WASHINGTON – Ongeveer 6,3 miljoen Amerikanen dreigen hun recht op voedselhulp te verliezen door nieuwe plannen van de regering van president Donald Trump. Het Amerikaanse ministerie van Landbouw heeft maandag een voorstel gepresenteerd om de toelating tot het voedselprogramma SNAP aanzienlijk te beperken. Daarmee wil de regering over een periode van vijf jaar naar schatting 44,6 miljard dollar besparen. De maatregel kan vooral huishoudens treffen die nu via een vereenvoudigde regeling in aanmerking komen voor financiële ondersteuning bij hun dagelijkse boodschappen. Ook voor kinderen die op school gratis maaltijden ontvangen, kunnen de gevolgen groot zijn.

Het voorstel is de nieuwste ingreep in het Supplemental Nutrition Assistance Program, beter bekend als SNAP. Dat is het belangrijkste Amerikaanse hulpprogramma waarmee huishoudens met lage inkomens boodschappen kunnen betalen. De ondersteuning wordt verstrekt via een elektronische betaalkaart die in supermarkten en andere aangesloten winkels kan worden gebruikt. Voor veel gezinnen vormt het maandelijkse tegoed een belangrijk onderdeel van het huishoudbudget.

Volgens berekeningen van het ministerie verliezen bij volledige invoering ongeveer 3,2 miljoen huishoudens hun recht op de ondersteuning. Het gaat om naar schatting 6,3 miljoen mensen. De regering verwacht dat de wijzigingen in het begrotingsjaar 2029 volledig van kracht kunnen zijn. Voorlopig gaat het om een voorstel dat nog niet definitief is vastgesteld.

Vereenvoudigde toegang tot voedselhulp verdwijnt

De plannen richten zich op een regeling die in 46 Amerikaanse staten wordt gebruikt om bepaalde huishoudens gemakkelijker toegang te geven tot SNAP. Via deze regeling kunnen gezinnen die ondersteuning ontvangen vanuit het programma Temporary Assistance for Needy Families, kortweg TANF, onder ruimere voorwaarden in aanmerking komen voor voedselhulp.

Daarbij hoeft het niet altijd te gaan om een rechtstreekse geldelijke uitkering. Ook ondersteuning zoals kinderopvang, begeleiding naar werk of andere voorzieningen kan onder de huidige regels voldoende zijn om voor de vereenvoudigde toelatingsprocedure in aanmerking te komen. De regeling stelt staten in staat rekening te houden met huishoudens die weliswaar een inkomen of spaargeld boven de standaardgrenzen hebben, maar door hun omstandigheden toch financiële problemen ondervinden.

De regering-Trump wil deze mogelijkheid sterk beperken. Alleen huishoudens die daadwerkelijk in aanmerking komen voor de daarvoor aangewezen geldelijke TANF-ondersteuning zouden nog automatisch voor SNAP kunnen worden toegelaten. Andere gezinnen moeten opnieuw worden getoetst aan de gebruikelijke inkomens- en vermogensgrenzen.

Voor huishoudens die nu dankzij de ruimere regeling voedselhulp ontvangen, kan dat betekenen dat zij hun uitkering verliezen. Niet iedereen die zijn automatische toelating kwijtraakt, verliest overigens direct zijn volledige ondersteuning. Sommige gezinnen kunnen ook onder de strengere voorwaarden nog in aanmerking komen. Volgens de berekeningen van het ministerie zal een aanzienlijk deel echter buiten de regeling vallen.

Witte Huis spreekt van misbruik van het systeem

Het Amerikaanse ministerie van Landbouw verdedigt de aanscherping met het argument dat de bestaande regels te veel ruimte laten voor mensen die volgens de regering niet tot de beoogde doelgroep behoren. Het ministerie vindt dat de vereenvoudigde toegang ertoe heeft geleid dat ook huishoudens met relatief hoge inkomens of aanzienlijke bezittingen voedselhulp kunnen ontvangen.

Volgens de regering is dat moeilijk te verenigen met het oorspronkelijke doel van SNAP: ondersteuning bieden aan Amerikanen die onvoldoende geld hebben om in hun dagelijkse voedselbehoefte te voorzien. Het ministerie stelt dat de regeling jarenlang is opgerekt en dat strengere controles nodig zijn om belastinggeld gerichter te besteden.

Minister van Landbouw Brooke Rollins heeft zich de afgelopen maanden herhaaldelijk kritisch uitgelaten over de ruime toelatingsvoorwaarden. Volgens haar moet beter worden gecontroleerd wie voor voedselhulp in aanmerking komt en moeten mogelijkheden worden beperkt om de standaardvoorwaarden te omzeilen.

De regering beroept zich daarbij ook op cijfers over huishoudens die dankzij de huidige regeling ondersteuning ontvangen terwijl zij niet voldoen aan de reguliere inkomens- of vermogensgrenzen. Volgens het ministerie werd in 2024 ongeveer 214 miljoen dollar uitgekeerd aan huishoudens die zonder deze uitzondering niet voor SNAP in aanmerking zouden zijn gekomen.

Dat bedrag betreft specifiek de onderzochte groep binnen de bestaande toelatingsregeling. Het is niet hetzelfde als de totale besparing die Washington met de nieuwe plannen verwacht te realiseren.

