president Vladimir Poetin heeft woensdag 18 november tijdens de APEC-top in de Chinese stad Shenzhen een opvallend rooskleurig beeld geschetst van de Russische economie, die volgens hem ondanks de westerse sancties sterker is geworden en inmiddels de grootste van Europa zou zijn. Tijdens zijn toespraak voor internationale zakenlieden stelde Poetin dat het Russische bruto binnenlands product in drie jaar tijd met meer dan 10 procent is gegroeid, de werkloosheid historisch laag blijft en de inflatie onder controle is. Die voorstelling staat echter op gespannen voet met de meest recente economische cijfers, waaruit blijkt dat de groei in 2026 vrijwel tot stilstand is gekomen, de centrale bank nog altijd worstelt met hoge prijsstijgingen en de kosten van de oorlog tegen Oekraïne een steeds zwaardere wissel trekken op de Russische staatsfinanciën.
Poetin arriveerde dinsdag in China voor de bijeenkomst van de Asia-Pacific Economic Cooperation, waar hij naast de Chinese president Xi Jinping ook een ontmoeting met de Amerikaanse president Donald Trump op de agenda heeft staan. Het bezoek biedt de Russische leider een internationaal podium om duidelijk te maken dat Moskou zich ondanks de sancties niet heeft laten isoleren en dat de economische samenwerking met Aziatische landen, en vooral China, de teruggelopen handel met Europa moet compenseren. Tijdens zijn toespraak beschuldigde Poetin westerse landen ervan hun eigen economische positie te hebben verzwakt door Rusland te boycotten, terwijl hij de Russische economie juist presenteerde als een voorbeeld van veerkracht en aanpassingsvermogen.
Meer dan 10 procent groei, maar niet in één jaar
Een van de opvallendste uitspraken van Poetin was dat de Russische economie in de afgelopen drie jaar met meer dan 10 procent is gegroeid. Dat cijfer is niet zonder meer onjuist, maar de gekozen periode is essentieel om zijn bewering te begrijpen. De Russische economie groeide in 2023 en 2024 relatief sterk, mede doordat de overheid enorme bedragen uitgaf aan de productie van wapens, munitie, militaire voertuigen en andere goederen die nodig zijn voor de oorlog tegen Oekraïne. Door deze uitgaven ontstond extra economische activiteit en nam de productie toe, maar dat betekent niet automatisch dat de welvaart van Russische huishoudens in dezelfde mate is verbeterd.
De meest recente gegevens laten namelijk een heel ander beeld zien dan de groeicijfers over de afgelopen drie jaar suggereren. Volgens de Russische centrale bank groeide het bruto binnenlands product in het derde kwartaal van 2026 met slechts 1 procent ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder, terwijl het Russische ministerie van Economische Ontwikkeling voor de eerste negen maanden van dit jaar een groei van slechts 0,6 procent rapporteerde. De centrale bank verwacht voor heel 2026 een economische groei van 0,5 tot 1 procent, waarmee de Russische economie ver verwijderd is geraakt van de groeicijfers die Poetin tijdens zijn optreden in China benadrukte.
Daarbij speelt ook de samenstelling van de economische groei een belangrijke rol. Wanneer een overheid miljarden uitgeeft aan militaire productie, wordt die activiteit meegenomen in het bruto binnenlands product, ook wanneer de geproduceerde wapens vervolgens op het slagveld worden vernietigd. Een stijgend nationaal inkomen zegt daardoor niet automatisch iets over de beschikbaarheid van woningen, de kwaliteit van gezondheidszorg of de koopkracht van gewone inwoners, terwijl particuliere bedrijven tegelijkertijd kunnen worden geconfronteerd met personeelstekorten, hoge financieringskosten en een afnemende vraag naar hun producten.
Rusland grootste economie van Europa? Dat hangt af van de berekening
Ook de uitspraak dat Rusland inmiddels de grootste economie van Europa is, vraagt om een belangrijke nuancering. Wanneer economische omvang wordt berekend op basis van koopkrachtpariteit, waarbij rekening wordt gehouden met verschillen in prijsniveaus tussen landen, staat Rusland volgens internationale ramingen inderdaad boven Duitsland. Die berekeningsmethode wordt veel gebruikt om de hoeveelheid goederen en diensten die binnen een land wordt geproduceerd internationaal te vergelijken, maar geeft niet hetzelfde beeld als de economische omvang gemeten tegen actuele wisselkoersen.