Ook gratis schoolmaaltijden onder druk

De gevolgen kunnen verder reiken dan alleen het maandelijkse bedrag dat gezinnen voor hun boodschappen ontvangen. Deelname aan SNAP geeft kinderen in veel gevallen ook automatisch toegang tot gratis schoolmaaltijden. Wanneer huishoudens hun SNAP-status verliezen, kan daardoor ook deze automatische toelating vervallen.

Volgens berekeningen van het ministerie kunnen ongeveer 1,78 miljoen kinderen hun automatische recht op gratis schoolmaaltijden kwijtraken. Dat betekent niet dat al deze kinderen vervolgens voor hun lunch moeten betalen. Het ministerie verwacht dat ongeveer 97 procent via een afzonderlijke inkomenscontrole alsnog in aanmerking komt. Voor scholen en gezinnen betekent dit wel dat aanvullende aanvragen en beoordelingen nodig kunnen zijn.

Daarnaast zouden ongeveer 42.000 kinderen hun toegang tot het programma Summer EBT kunnen verliezen. Via deze regeling krijgen gezinnen tijdens de zomervakantie ondersteuning bij het kopen van voedsel, wanneer kinderen geen gebruik kunnen maken van maaltijden op school.

Ook het WIC-programma, dat onder meer zwangere vrouwen, jonge moeders en kleine kinderen ondersteunt bij de aanschaf van gezonde voeding, kan gevolgen ondervinden. Naar schatting 5.500 mensen zouden hun automatische toegang tot deze ondersteuning kunnen verliezen.

De wijzigingen raken daarmee verschillende onderdelen van het Amerikaanse stelsel voor voedselondersteuning. Vooral voor huishoudens die van meerdere regelingen gebruikmaken, kan het wegvallen van één toelatingsgrond gevolgen hebben voor andere voorzieningen.

Ook Amerikaanse staten krijgen extra kosten

De aanscherping betekent eveneens meer werk voor de Amerikaanse staten, die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van SNAP. Zij moeten bij meer aanvragen afzonderlijk controleren hoeveel inkomen en vermogen een huishouden heeft. Ook moeten bestaande computersystemen worden aangepast en krijgen medewerkers te maken met aanvullende administratieve procedures.

Het ministerie raamt de extra uitvoeringskosten voor de staten op ongeveer 929 miljoen dollar over vijf jaar. Toch verwacht Washington dat de staten uiteindelijk financieel voordeel behalen, doordat het aantal uitkeringen daalt en zij onder eerder ingevoerde wetgeving een deel van de kosten zelf moeten dragen. De geraamde nettovermindering van hun uitgaven bedraagt 5,2 miljard dollar.

Daarmee komt opnieuw een groter deel van de verantwoordelijkheid voor de voedselvoorziening van kwetsbare huishoudens bij de afzonderlijke staten te liggen. De regering-Trump heeft de afgelopen jaren al verschillende maatregelen genomen om de federale uitgaven aan SNAP terug te dringen. Zo zijn de werkverplichtingen aangescherpt en worden staten onder bepaalde voorwaarden verplicht mee te betalen aan de uitkeringen.

Het aantal Amerikanen dat voedselhulp ontvangt, is ondertussen aanzienlijk gedaald. Volgens federale gegevens waarover Bloomberg Law bericht, is de deelname sinds de invoering van eerdere wijzigingen met ongeveer 5,5 miljoen mensen afgenomen. De nieuwe plannen komen daar nog bovenop en kunnen het bereik van het programma verder verkleinen.

Nieuwe poging na eerdere mislukking in 2019

Het is niet de eerste keer dat Trump probeert de vereenvoudigde toegang tot SNAP af te schaffen. Tijdens zijn eerste presidentsperiode presenteerde zijn regering in 2019 een vergelijkbaar voorstel. Destijds werd geraamd dat ongeveer 3,1 miljoen Amerikanen hun voedselhulp zouden verliezen.

Die maatregel werd uiteindelijk niet ingevoerd. De regering van president Joe Biden trok het voorstel in 2021 terug. Het nieuwe plan gaat volgens de ramingen aanzienlijk verder en zou ongeveer twee keer zoveel mensen treffen als de eerdere hervorming.

De voorgestelde wijzigingen worden gepubliceerd in het Amerikaanse Federal Register. Daarna volgt een periode van dertig dagen waarin burgers, maatschappelijke organisaties, staten en andere belanghebbenden op de plannen kunnen reageren. Het ministerie moet die reacties beoordelen voordat een definitieve regeling kan worden vastgesteld.

Voor de miljoenen Amerikanen die nu gebruikmaken van SNAP verandert er daardoor niet onmiddellijk iets. Pas wanneer de nieuwe regels definitief worden vastgesteld en ingevoerd, kunnen huishoudens hun recht op ondersteuning verliezen. De regering mikt op volledige toepassing in het begrotingsjaar 2029.

Vooralsnog staat vast dat Washington de toegang tot zijn grootste voedselhulpprogramma verder wil beperken. De discussie zal de komende maanden niet alleen gaan over de miljarden die de regering wil besparen, maar vooral over de vraag hoeveel huishoudens na de aanscherping nog voldoende inkomen overhouden om hun dagelijkse boodschappen te betalen.