Bij de gebruikelijke vergelijking van het nominale bruto binnenlands product blijft Duitsland namelijk aanzienlijk groter dan Rusland. Volgens op gegevens van het Internationaal Monetair Fonds gebaseerde ramingen bedraagt de Duitse economie in 2026 ongeveer 5,5 biljoen dollar, tegenover circa 2,9 biljoen dollar voor Rusland. Poetin gebruikt dus een berekeningsmethode waarbij Rusland gunstiger uit de vergelijking komt, zonder dat daaruit mag worden geconcludeerd dat het land ook op alle andere economische maatstaven de grootste economie van Europa is.
De Russische president presenteerde de internationale sancties bovendien als een stimulans voor de eigen economische ontwikkeling, omdat bedrijven volgens hem gedwongen werden nieuwe handelsrelaties aan te gaan en productie binnen Rusland op te bouwen. Dat proces heeft inderdaad geleid tot een grotere economische verwevenheid met China en andere Aziatische landen, maar tegelijkertijd blijft Rusland afhankelijk van de export van olie en gas, de import van buitenlandse technologie en de beschikbaarheid van onderdelen die door de sancties moeilijker verkrijgbaar zijn.
Inflatie onder controle, maar centrale bank spreekt van aanhoudende druk
Nog opvallender is de tegenstelling tussen Poetins geruststellende woorden over de inflatie en de waarschuwingen van de Russische centrale bank. De president stelde dat de prijsstijgingen onder controle zijn en wees daarbij op de relatief lage staatsschuld en de beperkte werkloosheid, maar de centrale bank heeft haar inflatieverwachting voor 2026 onlangs juist verhoogd naar 7,1 tot 7,6 procent. Daarmee blijft de verwachte prijsstijging aanzienlijk boven de doelstelling van 4 procent die de monetaire autoriteiten op langere termijn nastreven.
Om de inflatie af te remmen, handhaaft de centrale bank een beleidsrente van 14 procent. Dat hoge renteniveau maakt het voor ondernemingen duurder om te investeren en voor consumenten kostbaarder om geld te lenen, waardoor de economische activiteit buiten de defensie-industrie onder druk blijft staan. Centrale-bankpresident Elvira Nabiullina waarschuwde eind oktober bovendien dat de onderliggende inflatie hoog blijft en dat de verwachtingen over toekomstige prijsstijgingen zich nog altijd op een zorgwekkend niveau bevinden.
De combinatie van geringe economische groei en aanhoudende inflatie is bijzonder lastig voor de Russische overheid, omdat zij enerzijds de binnenlandse economie wil stimuleren en anderzijds moet voorkomen dat extra overheidsuitgaven de prijzen verder opdrijven. De lage werkloosheid waarop Poetin zich beroept, is eveneens niet uitsluitend een teken van economische kracht, maar hangt ook samen met een ernstig tekort aan arbeidskrachten door vergrijzing, emigratie, militaire mobilisatie en de grote personeelsbehoefte van defensiegerelateerde bedrijven.
Oekraïense drones richten zware schade aan bij olieraffinaderijen
Terwijl Poetin in China sprak over economische veerkracht, ondervindt Rusland steeds grotere gevolgen van Oekraïense aanvallen op zijn energievoorzieningen. Volgens een onderzoek van persbureau Reuters van 10 november hebben recente Oekraïense droneaanvallen ongeveer 30 procent van de Russische olieverwerkingscapaciteit geraakt of tijdelijk buiten gebruik gesteld. Het gaat daarbij niet om de definitieve vernietiging van al deze installaties, maar om ernstige verstoringen van een sector die cruciaal is voor de productie van benzine, diesel en andere olieproducten.
Een van de getroffen installaties is de raffinaderij van Kirishi, een van de grootste van Rusland, waar bij een aanval opnieuw brand uitbrak. Ook andere raffinaderijen, olieopslagplaatsen en exportvoorzieningen zijn de afgelopen maanden herhaaldelijk doelwit geweest van Oekraïense drones. Het Internationaal Energieagentschap meldde eerder al dat in de eerste acht maanden van 2026 gemiddeld ongeveer iedere drie dagen een Russische raffinaderij werd getroffen, waardoor de Russische olie-industrie steeds vaker productie moet onderbreken, reparaties moet uitvoeren en aanvullende veiligheidsmaatregelen moet nemen.
Die aanvallen hebben niet alleen militaire gevolgen, maar raken ook de economische positie van Rusland. Olie en gas blijven belangrijke inkomstenbronnen voor de Russische staat, terwijl raffinaderijen noodzakelijk zijn om voldoende brandstof beschikbaar te houden voor transport, industrie, landbouw en de krijgsmacht. Wanneer productie-installaties langdurig worden beschadigd, kan dat leiden tot hogere kosten, logistieke problemen en minder exportinkomsten, juist op een moment waarop de overheid steeds meer geld nodig heeft voor de oorlog.
Zwaar beschadigde Krimbrug blijft buiten economische boodschap
De tegenstelling tussen de positieve economische boodschap van Poetin en de ontwikkelingen op het slagveld werd nog duidelijker door de zware aanval op de Krimbrug, die Rusland verbindt met het in 2014 geannexeerde Oekraïense schiereiland de Krim. Oekraïense drones en raketten troffen de verbinding op 16 en 17 november, waarbij een belangrijk gedeelte van de verkeersbrug instortte en in het water van de Straat van Kertsj terechtkwam. Persbureau Reuters heeft beelden gecontroleerd waarop de ernstige schade zichtbaar is, terwijl de door Rusland aangestelde autoriteiten op de Krim bevestigden dat het wegverkeer na de aanval werd stilgelegd.
De brug heeft voor Rusland een grote logistieke betekenis omdat zij wordt gebruikt voor het vervoer van mensen, goederen en militaire voorraden naar het schiereiland. Daarnaast is het bouwwerk een belangrijk prestigeproject van Poetin, die de verbinding in 2018 persoonlijk opende nadat Rusland de Krim vier jaar eerder had geannexeerd. De nieuwe schade vormt daarom niet alleen een probleem voor de Russische bevoorrading, maar ook een symbolische tegenslag voor een president die de brug jarenlang heeft gepresenteerd als bewijs van de blijvende Russische controle over het gebied.
Tijdens zijn economische toespraak in Shenzhen ging Poetin niet inhoudelijk in op de beschadigde Krimbrug of de toenemende schade aan Russische olieraffinaderijen, terwijl juist deze ontwikkelingen illustreren hoe de oorlog steeds dieper ingrijpt in het economische functioneren van zijn land. Dat betekent niet dat Rusland onmiddellijk zonder inkomsten of industriële capaciteit komt te zitten, maar wel dat de kosten van herstel, beveiliging en militaire bevoorrading blijven oplopen.
Oorlog drukt steeds zwaarder op de Russische staatsbegroting
Ook de Russische overheidsfinanciën laten zien dat de oorlog een toenemende belasting vormt. Het Russische ministerie van Financiën meldde dat het begrotingstekort over de eerste tien maanden van 2026 was opgelopen tot ongeveer 5,2 biljoen roebel, overeenkomend met 2,3 procent van het bruto binnenlands product. Voor het volledige jaar heeft de regering haar tekortverwachting verhoogd, terwijl tegelijkertijd rekening wordt gehouden met lagere inkomsten uit de verkoop van olie en gas.
Ondanks deze financiële druk wil Moskou de militaire uitgaven volgend jaar verder verhogen. Uit door Reuters ingeziene begrotingsdocumenten blijkt dat Rusland voor 2027 ongeveer 17,1 biljoen roebel aan defensie wil uitgeven, een stijging van ongeveer 27 procent ten opzichte van het bedrag dat eerder voor dat jaar was voorzien. Daarmee krijgen militaire uitgaven opnieuw voorrang binnen de staatsbegroting, terwijl andere onderdelen van de economie moeten functioneren met hoge financieringskosten en een beperkte beschikbaarheid van personeel.
Dat Rusland relatief weinig staatsschuld heeft, zoals Poetin in China benadrukte, biedt de regering wel enige financiële ruimte, maar neemt deze problemen niet weg. De mogelijkheid om nieuwe leningen af te sluiten verandert immers niets aan de beperkte groei van de economie, de druk op de olie-industrie of de blijvende kosten van de oorlog, terwijl hogere belastingen en aanvullende overheidsleningen ook gevolgen kunnen hebben voor bedrijven en huishoudens.
De cijfers maken duidelijk waarom Poetins optreden in China vooral als een poging kan worden gezien om internationale zakenpartners te overtuigen van de economische stabiliteit van Rusland. Zijn bewering over een groei van meer dan 10 procent over drie jaar heeft een feitelijke basis en ook de positie van Rusland in koopkrachtvergelijkingen is niet uit de lucht gegrepen, maar deze cijfers vertellen slechts een deel van het verhaal. De huidige economische groei ligt inmiddels rond het nulpunt, de inflatie blijft hoog en de oorlog veroorzaakt omvangrijke schade aan infrastructuur en staatsfinanciën. Daarmee staat het beeld van een snelgroeiende, nauwelijks door sancties geraakte Russische economie ver af van de problemen waarmee ondernemingen, consumenten en de overheid in werkelijkheid worden geconfronteerd.


